De Citotoets is lang zo spannend niet meer

Leerlingen van de prinses Marijkeschool maken de CitotoetsBeeld anp

Was de Citotoets in het verleden voor veel twaalfjarigen een garantie voor trillende handen, zenuw- en paniekaanvallen en heel veel stress, bij de editie 2015, die vandaag begon, hoort dat mee te vallen. De twaalfjarigen hebben hun schooladvies immers al op zak. Wat staat er dan nog op het spel?

De bezwaren tegen de Citotoets klinken inmiddels bekend: alsof je de vaardigheden van een kind in een cijfer kunt vangen, en alsof zo'n momentopname iets zegt over de ontwikkeling van een kind. Toch selecteerden middelbare scholen in de praktrijk leerlingen vooral op basis van die toets.

Zo was hij ook bedoeld, toen hij in 1969 werd ingevoerd: als een manier om leerlingen te vrijwaren van de vooroordelen van de juf of de meester, die arbeidskinderen automatisch naar de LTS stuurde.

Maar inmiddels is het 2015, en maken we ons meer zorgen over de dominantie van kille, kwantificeerbare toetsscores, ten opzichte van het menselijke oordeel van de leerkracht, die de hele film van de leerling kent, niet alleen de finishfoto.

De leerkracht is leidend...
Met ingang van dit jaar is de situatie dus omgedraaid. De uitslag van de Citotoets is niet meer leidend, maar het oordeel van de leerkracht. En dat oordeel hebben de kinderen al binnen. De Citotoets wordt daarom dit jaar pas in april afgenomen. Het is nog slechts een manier om te kijken of het oordeel van de docent er niet te veel naast zat.

Althans, een eventueel te laag oordeel. Als een leerling een vmbo-advies heeft gekregen, maar de Citotoets wijst uit dat havo ook haalbaar is, dan moet de school het advies heroverwegen. Andersom geldt het niet: je kunt, in theorie, als leerling dus alle vragen fout maken, zonder dat dat consequenties hoeft te hebben voor je schooladvies.

Dat dat geen gekke volgorde is, bleek eerder dit jaar uit een onderzoek van de Onderwijsinspectie. Die concludeerde dat het advies van de leraar vaak beter is dan het advies dat uit de Citotoets komt.

...maar toetsen zijn hardnekkig
Toch bleek uit datzelfde onderzoek, dat het oude schrikbeeld van de arbeidersjongen die ten onrechte naar het LTS wordt gestuurd, nog niet helemaal uitgebannen is.

Autochtone kinderen uit lagere sociaal-economische milieus krijgen vaker een lager schooladvies dan op basis van hun Citoscore verwacht mag worden. Leerkrachten nemen ook de context mee, zei hoofdinspecteur Arnold Jonk daarover. "Hij kan denken: dit kind kan thuis weinig steun verwachten, dus laat ik wat voorzichtig zijn." Leerlingen met niet-westerse wortels blijken van zulke bedenkingen geen last te hebben: zij krijgen vaker het voordeel van de twijfel.

Wellicht dat dat een van de redenen is, dat middelbare scholen in de praktijk nog wat huiverig zijn om enkel en alleen op het advies van de leerkracht af te gaan bij het accepteren van leerlingen.

Wettelijk gezien mogen ze de Citoscore niet meer hanteren als criterium voor toelating. Maar in de praktijk is met het verdwijnen van de bindende Citoscore de toetsstress niet uit het basisonderwijs verdwenen. Zo beschreef Trouw in februari dat middelbare scholen in de praktijk vaak druk uitoefenen op lagere scholen om, bij gebrek aan een Citoscore, toch de resultaten van andere testen mee te sturen bij de aanmelding van leerlingen: toetsen uit groep 6, 7, of 8, of een extra ingelaste intelligentietest.

Druk van de ouders
Een extra argument voor het meenemen van toetsuitslagen, is dat ze leerkrachten een objectief wapen in handen geven om de druk van ouders te weerstaan, vertelde onderwijssocioloog Jaap Dronkers in datzelfde artikel. Een leekracht kon eerst nog verwijzen naar het Cito bij een lage toetsuitslag, terwijl hij nu een boze ouder op de stoep kan verwachten bij een laag advies. Dronkers verwacht dat de schooladviezen de komende jaren hoger zullen gaan uitvallen, onder druk van de ouders. 'Adviesinflatie' noemt hij dat.

Toch zijn de meeste waarnemers het erover eens dat iets minder nadruk op toetsen geen slechte zaak is. Zoals Petra Hietbrink van de Landelijke Ouderraad zegt: "Na zo'n acht jaar op een basisschool hebben de leraren echt wel een goede indruk van een leerling."



Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden