De Coens: één groot brein vol droge humor

Alleen tijdens hun studententijd waren de broers Joel en Ethan Coen gescheiden. Daarbuiten maken ze - altijd samen - al dertig jaar films die de klassieke filmgenres ombuigen. De nieuwste productie, 'Hail, Caesar', opent het Filmfestival van Berlijn.

Het 66ste Filmfestival van Berlijn opent vanavond met 'Hail, Caesar!', waarmee de Coen Brothers een inkijkje geven in het Hollywood van de jaren vijftig, het tijdperk van de bijbelse spektakelstukken en de tapdance- en synchroonzwemfilms. Het is een kolfje naar de hand van de filmende broers. De Coens zijn meesters in het ombuigen van filmgenres, vooral door ze te injecteren met droge humor.

In 'Hail, Caesar!' draait het om een Hollywood-fixer, vertolkt door Josh Brolin, die problemen achter de schermen van de filmstudio snel en geluidloos moet oplossen. Een slimme keuze: de fixer als spil van de film. Typisch ook voor de Coen Brothers. Een probleemoplosser betekent problemen, en veel dramatische mogelijkheden. Voor de Amerikaanse broers Joel (61) en Ethan (58), die ruim dertig jaar samen films maken, niets leuker dan de boel in de soep te laten lopen.

De fixer draait overuren wegens een gekidnapte acteur (George Clooney), een zwangere actrice (Scarlett Johansson) en twee opdringerige journalisten (een dubbelrol van Tilda Swinton). Het leuke is dat de Coens zich niet alleen bekommeren om de problemen van de sterren, maar dat ze in de kleinste kamertjes komen, zoals die van de editor, gespeeld door Joels echtgenote Frances McDormand, die zowat stikt als ze met haar shawl in het montageapparaat blijft hangen.

McDormand kan goed overweg met de komische karakters van de Coens die haar eerder succesvol castten als Marge, de zwangere politiechef in 'Fargo' die meer van slag is van onbeleefdheid dan van de bloedige misdaden die haar omringen. De film, die recent ook de inspiratiebron vormde voor een populaire Netflix-serie, bevat met autohandelaar Lundegaard een typische antiheld. Om zijn financiële problemen op te lossen, bedenkt hij een idioot plan. Hij huurt twee criminelen om zijn vrouw te kidnappen, in de hoop dat hij met het losgeld van zijn gefortuneerde schoonouders van zijn zorgen wordt verlost. De grap is dat Lundegaard oprecht verbaasd is als de dingen anders lopen dan hij had gedacht.

De originele karaktertekening, gevatte dialogen en ironische terzijdes die de Coen Brothers inbouwen zijn tekenend voor de manier waarop ze door de jaren heen genres als de film noir, de screwball comedy en de western wisten om te buigen, daarbij geïnspireerd door hun favoriete misdaadschrijvers Dashiel Hammett, Raymond Chandler en James M. Cain.

Van onafhankelijke filmmakers in de jaren tachtig groeiden ze uit tot Hollywood-insiders die - en dat is vrij uniek - totale controle over hun filmische universum behielden. De broers schrijven als één groot brein samen hun scenario's en zijn verantwoordelijk voor regie, productie en vaak ook de montage van hun films. Daar komt niemand tussen.

Je zou kunnen zeggen dat er niet zo veel is veranderd sinds de broers in hun jeugdjaren de verveling in een buitenwijk van Minneapolis verdreven door tv-films met een 8mm camera na te maken. De omstandigheden waarin ze nu werken, zijn veranderd, maar de speelse benadering van filmgenres, en de knipogen, zijn gebleven.

Alleen tijdens hun studententijd waren de broers even gescheiden, toen Joel, de oudste, film ging studeren aan New York University, en Ethan koos voor een studie filosofie aan Princeton waar hij afstudeerde op Wittgenstein. Existentiële en religieuze thema's zijn zeker te traceren in het oeuvre van de broers die opgroeiden in een Joods, academisch milieu. Ze worden alleen niet zwaarwichtig gebracht. In 'Hail, Caesar!' wordt met de nodige humor gekeken naar de Joodse droomfabriek van Hollywood en de rooms-katholieke fixer die tussen zijn drukke bezigheden door te biecht gaat.

De Coen Brothers bogen zich eerder over Hollywood. In 'Barton Fink' reisde een ijdele New Yorkse toneelschrijver begin jaren veertig naar Los Angeles, om een script te schrijven. Ter plekke kreeg hij geen woord op papier. Zijn art-decohotel ging uiteindelijk in vlammen op. Onder juryvoorzitterschap van Roman Polanski werd 'Barton Fink' in Cannes drievoudig bekroond voor beste film, regie en hoofdrolspeler John Turturro. In de kafkaëske kwellingen die de eenling ondergaat, moet Polanski iets hebben herkend.

Bij de Coen Brothers zijn losers vaak de helden. Het meesterstuk is 'The Big Lebowski', de film die de grootste fanschare verwierf, dankzij Jeff Bridges als super-relaxte bowler en blower Jeff Lebowski, beter bekend als de Dude. De voormalige roadie van Metallica die het werkeloze bestaan viert met zijn vrienden op de bowlingbaan, raakt verwikkeld in een persoonsverwisseling en een kidnapzaak. Voor de Coen Brothers het sein om de draak te steken met de misdaadfilm en in een van hun heerlijke omkeringen luiheid uit te roepen tot een deugd.

De broers die zich zelden laten verleiden tot interviews en in het Hollywoodcircuit een relatief teruggetrokken bestaan leiden, maakten met 'Inside Llewelyn Davis' wel een inzichtelijk portret van een berooide folkzanger die in de koude winter van 1961 moet zien te overleven. Een pijnlijk komisch 'Alleen op de wereld'-verhaal van een getalenteerde muzikant die overal wordt weggestuurd. Llewelyn, losjes gebaseerd op de Amerikaanse folkzanger Dave Van Ronk, heeft talent, maar mist het genie van Bob Dylan die in hetzelfde New Yorkse muziekcircuit zijn entree maakt.

Llewelyn speelt gitaar en zingt de mooiste folksongs. Zijn tragiek is dat hij niet vernieuwend is. Alsof de Coen Brothers hiermee ook iets zeggen over hun eigen succes als genre-ombuigers die vrolijk het spel aangaan met het publiek. Het maakt niet uit of het een oude folksong is, of een oud filmgenre, je moet het je eigen maken, in het geval van de Coens met veel zwarte, soms zelfs morbide humor.

Filmfestival Berlijn

Juryvoorzitter van de 66ste Berlinale is de Amerikaanse actrice Meryl Streep. Zij zal zich de komende tien dagen buigen over uiteenlopende films in competitie zoals de communefilm 'Kollektivet' van Thomas Vinterberg en het huwelijksdrama 'L'avenir' met Isabelle Huppert. Buiten competitie worden onder meer vertoond: 'Chi-Raq' van Spike Lee en de Franse komedie 'Saint Amour' met Gérard Depardieu en Michel Houellebecq. Een Nederlandse blikvanger is de documentaire 'Strike a Pose' van Ester Gould en Reijer Zwaan, waarin Madonnna's 'Blind Ambition'-dansers een boekje open doen. De Berlinale wordt op 20 februari afgesloten met de uitreiking van de Gouden Beer.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden