De Citotoets komt iets later, maar of dat nu zoveel uitmaakt?

ANALYSE De test die vooroordelen moest neutraliseren, zorgt nu zelf voor ongewenste oordelen

Het zal geen verschil maken of de Citotoets in februari of april wordt afgenomen. Noch voor de kinderen, noch voor de ouders. Want ook al is het niet meer dan een momentopname, ouders én scholen blijven er een heel groot belang aan hechten.

Komende week buigen bijna 165.000 achtstegroepers zich voor het laatst in februari over de Eindtoets Basisonderwijs van het Cito. Een toets die per ongeluk is uitgegroeid tot het eindexamen voor de basisschool, terwijl dat niet bestaat.

De toets verplaatsen naar eind april moet dat veranderen. Zo kunnen de laatste onderwijsmaanden efficiënter worden benut. En komt de uitslag ná de inschrijfdatum voor de middelbare school.

Wordt die eindtoets volgend jaar minder zwaarwegend? Ja; het leraaradvies moet samen met eerdere resultaten bepalend worden voor de schoolkeuze. De Citotoets, veertig jaar geleden ingevoerd om het schooladvies te vrijwaren van vooroordelen van juf of meester, moet weer een aanvullende rol krijgen.

Nu worden kinderen in de praktijk te vaak afgerekend op de Cito. Ook al zegt de juf iets anders: 538 punten betekent havo, 532 vmbo. Basisscholen worden er ook op afgerekend. De scores zijn inmiddels openbaar, waardoor ouders scholen kunnen kiezen op een hoge score. Terwijl dat niet per definitie iets zegt over de onderwijskwaliteit. Bij de ene leerlingpopulatie is 532 een behoorlijk eindresultaat, bij de ander stelt 538 juist niks voor.

Volgend jaar staan achtstegroepers al ingeschreven op hun volgende school als de resultaten nog moeten binnenkomen. Maar betekent dit ook een eind aan circus Cito? Dat circus met zenuwachtige kinderen en nog zenuwachtigere ouders. Dat circus met oefenboeken van meer dan 100 euro, LOI-cursussen 'om er uit te halen wat er in zit'. Een wildgroei aan kostbare Citotrainers, zowel in digitale vorm als wekelijkse bijles aan de keukentafel. Allemaal 'om met zelfvertrouwen de toetsperiode in te gaan'.

Basisschoolkoepel PO-Raad is blij dat de toets later komt. Lestijd kan zo efficiënter worden benut: de praktijk leert dat kinderen van februari tot mei meer bezig zijn met de afscheidsmusical dan met rekenen of taal. Ook maakt de Raad zich al langer sterk voor een zwaarwegender advies van juf of meester.

Maar een eind aan dat circus verwacht de PO-Raad nog niet. "Dat is een kwestie van gewenning aan de nieuwe rol, het nieuwe imago van de eindtoets. Bij scholen, ouders, en leerlingen", zegt een woordvoerder.

Ook voorzitter Ton Duif van de Algemene Vereniging Schoolleiders (AVS) denkt niet dat het circus verdwijnt. Duif heeft niks tegen de toets, tegen dat circus des te meer. "Het gaat mis omdat de onderwijsinspectie en de media denken dat de uitslag iets zegt over de kwaliteit van de school. Dat blijft. Ook met die verplichte eindtoets."

Duif: "Ook nu worden veel leerlingen al vóór de huidige toets ingeschreven, in december al. Toch hecht men veel waarde aan de Citotoets. Scholen komen onder druk, leerlingen ook. Dat is allemaal niet in het belang van kinderen."

De afgelopen twee jaar gebeurde in Utrecht de scholenplaatsing al voordat de Cito-uitslagen binnenkwamen. Daar telde het advies van de leerkracht dus al zwaarder. Toch heeft overgangscoördinator Nadia Daoudi van het Utrechtse Sterk VO niet gezien dat die eindtoets minder belangrijk wordt. En dat verwacht ze ook volgend jaar niet.

Want naast het imago van Cito is er nóg een reden voor druk op die toets, zegt Daoudi. "Als het resultaat hoger uitvalt dan het schooladvies deed verwachten, moet de basisschool dat advies kunnen herzien. En moeten schoolinschrijvingen alsnog worden gewijzigd."

Oftewel: door hoog te scoren op de Cito kunnen leerlingen ook volgend jaar nog een hoger schooladvies afdwingen. Waardoor er toch wat te halen valt, bij die Citotoets. Ook als die in april wordt afgenomen. En zo blijft het circus. De Citozenuwen. De Citocommercie.

De Citotoets
Komende week zweten 164.500 achtstegroepers drie dagen lang boven de Citotoets. De toets, de 45ste inmiddels, vindt zijn oorsprong in de idealen van ontwikkelingspsycholoog Adriaan de Groot. Na een studiereis door de Verenigde Staten in de jaren vijftig raakte hij overtuigd van didactische voordelen van gestandaardiseerd toetsen. De Groot was ervan overtuigd dat leerlingen zo konden worden gevrijwaard van de vooroordelen van juf of meester. De toets moest voorkomen dat de arbeiderszoon automatisch naar de LTS werd gestuurd, en die van de dokter naar het gymnasium. De toets kwam er. In 1968 werd het Centraal Instituut voor Toetsontwikkeling verantwoordelijk voor de jaarlijkse toets. In 1999 werd het Cito geprivatiseerd.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden