‘De burger zelf laten strijden tegen vuurwerk heeft geen zin’

Vuurwerk  Beeld EPA
VuurwerkBeeld EPA

Burgemeesters zijn enthousiast over hun vuurwerkvrije zones op vrijwillige basis. Maar werken ze eigenlijk wel? Hoogleraar Jon Schilder is sceptisch.

Dirk Waterval

Bij het wegtrekken van de kruitdampen op Nieuwsjaardag moet één ding duidelijk worden: werken de vrijwillige vuurwerkvrije zones die dit jaar uit de grond schoten? In zeker vijftien gemeenten kunnen inwoners voor het eerst hun eigen straat of wijk vuurwerkvrij verklaren. Is de hele straat het eens over een knalvrij Oud en Nieuw, dan levert de gemeente een paar verbodsborden. Strafbaar is het daarmee niet, handhaven gebeurt door de bewoners zelf.

Een gouden greep voor lokale politici die niet weten wat ze aanmoeten met alle overlastklachten. Een verbod voor de hele gemeente lijkt geen oplossing. Volgens de Vereniging van Nederlandse Gemeenten leidt dat laatste tot vuurwerktoerisme: liefhebbers wijken dan uit naar steden waar ze nog wel kunnen knallen. En een landelijk verbod op consumentenvuurwerk ziet het kabinet weer niet zitten.

Heft in eigen hand

Inwoners van onder meer Almere, Weert en Utrecht krijgen nu dus de kans het heft in eigen hand nemen. De gemeente Den Haag pionierde ­vorig jaar al met de vrijwillige zones, en was te spreken over de resultaten van die proef.

Van de achttien gebieden verliep het slechts in één daarvan niet naar wens. Dat kwam doordat de initiatiefnemer de rest van de straat niet goed had meegenomen in zijn plannen.

Toch is niet iedereen zo enthousiast. Hoogleraar staats- en bestuursrecht Jon Schilder (VU) verwacht ten eerste dat de zones vooral slagen in rustige wijken waar anders ook niet veel afgestoken zou zijn. “Juist daar krijg je het makkelijkst alle neuzen dezelfde kant op.”

Vrijwillige vuurwerkvrije zone in Den Haag. Beeld Bart Maat, ANP
Vrijwillige vuurwerkvrije zone in Den Haag.Beeld Bart Maat, ANP

Ruzies

In minder rustige wijken is dat een ander verhaal. “Mensen hebben er soms al veel geld in gestoken. Of ­vinden dat hen weer een traditie wordt afgepakt.” Met ruzies als gevolg. “In sommige wijken is daarvan al sprake. Ik hoorde van een initiatiefnemer die een vuurpijl door de brievenbus zou krijgen als hij niet zou stoppen.”

De overheid stelt nu eenmaal de normen in Nederland, en moet die vervolgens handhaven, zegt Schilder. Je krijgt volgens hem een primitieve samenleving als je dat te veel aan de burger overlaat.

Als voorbeeld wijst hij naar de Noord-Hollandse gemeente Hollands Kroon. In 2014 schrapte VVD-burgermeester Jaap Nawijn liefst 70 procent van de regels uit de algemene plaatselijke verordening. Inwoners moeten elkaar aanspreken op wildplassen en niet-opgeruimde hondenpoep, de gemeente doet dat in elk geval niet meer. Schilder: “Maar niet iedereen blijkt dat te durven. Ga maar eens tegen een potige buurman in als je zelf niet zo sterk bent. Het is geen fijn gevoel als de politie zijn handen dan van dat soort zaken afhaalt.”

Waarschuwingsborden voor vuurwerkvrije zones op diversen plekken in Rotterdam.  Beeld Nederlandse Freelancers
Waarschuwingsborden voor vuurwerkvrije zones op diversen plekken in Rotterdam.Beeld Nederlandse Freelancers

Weerstand

Schilder kent ook heus voorbeelden waar mensen elkaar wél aanspreken op irritant gedrag. “Stiltecoupés werken best goed in de trein, zeg ik uit ervaring.” Maar iets zeggen van lawaai in de trein roept minder weerstand op dan proberen een straat vuurwerkvrij te maken.

Begrijp hem niet verkeerd: in een ideale samenleving regelen burgers inderdaad alles zelf. “Wij juristen zouden ons werk kwijt zijn als iedereen zorgde dat zijn buurman de wet naleeft. Maar dat blijkt in de praktijk niet snel haalbaar.”

Overigens noemt Schilder het ‘zeer waarschijnlijk’ dat er over een paar jaar toch een landelijk verbod komt op vuurwerk. Een jaar geleden pleitte de Onderzoeksraad voor Veiligheid daar nog voor. “Nu ligt dat politiek nog te gevoelig. Maar tradities veranderen. We doen toch ook niet meer aan heksverbrandingen?”

Lees ook:

In Leur blijft het stil tijdens de jaarwisseling...

...terwijl Neerbosch-Oost keihard wil knallen

Gemeenten laten de burger zelf vuurwerkvrije zones instellen

Mag bij u in de straat met Oud en Nieuw wel of geen vuurwerk worden afgestoken? Gemeenten laten de keuze aan de burger: de vrijwillig vuurwerkvrije zone neemt een vlucht.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden