De conclusie: Nederland moet weer een basketbalveldje worden

inzichten | reportage | De gevestigde orde komt er niet uit. Dus mogen vijftig jonge denkers binnen een etmaal met oplossingen komen voor maatschappelijke kwesties. Dat blijkt krap tijd.

Het is iets voor twaalven 's nachts als een ietwat jolige Floris naar voren loopt, zijn vuist balt en zijn ingedutte toehoorders opschrikt met: "We schaffen alle gevangenissen af." Buldergelach en gewat-zei-hij-nou in de zaal. Hij gaat verder: "Nederlanders die meer dan 70.000 euro per jaar verdienen gaan 80 procent inkomensbelasting betalen. Als je meer dan dat verdient, maakt geld toch niet gelukkiger." Nu gelach én verbazing.


Het zijn misschien wel de meest concrete en in ieder geval de radicaalste ideeën na twaalf uur denken, zuchten, mijmeren, twijfelen, luisteren en discussiëren van vijftig twintigers en dertigers. Vooral bedoeld om het gesprek op scherp te zetten. Want sinds de groep in een ondergesneeuwd kasteel Nijenrode op zoek is naar oplossingen voor dilemma's als jeugdwerkloosheid, overmatige regelgeving en segregatie, blijkt het concretiseren van hun idealen lastig.


Toch wist initiatiefnemer Doekle Terpstra een maand of drie geleden zeker dat hij het van deze jonge denkers moest hebben. De gevestigde orde kwam er niet meer uit, constateerde hij. Terpstra daagde een groep ondernemers, beleidswerkers, economen, psychologen en onderzoekers uit om binnen 24 uur met een antwoord te komen op verschillende maatschappelijke vraagstukken.


Maar hoe vind je binnen een etmaal het antwoord op vraagstukken waar anderen al jaren op broeden, vragen ze zich af. En hoe formuleer je datzelfde antwoord zonder te blijven steken in platitudes als 'we willen een solidaire, diverse samenleving', willen ze weten. Hoe kom je tot radicaal nieuwe inzichten zonder te blijven hangen in ouderwetse, bijna beklemmende termen als 'sociaal contract', 'instituties' en 'bruto binnenlands product', opperen ze ook. En gaat het allemaal ook niet te langzaam, zuchten ze tijdens de koffiepauzes.


Uiteindelijk worden de spreekwoordelijke kaders dan toch kapotgetrapt. Eerst voorzichtig: het bruto binnenlands product moet op de schop. Ook welzijn is een vorm van welvaart, stellen ze. En dan, zo vlak voor de nacht valt, met een biertje of een Fanta in de hand, extreem. Heel extreem: de overheid moet verdwijnen, erfenissen moeten 100 procent belast, witte en zwarte wijken moeten neergehaald. Weg overtollige regelgeving, weg segregatie. "Laat je niet hinderen door het haalbare!", juichen sprekers Han Nooten (burgemeester Dalfsen) en Tof Thissen (directeur UWV Werkbedrijf). De handen in de lucht.


Maar op de vroege ochtend, als de oogjes klein en de wallen groot zijn, lijkt de stemming omgeslagen. "Moeten we niet gewoon een stap terug doen? Wie zijn wij nou? Allemaal hoogopgeleid en werkend. Wij hebben de minste problemen. En dan worden juist wij uitgenodigd om de problemen op te lossen van mensen die het echt moeilijk hebben. Daar zit iets onplezierigs in", zegt Wouter Mensink, een van de denkers, tijdens de laatste brainstormsessie.


Toch is ook dat onplezierige wat ze naar Nijenrode bracht. Agent Dwight van de Vijver vertelt over het racisme waar zijn Nederlands-Surinaamse kinderen later waarschijnlijk mee te maken krijgen. "Ze maken dingen mee die hun blanke moeder nooit zal kunnen begrijpen." Rutger van Hulzen heeft het over zijn verstandelijk beperkte broertje die niet meekan op de arbeidsmarkt, maar wel houdt van tuinieren. "Waarom accepteren we niet gewoon dat de arbeidsmarkt niet voor iedereen is?" En Jesse Jop Jorg 'is zich steeds meer gaan schamen voor Nederland' vanwege de polariserende discussies die worden gevoerd.


We zijn nog lang niet uitgedacht, concluderen ze na afloop. Maar er is een begin. Een begin waarin ze formuleren dat ze terug willen naar het basketbalveldje van hun jeugd. Waar niet kleur, geld, opleiding of afkomst, maar het spelletje ertoe deed. Een ideaal dat ze willen presenteren aan de Sociaal Economische Raad, aan politici en in hun netwerk. Hoe Nederland uiteindelijk een groot basketbalveld wordt? "Daar nodigen we anderen voor uit om over mee te denken."


De achternaam van Floris is bij de redactie bekend.

Ik hoor hier niet te zitten

Wouter Mensink Onderzoeker bij het Sociaal Cultureel Planbureau


"Eigenlijk hoor ik hier niet te zitten. Wat hoogopgeleide progressievelingen zoals ik vinden, hoor je al vaak genoeg. Martin Luther Kings 'I have a dream' mogen we ook niet gebruiken. King zei dat vanuit een stem van de groep mensen met een probleem. Die stem moet je verdienen."

We hebben onze wensen uitgesproken

Jesse Jop Jorg Oprichter van WeTheCity en WeThePeople


"Achter containerbegrippen als solidariteit schaart iedereen zich wel. Maar wat gebeurt er als we dat gaan concretiseren? En als die concrete ideeën schuren met onze eigen wensen? Zijn we dan nog solidair? Die discussie is interessant en gelukkig hebben we die kunnen voeren."

Ben je nog solidair als het schuurt?

Amy Mante-Adu Sociaal psycholoog en adviseur


"Toen ik hier kwam hoopte ik dat we systeemdoorbrekend zouden zijn. Maar het is lastig om met zoveel verschillende meningen tot één beslissing te komen. Goed is wel dat we onze wensen en dromen hebben uitgesproken. Zoiets zou op verschillende niveaus van de samenleving moeten gebeuren."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden