De coup die geen coup mag heten

Een tank voor de deur van het kantoor van president Mugabe. Beeld AP

Zimbabwe staat onder controle van de militairen. Het lot van president Mugabe (93) is onzeker. De rol van zijn vrouw Grace lijkt uitgespeeld.

Militairen hebben in Zimbabwe een coup gepleegd, ook al mag die niet zo genoemd worden. Het leger heeft de controle over het land tijdelijk overgenomen, verklaarde majoor Sibusio Moyo op de nationale televisie. Het doel zou zijn om af te rekenen met ‘criminelen’ rond president Robert Mugabe.

Mugabe (93), die het land al 37 jaar leidt, is door het leger onder huisarrest geplaatst. Volgens de Zuid-Afrikaanse president Jacob Zuma, die contact had met de leider van het buurland, maakt hij het goed. Waar zijn vrouw Grace zich bevindt is onduidelijk. Volgens sommige berichten is ze bij haar man, volgens andere bronnen is ze in Namibië.

Grace Mugabe neemt in de huidige ontwikkelingen in Zimbabwe een centrale plaats in. Het lijkt erop dat de militairen niet willen accepteren dat zij haar man opvolgt. Die zekerheid hoopte ze te krijgen op een congres van regeringspartij Zanu-PF, volgende maand in de hoofdstad Harare.

De groep G40, rond Grace Mugabe, zou grotendeels samenvallen met de ‘criminelen’ die de militairen zeggen te bestrijden. Minister van financiën Ignatius Chombo, een vooraanstaand lid van de G40, is volgens bronnen in Zimbabwe opgepakt.

Rustige sfeer

Pantserwagens blokkeerden woensdag in Harare het parlement, regeringsgebouwen en rechtbanken. Er zijn geen meldingen van gewelddadig optreden door militairen en de inwoners van de hoofdstad gingen gewoon de straat op, in een rustige sfeer. Westerlingen in Zimbabwe zijn door hun regeringen wel opgeroepen om binnen te blijven.

Tegen internationale persbureaus zeiden Zimbabwanen te hopen dat de situatie in hun land nu beter wordt. In Zuid-Afrika, waar veel Zimbabwanen wonen, klonk deze hoop ook. Maar daar zeiden velen ook dat zij vrezen dat de dictatuur en de corruptie in hun land gewoon doorgaan.

Revolutieleiders

President Mugabe slaagt er al sinds de onafhankelijkheid van Zimbabwe in 1980 in om iedere politieke concurrent uit te schakelen. Maar met het naar voren schuiven van zijn tweede vrouw lijkt hij nu toch zijn hand overspeeld te hebben. De militairen accepteren niet dat de leiders van de revolutionaire oorlog in de jaren zeventig, tegen het racistische bewind van Ian Smith, nu buitenspel komen te staan.

De druppel die de emmer deed overlopen was het ontslag van vice-president Emmerson Mnangagwa, vorige week. Mnangagwa was al decennia een trouwe rechterhand van Mugabe, die veel vuil werk voor hem opknapte. Als voormalig minister van defensie en hoofd van de inlichtingendienst genoot hij respect bij de militairen.

Mogelijkerwijs sturen de militairen nu aan op een machtsovername door Mnangagwa, die naar Zuid-Afrika was gevlucht. De voormalige vice-president heeft goede banden met generaal Constantine Chiwenga. Deze hoogste militair van het land verklaarde maandag al dat hij niet zal toestaan dat de revolutionaire traditie van het land wordt verkwanseld.

Reacties uit het buitenland houden het midden tussen een veroordeling van wat toch echt op een coup lijkt, en de hoop op een stabiele toekomst voor Zimbabwe. Die stabiliteit zou de 75-jarige Mnangagwa kunnen bieden, ook omdat hij meer oog lijkt te hebben voor de economische ontwikkeling dan de president. Zimbabwe is er economisch zeer slecht aan toe, de werkloosheid is extreem hoog en het land is bijna failliet.

Moussa Faki Mahamat, de voorzitter van het dagelijks bestuur van de Afrikaanse Unie, verklaarde dat de Zimbabwaanse militairen hem verzekerd hebben dat ze geen staatsgreep hebben gepleegd. “De Afrikaanse Unie is tegen iedere ongrondwettelijke verandering van regering.”

Antonio Guterres, secretaris-generaal van de Verenigde Naties, riep op tot ‘kalmte, terughoudendheid en respect voor de burgerrechten’. De Britse minister van buitenlandse zaken, Boris Johnson, zei niet te weten of het politieke einde van Mugabe nu gekomen is. Hij hoopt dat niet de ene ‘ongekozen tiran’ de andere zal opvolgen. 

Lees ook: Mugabe móest wel kiezen tussen de twee kampen in zijn partij
Lees ook: Krokodil Mnangagwa laat graag zijn tanden zien

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden