De campagne denderde aan Rotterdam-Zuid voorbij

Stadsmarinier Marcel Dela Haije bestrijdt op Zuid de misdaad die als betonrot de samenleving aanvreet. Beeld arie kievit

Rotterdam kan terugkijken op een bikkelharde campagne, met politici die botsten over integratie en veiligheid. Zijn dat ook de thema's die de Rotterdammers op Zuid bezighouden?

Ook Mark Rutte kwam naar Rotterdam-Zuid. Op Katendrecht luidde hij de VVD-campagne in, met de lokale lijsttrekker Vincent Karremans. Charity Lubrano zag de beelden van de lachende premier met ontblote armen op het opgeknapte schiereiland. "Hier komt-ie niet", zegt ze op haar stage-adres in Hillesluis. "Anders zou hij z'n geld in deze wijk steken."

Veel kreeg Lubrano (29) niet mee van de campagne. Rotterdam-Zuid hangt vol verkiezingsposters. Van Denk, Leefbaar Rotterdam, het CDA. "Overal borden, en de partijen roepen van alles. Maar informatie over wat ze willen, om bijvoorbeeld de armoede te bestrijden, die krijgen we niet."

Alle contrasten van Rotterdam zijn te vinden op vijf minuten fietsen van het Afrikaanderplein, waar Trouw afgelopen week een serie verhalen schreef. De PVV en Denk, die vandaag voor het eerst meedoen aan de raadsverkiezingen, werden bij de Kamerverkiezingen van vorig jaar bij sommige stembureau's nummer één en twee. Op een paar vierkante kilometer vind je 170 culturen, oude stadshavens, sociale problemen, maar ook het nieuwe Rotterdam van blinkende woontorens, aangeprezen in reisgidsen en internationale media. De campagne ging vooral over integratie en veiligheid. Sluit dat aan bij het leven van de mensen op Zuid?

Marcel Dela Haije heeft het thuis nog aan de muur hangen. Het eerste van in totaal zeven pistolen die de avond van 26 november 1999 in beslag werden genomen in de Rotterdamse Millinxbuurt. Dela Haije was politiesecretaris, toen tientallen agenten het door drugsgeweld geteisterde buurtje introkken. Toen hij stopte bij de politie, kreeg hij het onklaar gemaakte wapen als afscheidscadeau.

Het was de eerste preventieve fouilleeractie van Nederland. De rechtbank verklaarde de actie later onrechtmatig, maar toenmalig burgemeester Opstelten had een duidelijk signaal afgegeven, gesteund door de Tweede Kamer: het moest gedaan zijn met de woekerende criminaliteit in Rotterdam.

Volgende stap

Achttien jaar later weet Dela Haije: het Rotterdam van toen is verleden tijd. Wijken zijn veiliger geworden, ook in de beleving van bewoners. Zuid (met 200.000 inwoners even groot als Eindhoven) is klaar voor de volgende stap, vindt de stadsmarinier - een soort superambtenaar. Klaar om het imago van immens probleemgebied af te schudden en aansluiting te vinden bij de grote steden.

Dela Haije leidt weleens voormalige Zuiderlingen rond, die het stadsdeel decennia geleden ontvluchtten voor Capelle aan den IJssel of Barendrecht. Die zijn vaak verbaasd: de wijdverbreide verloedering is een halt toegeroepen. Sommige straten zien er zelfs aangeharkt uit. Maar vergis je niet, zegt hij, Rotterdam-Zuid komt van heel ver.

Zijn kantoor bevindt zich in een opgerold wedkantoor aan de Beijerlandselaan, ooit een sjieke winkelboulevard, die nu vergeven is van de belwinkels, bruidszaken en theehuizen. Als stadsmarinier houdt Dela Haije zich bezig met ondermijning. Nu de bovengrondse criminaliteit - schietpartijen en overvallen - is afgenomen, bestrijdt hij de misdaad die als betonrot de samenleving aanvreet. Naast gokcafé's werden de afgelopen jaren door de gemeente, politie, Belastingdienst en Fiod verschillende drugscriminelen opgepakt en malafide geldkantoortjes gesloten.

Lees verder onder de foto

Directeur Marco Pastors van het Nationaal Programma Rotterdam-Zuid. Toen vorige week bekend werd dat Zuid 260 miljoen extra krijgt, prees hij die vooruitgang. Het kan zo zijn, zegt hij, dat mensen niet het gevoel hebben vooruit te gaan. Beeld ANP

Het aanpakken van ondermijning is essentieel om het stadsdeel op te lappen, vindt Dela Haije. "Als je in een klas vraagt wie wel eens 'voor een vriend' een pakketje heeft weggebracht, gaan er zeker een aantal vingers omhoog." Als je op Zuid zo makkelijk je geld kunt verdienen, wie gaat er dan nog na schooltijd vakkenvullen bij de Albert Heijn?

Woningen voor miljonairs

Het stadsbestuur laat geen kans na te benadrukken dat Rotterdam de wind in de zeilen heeft. Wie de nieuwsberichten de afgelopen weken zag, is geneigd het college gelijk te geven. Zomaar enkele koppen: Unilever kiest voor Rotterdam. Het aantal werklozen is gedaald. VNO-NCW wil meer woningen voor miljonairs in de stad. Daarbovenop kreeg het Nationaal Programma Rotterdam-Zuid (NPRZ), dat sinds 2011 probeert het stadsdeel er bovenop te helpen een opsteker: 260 miljoen euro extra. De helft komt van het Rijk, de andere helft van de gemeente.

Maar die voorspoed gaat aan veel inwoners van Zuid voorbij. "Ze willen dat Rotterdam er mooi uitziet", zegt Charity Lubrano, gevraagd naar de architectonische hoogstandjes. "Maar er bestaan twee werelden in de stad. Voor die van ons is geen aandacht."

Lubrano kent de keerzijde van Rotterdam maar al te goed. Jarenlang had ze torenhoge schulden. Ze werd er apathisch van, zat 24 uur per dag op de bank. Zij ergerde zich aan haar twee jonge kinderen, en haar kinderen aan haar. Tot ze op een dag een hulptraject aangeboden kreeg. Inmiddels zit ze in de schuldhulpverlening en doet ze een opleiding zorg en welzijn. Vorig jaar werd ze verkozen tot 'mbo-uitblinker'. Apetrots staat ze op de foto.

Hulp zoals Lubrano die kreeg, bereikt maar weinig Rotterdammers. Uit een onderzoek van de Rekenkamer Rotterdam van vorig jaar, blijkt dat 92 procent van de Rotterdammers met schulden niet in aanmerking komt voor schuldhulpverlening. Directeur Paul Hofstra: "De acht procent die hulp krijgt, komt wel uit de schulden. De overgrote meerderheid komt überhaupt niet op dat punt."

De armoede in Rotterdam dreigt alleen maar toe te nemen, waarschuwt Hofstra. "De voortdenderende economie heeft op een groot deel van de bewoners geen enkel effect." Een Rotterdammer met problematische schulden heeft gemiddeld 50.000 euro schuld. "Twee jaar terug was het nog 40.000 euro."

Bijstandshoofdstad

Nog altijd is Rotterdam 'bijstandhoofdstad' van Nederland. Het vorige stadsbestuur van Leefbaar Rotterdam, D66 en CDA haalde 15.000 mensen uit de bijstand. Toch steeg in vier jaar het aantal mensen in een bijstandsuitkering (net als in de rest van het land), naar ruim 37.600.

Die 15.000 uitstromers waren volgens Hofstra de mensen met de kleinste afstand tot de arbeidsmarkt. Voor veel anderen ziet hij het donkerder in. Rotterdam heeft met 11,3 procent de hoogste werkloosheid van het land. Onder jongeren is dit 17,9 procent. In sommige wijken op Zuid heeft een kwart van de bevolking geen baan. Hofstra: "Een heel groot percentage vindt nooit meer werk." Het aantal banen voor laaggeschoolden zal verder afnemen. Door automatisering is de Rotterdamse haven niet meer de banenmotor die hij ooit was.

Dat Unilever voor Rotterdam kiest, verandert daar volgens de Rekenkamerdirecteur niets aan. "Dat gaat helemaal nergens over. Unilever levert vijftig banen op. Dat is twee keer de Rekenkamer." Hij wordt niet warm van het argument dat de komst van een bedrijf leidt tot banen in lagere segmenten. "Hoeveel schoonmakers denk je dat daar gaan werken? Ik geloof er niks van. Unilever geeft vooral een hoop prestige, het is pure symboliek."

Lees verder onder de foto

Blik op de Wilhelminapier en Rotterdam-Zuid. Beeld ANP

Hofstra vindt dat de voorbije campagne maar weinig over thema's ging die de Rotterdammers echt aangaan. De 'onderkant van de samenleving' kwam er in de verkiezingsdebatten bekaaid vanaf. Die gingen meer over veiligheid en integratie, of een verondersteld gebrek daaraan.

De deelname van de PVV en Denk heeft de gevestigde partijen Leefbaar Rotterdam en Nida verleid tot een snoeiharde campagne om de nieuwkomers de wind uit de zeilen te nemen. Leefbaarveteraan Hennie van Schaik (71), jaren koopman op de Afrikaandermarkt, is daar eerlijk over. "Joost (Eerdmans, lijsttrekker Leefbaar - red.) moest naar rechts om kiezers bij Geert weg te halen. Zo werkt het toch?" Nida hing vorige week posters met de beeltenissen van Eerdmans, Wilders en Thierry Baudet op in de stad. De strekking: wie niet stemt, helpt racisten op het pluche.

Vuil op straat

Zorgen over integratie en het verdwijnen van de samenhang leven ook op Zuid. In Hillesluis heeft 73 procent van de inwoners een niet-westerse migratieachtergrond, in de wijk Feijenoord 76 procent. Bewoners zien vuil op straat als teken van sociale verloedering, ze hebben het gevoel dat mensen niet meer naar elkaar omkijken, zich terugtrekken in de eigen groep.

Stadsmarinier Dela Haije herkent het. Ook hij ziet een 'gebrek aan sociale cohesie'. Niet voor niets is Zuid zo populair bij de onderwereld. "Criminelen vestigen zich graag in gebieden met weinig onderling contact, weinig gedeelde normen en waar mensen elkaar niet gauw aanspreken op misstanden." Al die voorwaarden zijn aanwezig op Zuid.

Veel mensen zijn bang elkaar aan te spreken, ondervindt Dela Haije. En wie zijn buurman nooit spreekt, zal er nooit achter komen dat hij eigenlijk niets van hem te vrezen heeft. "Zuid heeft een heel grote Turkse gemeenschap. In veel winkels is de voertaal Turks. Dat helpt niet bij het verstevigen van het contact tussen bevolkingsgroepen." Alleen daarom al zou hij wensen dat voetbalclub Feyenoord vaker kampioen werd. Op 14 mei vierde heel Rotterdam-Zuid samen feest. Huidskleur, religie, baan of geen baan, het deed er niet toe. Iedereen liep met een lach van oor tot oor over straat.

De stadsmarinier gelooft niet alleen in repressie. "De uitdaging is mensen met elkaar in contact te brengen."

Een uitdaging is dat zeker. Zuid heeft altijd migranten aangetrokken. Wie het beter kreeg, trok weg. Op basisschool De Akkers in de Tarwewijk maakt slechts zeven procent van de leerlingen de acht jaar vol, zegt Heinz Schiller van de Rotterdamse Peuterschool, een voorschoolse opvang in dezelfde wijk. "Meer dan zestig procent zit er zelfs korter dan drie jaar. Mensen stromen hier in op de laagste tree van de ladder. Als het maar even kan, vertrekken ze weer. De nieuwkomers beginnen weer onderaan."

Dela Haije hoopt dat het nationale programma voor Zuid dat kan ombuigen. Dat huizenblokken voor kapitaalkrachtigen de eenzijdigheid doorbreken. Een tijdje terug bezocht hij een wooninformatiemarkt in de Afrikaanderwijk. "Je kon over de hoofden lopen." Wat schetste zijn verbazing: er kwamen vooral mensen van Zuid op af.

Vooruitgang

Ook sprak hij laatst een verhuurder van 45 panden aan de Dordtselaan. Die had in korte tijd acht woningen verkocht. Aan hoogopgeleiden. Op sommige gebieden, zegt Dela Haije, bijvoorbeeld in de afname van het aantal werklozen, gaat Zuid harder dan het gemiddelde van de vier grote steden.

Toen vorige week bekend werd dat Zuid 260 miljoen extra krijgt, prees directeur Marco Pastors van het NPRZ die vooruitgang. Het kan zo zijn, zegt hij, dat mensen niet het gevoel hebben vooruit te gaan. "Maar wij zien een voorzichtige stijging van de Citoscores, en dat meer mensen op Zuid blijven. Wij zien vooruitgang. Ik heb vertrouwen dat bewoners het ook gaan zien."

Ja, de cijfers gaan een beetje de goede kant op, zegt Rekenkamerdirecteur Paul Hofstra. Maar hij geeft de Zuiderlingen gelijk: nog niet in zo'n mate dat zij het merken. Andere delen van het NPRZ komen nog nauwelijks op gang. Er zijn nog steeds te weinig garantiebanen en werkervaringsplekken uitgegeven aan jongeren. "Het probleem is de enorme omvang van de probleemwijken", zegt hij. "Die 260 miljoen is by far niet genoeg. Je moet elk jaar zo'n bedrag investeren."

In het boek 'Rotterdam, stad van twee snelheden', van journalist Mark Hoogstad, opperde Hofstra om de naar schatting 900 miljoen euro die verkoop van de aandelen Eneco oplevert, volledig in de wijken op de zuidoever te investeren. "Dan geef je Zuid echt de prioriteit." Het opknappen van de particuliere woningvoorraad alleen, kost al gauw anderhalf miljard euro. Om de volgende stap te zetten, zijn een nieuwe stadsbrug en metrolijn nodig. Zeker als het nieuwe Feyenoord-stadion er komt, met een omliggend stadsdeel. Wie nu vanuit Bloemhof of Hillesluis naar de noordoever wil, is aangewezen op één tramlijn, of moet een stuk reizen naar de metro.

Burgemeester Aboutaleb gaf vorige week nog maar eens een lesje in geduld, toen hij op de Nelson Mandelaschool in de Afrikaanderwijk de extra investering in ontvangst nam. "Hoe oud ben jij?", vroeg hij aan een jongetje dat later rechter wil worden. "Tien. Als jij 25 jaar bent, dan zijn we klaar. Maar we hebben nog heel veel werk te doen."

Met medewerking van Meindert van der Kaaij.

Dit was de laatste bijdrage van de pop-upredactie vanuit Rotterdam-Zuid. Lees hier alle verhalen die eerder in Trouw zijn verschenen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden