Analyse

De coalitie heeft keuze genoeg in de nieuwe Eerste Kamer

Het kabinet is de meerderheid in de senaat kwijt. Toch valt de schade mee voor de regeringspartijen. 

Twee VVD’ers – één uit Flevoland en één uit Noord-Brabant – stemden op D66. Een CDA-Statenlid uit Groningen deed hetzelfde. Een andere CDA’er, uit Utrecht, koos voor de ChristenUnie.

Zo slaagden de regeringspartijen er maandag in om het maximale uit de Eerste Kamerverkiezing te halen. Door leden van de Provinciale Staten strategisch te laten stemmen, krijgt de coalitie 32 zetels in de nieuwe senaat, twee meer dan aanvankelijk gedacht. Dat is goed nieuws voor het kabinet. Drie oppositiepartijen kunnen de coalitie in één keer aan een meerderheid helpen: Forum voor Democratie (12 zetels), GroenLinks (8) en dus ook de PvdA (6).

In de wandelgangen van de Eerste Kamer viel maandag enige opluchting te bespeuren bij de fractievoorzitters van de coalitiepartijen. Ben Knapen (CDA) sprak over ‘een meevaller’. Annemarie Jorritsma (VVD): “Ik zie allerlei mogelijkheden. Dat is op zich fijn.”

De afgelopen weken heeft de coalitie driftig overlegd hoe de Statenleden zouden moeten stemmen voor een zo gunstig mogelijk resultaat. Bij deze Eerste Kamerverkiezing waren acht restzetels te verdelen. CDA en VVD hadden meer dan genoeg Statenleden om hun zetels veilig te stellen, ChristenUnie en D66 kwamen beide juist iets tekort. Door in sommige provincies te schuiven met stemmen, kreeg de coalitie waar ze op hoopte: 32 zetels en dus een iets sterkere positie in de senaat. PvdA-leider Lodewijk Asscher heeft er weinig sympathie voor. “Het is politiek handjeklap”, zegt hij.

Met deze verkiezing achter de rug breekt voor het kabinet een nieuwe fase aan. De coalitie moet de komende twee jaar door zien te komen met een minderheidspositie in de senaat. Voor premier Mark Rutte is dat business as usual. Met zijn eerste twee kabinetten zat hij in hetzelfde schuitje. Toch is de situatie dit keer iets ingewikkelder. De partijen die nu in beeld zijn om het kabinet aan meerderheden te helpen, hebben stuk voor stuk aangegeven dat ze geen gedoogpartner willen zijn. Een breed akkoord tussen coalitie en oppositie is uitgesloten.

Eisen van Thierry Baudet

Het kabinet zal bij ieder afzonderlijk wetsvoorstel op zoek moeten naar steun. Dat is geen prettig vooruitzicht voor Rutte III, in de wetenschap dat de komende twee jaar nog vele belangrijke plannen moeten worden aangenomen. Er komt een klimaatakkoord aan, mogelijk een pensioenakkoord, de hervorming van de rechtsbijstand wacht nog op goedkeuring van het parlement.

Forum voor Democratie is geen logische partner voor het kabinet, gezien de eerdere eisen van partijleider Thierry Baudet dat zowel de klimaatwet als het pact van Marrakesh van tafel moet.

Het ligt voor de hand dat de coalitie in eerste instantie toenadering zoekt tot GroenLinks (klimaatplannen) en PvdA (hervorming pensioenstelsel). Maar beide partijen staan – vanzelfsprekend – niet te trappelen om te tekenen bij het kruisje. GroenLinks (Jesse Klaver en Paul Rosenmöller) en PvdA (Asscher en Mei Li Vos) zullen in onderhandelingen met de coalitie samen optrekken, om te voorkomen dat ze tegen elkaar worden uitgespeeld. Klaver: “Het kabinet kan echt niet om GroenLinks heen.” Asscher: “Dit is een mooi moment, het kabinet is de meerderheid kwijt. Ze staat voor de keuze: of luisteren naar de oppositie, of nieuwe verkiezingen.”

Lees ook:

Met deze senatoren gaat Mark Rutte straks vaak koffiedrinken

Dit zijn de senatoren met wie premier Mark Rutte straks waarschijnlijk de meeste kopjes koffie zal drinken. Zij kunnen de coalitie aan een meerderheid helpen in de Eerste Kamer op bepaalde onderwerpen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden