De bustehouder

"Zijn edelachtbare hielp uitkiezen en was zo verzonken in de bustehouders, jarretelles, chemises-culottes en cache-sexes, dat hij Marianne de eerste ogenblikken niet eens zag."

Deze zin is afkomstig uit de streekroman 'Doctor Vlimmen' (1936) van A. Roothaert. Vlimmen is veearts. De streek is Brabant. 'Zijn edelachtbare' is de plaatselijke burgemeester die door zijn zus Marianne wordt aangetroffen in een Brusselse lingeriezaak, terwijl hij een 'veelbesproken jonge weduwe' uit zijn eigen Brabantse gemeente helpt bij het uitkiezen van een cache-sexe en aanverwante zaken.

De streekroman zit vol intriges en frivole Franse woorden. Wat is een cache-sexe? Volgens het woordenboek van Van Dale, waar het volgt op een cache-nez en een cache-pot, is het een 'driehoekig lapje om de geslachtsdelen te bedekken (bij openbaar optreden)'. De Hollandse woorden klinken niet erg wellustig en we moeten gissen wat meneer Van Dale hier bedoelt met 'openbaar optreden'. De jarretel, die kennen we. De chemises-culotte is een nachtjapon met een slipje of directoire, ook te gebruiken zonder soutien-gorge: bustehouder.

De bustehouder is uitgevonden door Herminie Cadolle. Zij was 26 jaar toen de gruwelen van de Commune van Parijs plaatsvonden in 1871: 20.000 doden, 40.000 mensen gevangengezet, ontelbaren gedeporteerd naar het eiland Nieuw-Caledonië in de Stille Oceaan. Cadolle vertrok naar Argentinië. Ze ging in zaken.

Marcel Grauls beschrijft hoe ze op een van haar vele reizen een alternatief bedenkt voor het korset dat haar belemmert in haar bewegingsvrijheid en haar het leven zuur maakt, dat martelpantser, de oorzaak van "hart- en spierverzwakking, geelzucht, verschuivingen van organen in de onderbuik - de zogenaamde wandelende nier -, storingen in de spijsvertering, zenuwlijden en ademhalingsstoornissen".

Ze knipt het korset in twee delen; van het onderste deel maakt ze een korselet (een rijglijfje), van het bovenstuk een soutien-gorge met schouderbandjes. Dat was het begin. In 1887 opent ze een lingeriewinkel in Buenos Aires. Twee jaar later keert ze terug naar Parijs en presenteert op de wereldtentoonstelling, in de schaduw van de glorieuze Eiffeltoren, haar kroonjuweel: de nieuwe beha met de naam le bien-être ('het welbehagen'). De Parisiennes worden bevrijd van hun martelpantser.

Ook kende ze de elastische kwaliteit van het rubber dat net op de markt was gebracht door de rubberfabriek van de gebroeders Michelin uit Clermont-Ferrand voor het maken van fietsbanden. Haar wevers verbeterden le bien-être met dit nieuwe materiaal en zo kwam het gerookte sap van de Braziliaanse rubberboom terecht in de beha van de westerse vrouw.

De Parijse lingeriewinkel van Cadolle werd een concern. Per postorder - naar Amerikaans voorbeeld - gingen de soutien-gorges over de wereld. Ze ontwierp een bekoorlijke beha voor Coco Chanel, een geborduurde voor de hertogin van Windsor en een met geheime binnenzakjes voor de Friezin Griet Zelle, alias Mata Hari, de exotische en ontketende danseres die in het woelige Europa te veel mannen het hoofd op hol bracht en tijdens de Eerste Wereldoorlog door de Fransen werd gefusilleerd wegens hoogverraad.

'Bustehouder', pas in 1950 verscheen het woord in het woordenboek: "steunband voor de buste, brassière; in het dagel. leven wel b-h-tje genoemd." Meneer Van Dale was traag met zijn lingerie. Misschien heeft hij lang gewacht op een mooier woord, met een Franse frivolité - of was hij uit zijn doen door de fusillade.

Marcel Grauls: De uitvinders van het dagelijks leven (2000)

Van het moderne leven konden onze grootouders alleen maar dromen. Deze rubriek belicht de slimme vindingen die ons leven hebben verrijkt.

Reclamefoto van Cadolle uit 1907. Het Franse lingeriebedrijf verkocht wat later 'beha' zou gaan heten; de mannequin is de Friezin Griet Zelle, beter bekend als Mata Hari.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden