De camp en kitsch voorbij

Het Eurovisiesongfestival, komende week in Wenen, zit in de lift. Komt dat door Nederlands succes of is het evenement zelf aan herwaardering toe?

Wenen, dat is toch de stad van Mozart of die van Beethoven of in elk geval van een Weense wals? Komende week is het de stad van muziek van geheel ander allooi, die van het Eurovisiesongfestival. Dinsdag is er de eerste voorronde en Trijntje Oosterhuis verdedigt daarin de Nederlandse eer. De Nederlandse equipe zit al een week in de Wiener Stadthalle om zich voor te bereiden, wat al een eerste rel heeft opgeleverd (om de jurk van Trijntje).

Camp en kitsch is het Eurovisiesongfestival nog altijd, toch lijkt het de afgelopen tijd minder een rariteitenkabinet te worden. Het songfestival zit in Nederland flink in de lift, signaleren drie kenners vanuit Wenen.

Dat heeft allemaal met het Nederlandse succes van de afgelopen jaren te maken, denkt diskjockey Daniël Dekker van de organiserende omroep Avrotros. "Het is met muziek hetzelfde als in de sport: je ziet dat nu Max Verstappen het goed doet er ook weer meer aandacht voor de Formule 1 komt."

Twee jaar terug haalde Nederland na acht jaar eindelijk weer eens de finale, met Anouk. Vorig jaar behaalden The Common Linnets zelfs de tweede plaats, de beste notering sinds het goud van Teach-In, in 1975. "Wij hebben als Avrotros altijd ontzettend ons best gedaan om artiesten te enthousiasmeren voor het festival. Dat was wat weggezakt door gebrek aan succes, doordat niet de juiste artiesten meededen. Net als bij het Nederlands elftal: als dat succes wil hebben heb je de juiste spelers nodig."

Alleen zien voetballers Oranje meestal wél als een eer om voor gevraagd te worden. Bij het songfestival lag dat anders. "Dat kwam natuurlijk ook doordat het festival een bepaalde naam heeft. Dat van een rariteitenkabinet, en dat het Oostblok altijd zou domineren."

Topspelers

Het dilemma was dat je succes krijgt met topspelers, maar dat je topspelers nodig hebt voor dat succes. In 2012 wist Anouk die spiraal te doorbreken, en zelfs om te keren. "Anouk, Ilse DeLange, Waylon en nu ook Trijntje, dat is wel de top in Nederland", zegt Dekker. "Met zulke artiesten worden dingen meteen makkelijker. Zij hebben vaker met dit soort grote evenementen te maken gehad, ze weten wat er internationaal van ze verwacht wordt."

Eurovisie-kenner René Romkes, die jaarlijks het opwarmfeestje Eurovision in Concert in de Amsterdamse Melkweg organiseert, vindt dit niet zozeer de verdienste van de omroep, maar vooral die van Anouk. "Nu zien andere artiesten wat dat kan opleveren. Het succes dat Ilse DeLange eraan overhield was nog groter dan dat van winnaar Conchita Wurst", zegt hij vanuit Wenen. Inderdaad, het album van The Common Linnets werd na Kopenhagen ook buiten Nederland een verkoopsucces, terwijl het Ilse DeLange daarvoor nooit was gelukt om over de grens voet aan de grond te krijgen.

Dat A-artiesten het Songfestival in Nederland uit het slop hebben getrokken ziet ook Cornald Maas, maar het is niet zo dat daarmee het songfestival zelf is veranderd. "De Nederlandse kijkers zijn veranderd. Want ook voordat we goed presteerden, zat er genoeg kwaliteit tussen. Denk aan de enorme hit 'Euphoria' van de Zweedse winnares Loreen in 2012, maar denk ook aan de Duitse winnaar in 2010 of Noorse in 2009. Allemaal goede liedjes, alleen wilde Nederland dat niet zien, omdat wij jarenlang onderaan bungelden."

Dat versterkte ook het beeld van het songfestival als kitschfestijn. En niet alleen in Nederland. "In de tijd dat landen dachten dat ze toch niet meer van Oost-Europa konden winnen, stuurde Ierland maar een zingende kalkoen. En wij iemand met een draaiorgel. Tja."

Dat is nu dus omgeslagen. Toch denkt Romkes niet dat daarvoor per se bekende hoofden nodig waren. "Het festival is ooit opgezet om jonge artiesten een kans te geven. Heel veel landen houden nog steeds nationale finales met jong talent. Dat hebben wij in het verleden ook gehad, en dat zou nog steeds kunnen werken. Maar dan moet je wel langs de kleinkunstacademie of kijken of Giel Beelen met zijn singer-songwritershow wil meewerken."

Cornald Maas hoeft die Nederlandse voorrondes niet terug, hij meent juist dat het belangrijk is ervaren artiesten de vrije hand te geven. Zo denkt hij dat 'eigenzinnige, risicovolle' liedjes als 'Birds' van Anouk en 'Calm After the Storm' nooit zouden zijn uitgekozen door een televisiestemmend publiek, simpelweg omdat die niet stroken met heersende Eurovisie-opvattingen. Maar ze werkten wel.

Hitlijsten

Los van het Nederlandse succes, heeft de herwaardering van het Songfestival niet ook te maken met een muziekinhoudelijke verandering? Dekker ziet wel een kentering: minder kitsch, meer pop. Zeker zit er nog genoeg opvallends tussen de inmiddels veertig Eurovisie-inzendingen, zoals de verstandelijk gehandicapte Finse punkers. Maar daarnaast richt de muziek zich meer en meer op wat het goed doet in de hitlijsten. 'Euphoria' uit 2012 was één van de grootste pophits die het songfestival ooit heeft voortgebracht. "Veel meer jonge mensen kennen de artiesten en herkennen de muziek. Dat zorgt er ook voor dat het festival meer aandacht trekt", denkt Dekker.

Inderdaad valt op dat er dit jaar flink wat liedjes tussen zitten die je ook zo op de playlists van radiozenders zou kunnen aantreffen. Veel elektropop, wat r&b en weinig kitscherige bombast. Maar het is gelukkig ook weer niet zo dat het Songfestival te weinig camp wordt, ziet Romkes. "De helft van de liedjes is natuurlijk nog steeds bagger. En dat is maar goed ook, want het blijft een televisie-evenement. Mensen moeten thuis wel wat te klagen hebben."

Een mooi bruggetje naar de kansen van Trijntje Oosterhuis: Romkes was direct na de eerste repetitie toch even in shock. "Nee, dat bedoel ik niet positief. Vocaal is ze een van de beste artiesten die ertussen zit. Dat is allemaal hartstikke goed. IJzersterk. Maar die jurk. Dat decolleté ... dat kan echt niet. En er zit een soort uitgesneden stervorm op haar achterste." Maas toont zich vlak na de eerste repetitie positiever. "De afgelopen jaren hoorde je steeds dat Nederland zo'n brave uitstraling had. Nu doen we eens iets gewaagds, is het weer niet goed. Ik was eerlijk gezegd blij verrast."

In zekere zin is dit jaar een sleuteljaar. Trijntje Oosterhuis moet de lijn die Anouk heeft ingezet bevestigen. Onderstrepen dat die tweede plek van The Common Linnets geen toevalstreffer was. Mocht Oosterhuis de finale niet halen, dan zou het maar zo kunnen dat de aandacht voor het Songfestival weer wegebt. Met die eerdergenoemde negatieve spiraal tot gevolg, denkt Maas. Zonde. Maar dan kunnen we de schuld nog altijd aan die jurk geven.

Via Twitter en Trouw.nl doet Joris Belgers vanaf vandaag verslag vanuit Wenen over het songfestival. @JorisWasHier

Enkele deelnemers van deze editie van het festival. Van links naar rechts: Amber (Malta), duo Maraaya (Slovenië), Leonor Andrade (Portugal), John Karayiannis (Cyprus), Vaclav en Marta Jandova (Tsjechië), Elhaida Dani (Albanië), Knez (Montenegro), Uzari en Maimuna (Wit-Rusland), Mans Zelmerlow (Zweden), Monika Linkyte en Vaidas Baumila (Litouwen), Eduard Romanyuta (Oekraïne) en Nina Sublatti (Georgië).

De Australiër

Zeg, Australië, dat ligt toch helemaal niet in Europa? Dat klopt, maar toch mag het land meedoen aan het Eurovisie. Het liedjesfestijn viert dit jaar namelijk zijn 60-jarig jubileum, en als gimmick is besloten Australië eens uit te nodigen. Dat gebeurde niet zomaar: miljoenen mensen kijken daar namelijk naar het songfestival, dat er al dertig jaar door de nationale omroep SBS wordt uitgezonden. Sterker nog, ook al mag het Australische publiek niet meestemmen, de omroep organiseerde in 2012 toch een heuse televoting, alleen maar om te zien wie er volgens Australië had moeten winnen (Zweden won ook hier). In dat jaar mocht het land al tijdens een van de voorrondes het pauzenummer vertolken, nadat het al een tijdje zeurde om mee te mogen doen.

Het land van Nick Cave en Kylie Minogue levert nu geen half werk: deelnemer Guy Sebastian is down under beslist geen kleine jongen. In eigen land is hij met zes nummer-1-hits en twee nummer-1-albums hitlijsttechnisch de succesvolste Australische mannelijke popartiest. Guy Sebastian wordt met zijn liedje 'Tonight Again' van alle kanten getipt als een van de kanshebbers voor dit Eurovisie. Dus, #Sydney2016? Nou, mocht Australië winnen, dan zijn ze over een jaar zeker welkom om de titel te verdedigen. Maar het Eurovisiecircus zal niet neerstrijken op het andere halfrond, heeft de organisatie al laten weten.

Polen per rolstoel

Het winnende lied 'Rise Like a Phoenix' van vorig jaar is de Poolse kandidaat Monika Kuszy¿ska op het lijf geschreven. De 35-jarige zangeres begon in 2001 als zangeres van de populaire Poolse rockband Varius Manx. In 2006 sloeg het noodlot toe. De band was na een concert onderweg naar huis, toen de auto met de bandleden erin op een boom klapte. Gitarist Robert Janson raakte ernstig gewond, maar herstelde - om later wegens nalatigheid tot twee jaar celstraf veroordeeld te worden. Kuszy¿ska zit sinds het ongeluk in een rolstoel, tot haar middel verlamd. Na een lange revalidatie kan ze weer zingen en dat brengt haar volgende week naar Wenen. Dit verhaal over het overwinnen van moeilijkheden en onvermoeibaar je dromen najagen zal ongetwijfeld veel sympathiestemmen opleveren. Toch schommelt Kuszy¿ska met haar powerballad 'In the name of love' bij de bookmakers niet veel hoger dan onze Trijntje: rond de middenmoot.

De m/v-combinatie

Aardig liedje, maar we maken natuurlijk geen enkele kans. Dat was vorig jaar zo'n beetje de stemming in den lande over de kansen van The Common Linnets. Totdat Ilse DeLange en Waylon tijdens de voorronde van het scherm bleken af te spatten. Opeens bleek dat liedje zo slecht nog niet, en een veel genoemde reden voor die tweede plek was natuurlijk de verleidelijke chemie tussen Waylon en DeLange. Dat de twee achter de schermen al met elkaar overhoop lagen en Waylon na Stockholm direct de band zou verlaten, werd slim verhuld door regisseur Hans Pannecoucke - dezelfde die dit jaar ook Trijntje moet laten stralen. Het zwoele naar elkaar toe zingen van het aantrekkelijke duo zal ongetwijfeld hebben meegespeeld in enkele douze points waarmee ze in de finale werden beloond.

En dat is niet onopgemerkt gebleven: maar liefst acht landen vaardigen dit jaar man-vrouwduo's af naar het songfestival. Van het sexy swing-liedje van Engeland tot de tranentrekkende ballade van Noorwegen. Gemene deler: heteroseksuele spanning. Om mee te liften op het onverwachte succes van The Common Linnets? Wie zal het zeggen. Estland maakt het in ieder geval wel heel bont: een videoclip in zwart-wit, een rondcirkelende camera rond het duo dat elkaar diep in de ogen kijkt, regendruppels die tegen een autoraam kletteren. Klinkt dat bekend?

'De helft van de liedjes is natuurlijk nog steeds bagger. En dat is maar goed ook.'

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden