De campagne is hard. Maar helpt ze ook?/De aanvullende, doelgerichte acties van dit jaar lijken het best te scoren

AMSTERDAM - Een hand met drie vingers. Een hand met twee vingers. Helemaal geen hand meer. Een patatzak vol afgeblazen vingers. De vuurwerkcampagnes van Stichting Ideële Reclame (Sire) zijn schokkend, hard en cynisch. Maar helpen ze ook echt?

'Je bent een rund als je met vuurwerk stunt'. Onder dat motto wordt de Nederlandse bevolking ieder jaar geconfronteerd met de schadelijke gevolgen die het roekeloos afsteken van vuurwerk kan hebben. En wat blijkt? Er valt geen peil te trekken op het aantal mensen dat met oud en nieuw met afgerukte ledematen naar het ziekenhuis moet. Zes jaar geleden waren het er 1900, drie jaar geleden slechts 800 en vorig jaar alweer 1200.

Nou is het natuurlijk denkbaar dat de vuurwerkcampagne van vorig jaar niet aansloeg en die van drie jaar geleden juist wel. Maar ook nu weer is de werkelijkheid een stuk simpeler dan dat. Want wat blijkt? Een jaarwisseling met weinig vuurwerkslachtoffers is een jaarwisseling waarin het hoost van de regen. Zodat alle 'blindgangers' er verzopen bij liggen. En geen kind ze op nieuwjaarsdag kan aansteken.

Dat scheelt bijna de helft aan vuurwerkslachtoffers. Want maar liefst veertig procent daarvan zijn kinderen, die op de eerste dag van het nieuwe jaar de straten afstruinen op zoek naar vuurwerk dat niet is afgegaan. Dat bracht Van Hulzen Public Relations Adviseurs, het reclamebureau dat dit en volgend jaar voor Sire de vuurwerkcampagne bedenkt, op het idee de nadruk te leggen op 'zwerfvuurwerk'.

In het kader van de 'Sire Schoonmaakactie Zwerfvuurwerk' werden alle 500 Nederlandse gemeenten benaderd met het verzoek op nieuwjaarsdag hun straten van achtergebleven vuurwerk te ontdoen. Inmiddels hebben vijftig gemeenten zich bereid verklaard mee te doen aan de schoonmaakactie. In de eerste uurtjes van het nieuwe jaar laten zij hun veegauto's uitrukken. “Vijftig gemeenten op een totaal van 500 lijkt misschien niet veel”, zegt Lenneke Vente van reclamebureau Van Hulzen. “Maar je moet bedenken dat het een dure grap is. Daar komt bij dat vuilnismannen op 1 januari traditiegetrouw vrij hebben. Dat is hun enige vaste vrije dag van het jaar.” Om het de vuilnismannen wat makkelijker te maken, krijgen ouders van kinderen het verzoek op nieuwjaarsdag hun eigen stoepje schoon te vegen.

Sire is overigens niet de enige die de strijd heeft aangebonden met zwerfvuurwerk. De politie van Zaanstreek/Waterland begon vier jaar geleden met de actie 'Een lotje voor een rotje': jongeren die overgebleven vuurwerk bij de politiebureaus inleverden kregen daarvoor een lotje, waarmee ze kans maakten op een prijs. “De animo voor die actie was aanvankelijk enorm groot”, zegt initiatiefnemer Marcel Zomer. “Maar de laatste jaren werd er steeds minder vuurwerk ingeleverd. Daarom zijn we er nu mee gestopt. De inspanning en de kosten stonden niet meer in verhouding tot het resultaat.”

Bureau Halt Amsterdam-Amstelland nam het idee over en kreeg vorig jaar 1040 kilo overgebleven vuurwerk te verstouwen. De actie wordt dit jaar geprolongeerd. Vanwege groot succes, zeggen ze bij bureau Halt. Ook al kunnen ze de vraag in welk opzicht de actie een succes was, niet beantwoorden.

“Of er dankzij onze actie minder vuurwerkslachtoffers waren? Nou, eerlijk gezegd weten we dat niet”, zegt Annelise Bosscha van bureau Halt. “We hebben ons best gedaan om via Sire aan de cijfers te komen, maar dat is ons niet gelukt.”

De vuurwerkcampagnes van Sire zijn elk jaar hard en afgrijselijk, maar borduren al jaren voort op hetzelfde thema. Handen zonder vingers en uitgerukte ogen, die ooit toebehoorden aan runderen die zo stom waren met vuurwerk te stunten. Of de harde aanpak helpt, valt te betwijfelen. Aan de cijfers valt in elk geval niet te zien dat er een verband bestaat tussen een vuurwerkcampagne en het aantal vuurwerkslachtoffers.

Niet verwonderlijk dus dat het door Sire uitgekozen reclamebureau het dit jaar niet meer alleen in vrijblijvende plaatjes zoekt, maar de beelden van afgeblazen vingers vergezeld laat gaan van doelgerichte acties. Omdat die nog het best lijken te helpen. Kinderen worden aangespoord op nieuwjaarsdag overgebleven vuurwerk bij de politie in te leveren. Hun ouders vegen hun stoepje schoon, de vuilnisman maakt de straat vuurwerkvrij.

En nu maar hopen dat het helpt. “Twaalfhonderd slachtoffers, onder wie twee doden, is natuurlijk niet zo heel erg veel”, zegt Lenneke Vente van het reclamebureau dat dit jaar de patatzak met vingers bedacht. “Er raken meer mensen gewond door een val van een keukentrapje.” Dat is waar. Maar een patatzak met vingers is nu eenmaal fotogenieker dan een omgevallen keukentrapje.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden