De comandante is dood; hoe moet het nu verder?

Venezuela staat na de dood van president Hugo Chávez op een tweesprong die kan leiden naar een gematigd model of naar een chaotische toestand.

MICHIEL BAUDDIRECTEUR CEDLAINSTITUUT VOOR LATIJNS- AMERIKA STUDIES en AMSTERDAM

Terwijl een groot deel van de Venezolaanse bevolking rouwt, en een ander deel net doet alsof, is de grote vraag wat er gaat gebeuren met Venezuela na Chávez. Twee dingen zijn zeker: het land gaat een periode van grote instabiliteit en onzekerheid tegemoet. Anderzijds heeft het land lang kunnen wennen aan een bestaan zonder de grote leider.

Hoewel de massale rouw voor een deel zeker georchestreerd is, laat zij ook zien hoe Chávez Venezuela diepgaand veranderd heeft en hoe dankbaar de arme Venezolaanse bevolking hem daarvoor is. Chávez heeft echter niet goed gezorgd voor een duurzaam economisch model.

Net als voorgaande regeringen heeft hij zijn economische politiek gebaseerd op de export van olie. Omdat Chávez de olieindustrie praktisch in haar geheel heeft genationaliseerd, vloeiden die inkomsten direct naar de staatskas. Daarmee werden sociale programma's gefinancierd die de positie van de arme Venezolanen verbeterden. Maar dit model leidde ook tot grootschalige corruptie waarvan we nog maar het topje van de ijsberg hebben gezien.

Onder Chávez' regering hebben bepaalde sectoren heel goed geboerd, maar hij heeft het investeringsklimaat naar een dieptepunt gebracht. En als dat niet zo was geweest, dan had de dramatisch opgerukte criminaliteit er wel voor gezorgd dat investeerders wegbleven.

Hoe moet het verder? Vanzelfsprekend zullen de verkiezingen cruciaal zijn voor de toekomst van het land. Niet alleen wie er wint is belangrijk; ook of ze eerlijk en transparant zijn en of de uitslag door iedereen geaccepteerd wordt. Veel analisten gaan ervan uit dat Chávez' beoogde opvolger, Nicolas Maduro, die verkiezingen gemakkelijk zal winnen. Ikzelf ben daar niet zo zeker van. Maduro heeft laten blijken dat hij de politiek van Chávez wil voortzetten, maar hij mist het charisma van de overleden president. Een deel van de bevolking gelooft in het Chavistische model, maar bij velen heeft zich een zekere vermoeidheid ten aanzien van de polarisatie ontwikkeld.

In die zin speelt de oppositie een belangrijke rol. De eerste jaren van zijn bewind heeft Chávez veel baat gehad bij de verdeeldheid van de oppositie en het rabiate conservatisme van de oude elites. In de verkiezingen van oktober vorig jaar bleek de oppositie voor het eerst een enigszins spraakmakende leider te bezitten: Henrique Capriles. Onder zijn leiding haalde de oppositie 45 procent van de stemmen. Dat was geen geringe prestatie, die vooral voortkwam uit het gematigde en 'jonge' profiel dat Capriles tijdens de campagne cultiveerde. Hij kreeg die steun ook omdat hij beloofde het grootste deel van de door de Chavez opgezette sociale programma's te respecteren. Als het hem lukt dit imago van gematigd hervormer te behouden, zal hij een geduchte tegenstander voor Maduro kunnen zijn. Zelfs als hij niet kan winnen, zou een stevige en democratische oppositie het land in stabieler vaarwater kunnen brengen.

Dit optimistische scenario kent twee grote obstakels. Ten eerste veronderstelt het dat de aanhangers van Chávez het democratische proces respecteren, ook als het resultaat voor hen ongunstig uitpakt. Veel zal afhangen van de houding van de politie en strijdkrachten, maar vooral van de vraag of de Chavistische leiders bereid zijn de democratie te verdedigen en eventuele volkswoede te beteugelen.

Het tweede punt is de oppositie zelf. Capriles was de kandidaat van zeer diverse partijen. Voor de oktoberverkiezingen hebben zij zich loyaal achter hem geschaard. Doen ze dat in de nieuwe situatie ook? Er zijn tekenen van een ontluikende machtsstrijd. Polarisatie en fragmentatie waren altijd kenmerken van de Venelozaanse politiek. Het is de vraag of de oppositiepartijen bereid zijn zich eensgezind achter de gematigde agenda van Capriles te scharen.

Het wordt een dubbeltje op zijn kant. Of Venezuela slaat de weg in naar een gematigde, meer duurzame post-chavistische maatschappij.

Of het valt uiteen door politiek conflicten die het land in chaos storten en het fragiele democratische proces zwaar beschadigen. De uitkomst is van cruciaal belang voor het land zelf, maar ook voor Latijns-Amerika. De wereld moet zijn adem inhouden.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden