De coulissen van de Duitse politiek

Analyse Morgen kiezen de Duitsers uit partijen die vooral met zichzelf en elkaar bezig zijn

ANTOINE VERBIJ

BERLIJN - "Een kanselierskandidaat die zich met een uitgestoken middelvinger laat fotograferen, toont hoezeer hij de kiezers minacht." Zo luidde het commentaar van een FDP-minister op de cover van de Süddeutsche Zeitung van een week geleden. Daarop stond Peer Steinbrück, lijsttrekker van de grootste oppositiepartij SPD, met het provocerende gebaar.

De opwinding die over de foto ontstond, is tekenend voor de verkiezingscampagne van de afgelopen weken. Terwijl de Duitse kiezers nadachten over de vraag welke partij het beste voor hun belangen opkomt, kibbelden de politici in de media over bijzaken. Dat een lijsttrekker een gebaar maakt dat elke Duitser wel eens in het verkeer gebruikt, was ineens een halszaak.

Wanhopig probeerden politici en media de afgelopen weken te scoren. Tegen elke prijs. Dat Steinbrück het gebaar niet naar de kiezers maakte maar naar journalisten die hem 'Peerlusconi' hadden genoemd, deed er voor zijn politieke tegenstanders niet toe. Als het om het zwartmaken van de ander gaat, is in verkiezingstijden elk middel toegestaan.

Een week geleden klaagden de media nog dat de verkiezingsstrijd zo slaapverwekkend was. Bondskanselier Merkel zou met haar verzekering dat het goed gaat met Duitsland, erin zijn geslaagd het land in coma te wiegen. Maar wie goed toekeek, zag dat de verveling vooral bij de media zelf heerste, onmachtig om belangrijke thema's aan de orde te stellen.

Eendrachtig wierpen media en politici zich op tweederangskwesties. Zoals wie het met wie na de verkiezingen zou kunnen gaan doen. Alsof het kiezers bij hun beslissing iets kan schelen of SPD en De Groenen het misschien op een akkoordje zouden kunnen gooien met de Linkspartij om een meerderheid te krijgen. De kiezers hebben andere zorgen.

Toch bleven journalisten maar speculeren over mogelijke coalities en probeerden politici uit die kwestie munt te slaan. Wekenlang keken ze alleen maar naar wat opiniepeilers over de strijd tussen de 'blokken' meldden: heeft het regerende 'burgerlijke' blok (CDU/CSU en FDP) nog de meerderheid of is 'links' (SPD, Groenen en Linkspartij) sterker?

Welbeschouwd was de hele verkiezingscampagne één grote afleidingsmanoeuvre. Politici meden controversiële thema's als de pest. Bijvoorbeeld het thema Europa. Dat houdt kiezers bezig. Maar uit angst dat die daar heel anders over denken dan de overgrote meerderheid van de parlementariërs, hebben politici er de laatste tijd opvallend over gezwegen.

De Bondsdag heeft steeds met de vereiste tweederde meerderheid ingestemd met ingrijpende maatregelen om de euro te redden. Peilingen lieten zien dat de kiezers veel sceptischer zijn over de euro en Europa. Op die gevoelens speelt de nieuwe partij Alternative für Deutschland (AfD) in. Zij is de grote onzekere factor in de verkiezingen van morgen.

Iedere stem voor de eurofobe AfD vermindert de kans op voortzetting van de huidige coalitie, hebben verkiezingsexperts berekend. Ongeacht of de partij de kiesdrempel van 5 procent haalt of niet, kunnen de stemmen op haar het verschil uitmaken tussen een meerderheid voor het burgerlijke dan wel voor het linkse blok. Wie de macht krijgt, beslist een splinterpartij.

Op zulke machtskwesties hebben journalisten en politici zich de afgelopen weken blind gestaard. Voor de kiezers zijn dat slechts de coulissen van het politieke theater. Ze leiden de aandacht af van wat zich werkelijk op de bühne afspeelt. Morgen krijgen de politici misschien een verrassende rekening voor hun onachtzaamheid gepresenteerd.

Wat dreigt is een patstelling: het burgerlijke noch het linkse blok haalt een overtuigende meerderheid. Dan is er maar één uitweg: een reprise van de grote coalitie van CDU en SPD, zoals die eerder al regeerde met Merkel aan het hoofd en Steinbrück als minister van financiën.

Maar er is ook een revolutie denkbaar: Merkel met de Groenen en hun leider Jürgen Trittin als vicekanselier. Als daar niet (weer zo'n opgeblazen media-luchtbel) de beschuldiging was opgedoken dat Trittin in een ver en donkergrijs verleden tolerantie had betracht jegens een vereniging van pedofielen.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden