De burger heeft wel degelijk vertrouwen

Burgers wegen informatie van de overheid zorgvuldig. Zij wantrouwen die informatie niet op voorhand.

De laatste jaren wordt er regelmatig gesproken over een vertrouwensbreuk tussen bevolking en overheid. Burgers zouden niet alleen de overheid niet meer vertrouwen, maar ook andere klassieke gezagsdragers zoals wetenschappers, artsen en andere professionals wantrouwen. Gewezen wordt dan bijvoorbeeld op de geringe overtuigingskracht van voorlichtingscampagnes voor de vaccinatie tegen HPV en de Mexicaanse griep.

In het Continu Onderzoek Burgerperspectieven (COB) van het Sociaal en Cultureel Planbureau volgen we nu al tien kwartalen het politieke vertrouwen. In het afgelopen kwartaal deden we specifiek onderzoek naar vertrouwen in informatiebronnen.

Vragen in hoeverre men regering en Tweede Kamer vertrouwt, tonen geen stelselmatige daling. Cijfers laten geen trend zien in de richting van een steeds grotere vertrouwenscrisis. Er wordt veel negatiefs gezegd over politici en politiek, maar er is geen breed gedeelde overtuiging van de fundamentele ongeloofwaardigheid van de overheid. Het is eerder een cumulatie van heel verschillende en vaak ook tegenstrijdige klachten en ergernissen.

Om te beoordelen in hoeverre er een gezagscrisis is, hebben we gevraagd naar het vertrouwen in informatie van de overheid en andere partijen inzake vaccinatie en klimaatcrisis.

In het geval van vaccinatie hebben de meeste mensen vertrouwen in gezondheidsspecialisten zoals dokters en apothekers (80 procent). Ook onderzoeksinstellingen genieten veel vertrouwen (68 procent). Het ministerie van VWS deelt een derde plaats met vrienden en familie (47 procent). Na de media (27 procent) volgen als hekkensluiters de informatie van andere burgers op internet (19 procent) en van de farmaceutische industrie (18 procent).

Informatiebronnen over klimaatverandering worden over de hele linie minder vertrouwd, maar de volgorde toont gelijkenis: met 51 procent vertrouwen staan de onderzoeksinstellingen aan de top, gevolgd door milieuorganisaties, overheid en familie en vrienden, dan de media en onderaan informatie van andere burgers op internet (12 procent).

Bij de beoordeling van informatiebronnen hanteren burgers grofweg twee criteria: ze maken een inschatting van de deskundigheid en van het belang van een bron. Men kent vertrouwen toe aan instellingen of personen die onderzoek doen of met kennis van zaken spreken. Mensen zijn zeer gevoelig voor de mogelijkheid van financieel of politiek belang. Het geringere vertrouwen in informatie over klimaatverandering heeft vooral te maken met tegenstrijdige onderzoeksgegevens over dit onderwerp.

Dat professionele informatieverschaffers in beide grafieken topposities innemen en ’burgers op internet’ onderaan bungelen, is geruststellend. Zorgwekkender lijkt wellicht dat overheidsinstellingen niet meer worden vertrouwd dan familie en vrienden. Het vertrouwen in de laatstgenoemden betekent echter niet dat aan hen een bijzondere inhoudelijke deskundigheid wordt toegedicht, maar meer dat je ervan uitgaat dat zij vaardig de overvloedige informatie hebben gefilterd en gewogen.

Dat er informatie moet worden opgezocht en dat je je daar een mening over moet vormen, daarover is men het wel eens. Blind vertrouwen is fout, op welk gezag dan ook.

Informatie van doorgaans gezaghebbende bronnen als artsen en wetenschappers is dan ook niet langer het eindpunt van een discussie, maar eerder het startpunt van kritische beschouwingen en afwegingen. Opvallend in de groepsgesprekken vonden we vooral het zelfvertrouwen waarmee het gebeurt.

De overheid en ander gezag zal daar rekening mee moeten houden. Als er bij burgers twijfel ontstaat over hun deskundigheid, onafhankelijkheid en vaardigheid om ’alle’ informatie af te wegen, kunnen gezagsdragers niet rekenen op vertrouwen. Dat is lastig, maar nog lang geen reden om elkaar een vertrouwens- of gezagscrisis aan te praten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden