De clitoris is dus géén klein knopje

Beeld Nanne Meulendijks

Nog altijd zitten vooroordelen en gebrek aan kennis de vrouwelijke seksualiteit in de weg. Op Vrouwendag breken seksuologen een lans voor het orgasme.

In Friesland werd de afgelopen maanden naar een beter woord voor vulva gezocht – daar kent de Friese taal nog geen goed eigen woord voor. Of het moet ‘fagina’ zijn, Friese spelling voor een Nederlands woord, een beetje een zwaktebod. De wedstrijd van IepenUp en Omrop Fryslân leverde veel grappige namen op zoals ‘lullegrieper’ (lullengrijper) en ‘piemels buortesguod’ (speelgoed voor de piemel). “Ik moest er ook om lachen, maar het laat toch ook wel zien dat er – toch vaak vanuit mannelijk perspectief – denigrerend over wordt gedaan”, zegt organisator Antsje van der Zee van IepenUp.

Nog zoiets tekenends: debatcentrum De Balie in Amsterdam organiseert vanavond, ter gelegenheid van Internationale Vrouwendag, een bijeenkomst over de vrouwelijke seksualiteit, onder de naam ‘Hoe dichten we de orgasmekloof’. Het zal daar gaan over vragen als: waarom komen mannen vaker klaar dan vrouwen tijdens het vrijen – is het gebrekkige kennis over het vrouwenlichaam of iets sociologisch? En is een orgasme eigenlijk wel de juiste maatstaf voor een prettig seksleven?

Orgasmekloof

Er is al zoveel geschreven en gezegd over seksualiteit. Is zo’n debat nog altijd nodig? Ja, zegt Ellen Laan, hoogleraar seksualiteit en een van de sprekers vanavond in De Balie. Zie alleen al recente cijfers uit de Verenigde Staten over de ‘orgasmekloof’. Bij heteroseksuele stellen komt bij een vrijpartij gemiddeld 95 procent van de mannen klaar, tegenover 65 procent van de vrouwen. Onderzoek van Laan uit 2016 in Nederland ondersteunt dat: lesbische vrouwen komen vaker klaar bij seks met hun partner dan heteroseksuele vrouwen.

Dus ja, we zijn wel opgeschoten, zegt Laan, maar nog niet genoeg. De orgasmekloof laat dat zien, maar ook het feit dat nog steeds tien procent van de vrouwen pijn heeft bij het vrijen is een symptoom. En meisjes van plezier heten nu eenmaal niet zo omdat ze zelf zoveel plezier beleven aan seks. De norm is nog steeds dat het genot van de man vóór dat van de vrouw gaat.

Ten onrechte, weet Jelto Drenth, gepensioneerd seksuoloog. “Mijn eerste vriendinnetje was – plat gezegd – zo geil als boter. Ik was destijds een jaar of 19 en het drong tot me door dat ze niets voor mij onderdeed.” Vóór dat eerste vriendinnetje was zijn beeld: meisjes, daar moet je vooral lief voor zijn. “En als je mazzel hebt, willen ze misschien met je vrijen. Daar moet je dan als jongen heel erg dankbaar voor zijn.

Maar zo zat het toch niet helemaal. “Dat vaststaande beeld, mannen zijn loszinniger, komen makkelijker klaar, zijn polygaam ingesteld, dat is allemaal onzin. Verschillen tussen mannen en vrouwen zijn veel kleiner dan ik dacht, kwam ik gaandeweg mijn loopbaan achter.”

Wel is er een dubbele moraal voor mannen en vrouwen, en die bestaat nog altijd, zegt Laan. “Vrouwen voelen zich nog steeds belemmerd in hun seksuele expressie uit angst voor reputatieschade. Daarom heb ik nu de stichting Seksueel Welzijn opgericht.” De stichting wil ‘seksuele gelijkheid de norm maken’, staat op de site te lezen. “Vorige week was de eerste vergadering. Het zou mooi zijn als we over tien jaar kunnen zeggen, goh, dat is toch vreemd dat we destijds zo krampachtig deden over vrouwelijk genot.”

Uitgestorven

Voor de meeste mensen is seks nog steeds gericht op penetratie en veel vrouwen komen hiervan niet klaar, zegt Laan. “Geslachtsgemeenschap is een perfecte manier voor mannen om klaar te komen, maar voor vrouwen is dat lastiger, want de vagina is niet zo heel gevoelig. Dat is maar goed ook, want het is een geboortekanaal. Was de vagina net zo gevoelig als de clitoris, dan was de soort mens misschien al lang uitgestorven.”

Vrouwen komen klaar doordat hun clitoris wordt gestimuleerd (met de nadruk op de eerste lettergreep en niet clitóris, zoals veel mensen uitspreken). En nee, dat is geen klein knopje, maar een veel groter orgaan met zwellichamen die inwendig als het ware om de vaginale opening heen liggen. Bij opwinding vullen de lichamen zich met bloed, waardoor ze als een soort stootkussentjes dienen. Het is het enige orgaan dat slechts is bedoeld om van te genieten.

Maar nog altijd weten veel mannen en vrouwen niet hoe het werkt. Laan liet afgelopen maand bij Jinek een 3D-geprinte versie van een opgewonden clitoris zien. “Weinig mensen herkennen het. Ik vraag wel eens bij lezingen aan het publiek om de zin af te maken: mannen hebben een penis, vrouwen hebben een... En dan zegt iedereen in koor: een vagina. Nee dus: mannen hebben een penis, vrouwen hebben een clitoris.”

Is het niet zo dat een mannelijk orgasme uit biologisch oogpunt noodzakelijker is? “Dat betekent dat reproductieargumenten voorrang krijgen boven seksueel plezier”, zegt Laan. Ze rekent voor: gemiddeld gezien is er dertig keer geslachtsgemeenschap nodig om een kind te verwekken. Dat is zestig keer voor twee kinderen, het gemiddelde. Van alle keren seks in ons leven is dus maar een klein deel nodig voor de voortplanting.

Bovendien, zegt Sofia Prekatsounaki die aan de KU Leuven onderzoek doet naar seksueel verlangen, is een orgasme voor vrouwen wel degelijk belangrijk. “Plezierige seks is een voorwaarde om naar seks te blijven verlangen, om het weer te willen doen. Een orgasme is niet het enige dat seks plezierig maakt, maar draagt er absoluut aan bij.” Paradoxaal genoeg is het daardoor soms zelfs zo dat een man het orgasme van de vrouw dermate belangrijk vindt, dat het leidt tot faking, zegt Jelto Drenth. “In de beste relaties kan het orgasme als een cadeautje zijn aan elkaar, maar voor sommige vrouwen is het vergelijkbaar met het losgeld bij een gijzeling.”

Sinds vroeg in de jaartelling is de clitoris meerdere malen herontdekt. Bijvoorbeeld door de Grieks-Romeinse arts Claudius Galenus, die in de tweede eeuw na Christus de clitoris al beschreef. Maar het orgaan verdwijnt ook regelmatig weer uit de belangstelling. Zo was ook in de twintigste eeuw de interesse gering, met dank aan onder meer de psychiater Sigmund Freud, die stelde dat vrouwen die niet klaarkwamen bij de coïtus psychisch onvolwassen waren en nodig een psychiater moesten bezoeken. Pas in 1953 ontkrachtte Alfred Kinsey deze veronderstelling en kwam hij tot de conclusie dat veel vrouwen vaginaal helemaal niet tot een orgasme komen.

“In 1953 braken er kortom wereldwijd zware tijden aan voor de gemiddelde man”, stelde schrijfster Renate Dorrestein in 1988 in een lezing voor een zaal mannelijke seksuologen. “Seks werd een stuk ingewikkelder nu de clitoris, enkele eeuwen na Amerika – maar gelukkig nog net voor mijn geboorte – eindelijk was ontdekt.” Na afloop van de lezing stampte de voorzitter van de Rutgers Stichting naar haar toe en blafte haar toe: “Jij bent zeker nog nooit behoorlijk geneukt”.

In 1998 werd de clitoris met zwellichamen weer opnieuw ontdekt, ditmaal door de Australische uroloog Helen O’Connell. Kennis die dus al eeuwen bestond, maar die om een of andere reden helemaal uit het beeld – en boeken – was verdwenen.

“De clitoris is ook een beetje een hype die elke keer weer de kop opsteekt”, bagatelliseert gepensioneerd seksuoloog Jelto Drenth. “Je kunt het ook heel leuk in bed hebben met de kennis die je al hebt. Even voor de balans: er zijn inderdaad veel vrouwen die van de inwendige delen van de clitoris geen weet hebben, maar dat geldt voor de man ook. Ik heb de fysiologie van de erectie en de zaadlozing uitgebreid behandeld in mijn boek ‘De man is geen jager’ en ik kan je verzekeren dat deze informatie ook voor 99 procent van de mannen volstrekt nieuw is.”

Voorlichting

Ja, het stimuleren van de clitoris is belangrijk, zegt Sofia Prekatsounaki, maar seksualiteitsbeleving is breder dan dat. “Intimiteit en uitdaging, veiligheid en vrijheid om je seksuele behoeftes te uiten, dat zijn allemaal belangrijke voorwaarden om plezierige seks te hebben.” Seksuele voorlichting is op dit moment eigenlijk gewoon biologie, voortplanting dus, zegt Prekatsounaki. “Dat is wat anders dan seksualiteit, wat gaat over plezier en genieten. Gelukkig is het wel zo dat er steeds meer informatie komt. In onderzoeken geven jongeren dat ook expliciet aan: we weten nu wel hoe het technisch werkt, maar hoe krijgen we er lol in?”

Alle voorwaarden voor een fijn en tevreden seksleven zijn in het mannen- en het vrouwenlichaam aanwezig, zegt Laan. En zoveel verschillen die niet. Wie naar een foetus kijkt tijdens de eerste zes tot acht weken van de zwangerschap, ziet dat deze identiek zijn: bij beiden groeit er een bobbeltje tussen hun benen. De glans van de eikel is de glans van de clitoris, het is dezelfde structuur. “Pas als er testosteron vrijkomt, ontwikkelt de foetus zich in een andere, en dus mannelijke richting”, zegt Laan. “Je zou dus ook kunnen zeggen, de standaardmodus is vrouwelijk, en pas na toevoeging van iets extra’s komt de penis aan bod. Wat dat betreft zouden we dus kunnen zeggen dat Adam afkomstig is uit Eva, in plaats van andersom.”

Wie mee wil doen aan het nieuwste onderzoek van Sofia Prekatsounaki, kan zich aanmelden via de site www.seksueelverlangen.be

Saskia van der Vlist (54) – psychosociaal begeleider

Het orgasme voor is voor mij megabelangrijk. Als ik heel erg gespannen ben, kan het voor ontlading zorgen: het is een soort cadeauje aan mezelf. Seksuele energie is de meest belangrijke energie in de wereld, we worden er tenslotte door geschapen.

Ik ben niet altijd zo geweest. Ik schaamde me lang voor mijn lijf, werd gepest op school. Maar mijn huidige partner, met wie ik inmiddels elf jaar samen ben, vindt niks te gek. Nu ben ik er juist heel open over. Sinds ik in de overgang ben, ben ik mij nog meer bewust van mijn seksualiteit: mijn lijf is supergevoelig geworden.

Of ik vind dat mannen goed op de hoogte zijn? Nee. De meeste mannen vinden dat zelf overigens wel, maar ze weten soms nét niet het juiste plekje te vinden op de juiste manier. Het is ook geen norm. Iedere vrouw is anders.

Ik zou willen dat er meer openheid was over seks. Er mag meer voorlichting worden gegeven. Zelf heb ik mijn twee zonen heel open opgevoed: altijd gezegd, wat je online ziet, is niet hoe het echt is. Zo ben ik zelf ook opgevoed, ik groeide op tijdens de hippietijd. Mijn eerste keer was niet fijn, daar praten we thuis open over. Mijn moeder kwam zelfs met een boek met tips. Communicatie is het sleutelwoord. Ik zeg, ga spelen en blijf dat vooral doen. Het maakt niet uit of je 54, 64 of 90 bent: blijf vooral met elkaar spelen.

Wie mee wil doen aan het nieuwste onderzoek van Sofia Prekatsounaki, kan zich via de site www.seksueelverlangen.be aanmelden. 

Lees ook:

Hoe begin je weer als het maanden stil was in bed? Oppeppers voor een ingedut seksleven

Het gebeurt. Soms zomaar, sluipenderwijs. Na zoveel jaar verdwijnt seks uit je relatie. Waarom?

Het vrouwenlichaam: bekeken, betast en bezongen - door de man

Vrouwen veranderen van aardgodinnen in ‘gore wijven’. In haar boek ‘Hevels van het paradijs’ schetst Mineke Schippers de historie van het vrouwenlichaam.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden