Interview

De burgemeester moet een boegbeeld zijn, geen schietschijf

Bernt Schneiders kijkt toe hoe zijn auto uitbrandt. In juni 2015 werd de toenmalige burgemeester van Haarlem gewekt door twee harde knallen. Twee auto’s en een scooter gingen in vlammen op. De brand was aangestoken, door wie is nooit achterhaald. FOTO ANP Beeld ANP

Bernt Schneiders, de vorige burgemeester van Haarlem, heeft ook te maken gehad met bedreigingen en intimidatie. Hij heeft een tip aan zijn opvolger Jos Wienen: laat de zware misdaad aan justitie over.

Hij werkt tegenwoordig voor het VSB-fonds, een goededoelenorganisatie. “Hier wordt tenminste nooit geschoten”, zegt Bernt Schneiders lachend. Maar hij is zich tegelijkertijd goed bewust van de ernst van de situatie waarin Jos Wienen is beland. “Het grote verschil is dat in míjn tijd goederen werden bedreigd en uiteindelijk mijn auto voor de deur uitbrandde. Maar ik fietste zelf nog onbeveiligd door de stad. Als ik de zwaar bewapende politie voor het gemeentehuis in Haarlem zie en lees dat Wienen onderduikt, betekent dit dat de burgemeester persoonlijk bedreigd wordt. De sfeer is in die drie jaar dus aanzienlijk verhard.”

Confrontatie bij de benzinepomp

In de loop van 2015 had Schneiders al het gevoel dat er iets ophanden was. Bij een benzinestation was een leider van de Hells Angels op hem afgekomen, die zich beklaagde over hoe Schneiders zich in de krant over zijn club had uitgelaten. “Justitie had een wapenarsenaal in een woonwijk opgerold waarbij hele raketwerpers en anti-tankgranaten in beslag waren genomen. Ik heb vervolgens in de krant laten optekenen dat ik het een schandaal vond dat deze wapens in een woonbuurt waren ondergebracht en dat we zulke terreur niet in de stad wilden. Nou, daar was deze meneer het niet mee eens.”

Bij het wegrijden zag Schneiders’ vrouw in de spiegel dat de man wel erg aandachtig naar hun kentekenplaat keek. “Daar zijn we nog niet klaar mee”, zei ze. En ja hoor, een paar nachten later stond zijn auto in lichterlaaie. “Ik vond het ongemakkelijk, maar ik heb me er niet door uit het veld laten slaan. Het vervelende was wel dat justitie niet liet weten wie er achter de brandaanslag zat en wat de dreiging precies inhield. Pas later heb ik uit een rechtbankverslag in de krant moeten lezen dat uit een telefoontap bleek dat ze mij even wilden laten zien wat ‘terreur’ was en ze ook wisten waar mijn kinderen op school zaten. Dan slik je wel even.”

Na zijn vertrek uit Haarlem heeft ook Schneiders de krantenberichten gelezen over burgemeesters die tegenwoordig een wapen op zich gericht zien of moeten onderduiken om geweld te voorkomen. “De teneur van de bedreigingen is absoluut veranderd”, zegt Schneiders, “terwijl de taken van de burgemeester sinds de Gemeentewet uit 1848 niet wezenlijk zijn veranderd.”

Crimefighten en koningsdag

Burgemeesters maken wel op een andere manier gebruik van hun bevoegdheden, en Schneiders vraagt zich hardop af of dat wel juist is. “Burgemeesters zijn in de gezamenlijke aanpak van criminaliteit van justitie, de belastingdienst, de milieudienst en de gemeente, de vertolkers van die strijd geworden. De vraag is of dat slim is. Een officier van justitie of rechter opereert in een anonieme zwarte toga vanuit een organisatie. Een burgemeester komt op gouden bruiloften en staat op het podium op Koningsdag. Deze is dus veel kwetsbaarder. Misschien moet hij de woordvoering in de misdaadaanpak aan justitie overlaten, en niet zelf de crimefighter uithangen. Want dan word je in zo’n publieke functie ook schietschijf.”

Daarnaast heeft Schneiders nog een inhoudelijk bezwaar tegen de nieuwe rol van de burgemeester. Deze gaat al sinds 1848 over de handhaving van de openbare orde, en mag als deze bedreigd wordt via het bestuursrecht een pand sluiten. Dat lijkt aantrekkelijk, want justitie moet volgens het strafrecht eerst bewijs aanleveren voordat kan worden opgetreden en dat kan jaren duren. De burgemeester kan direct sluiten.

“In de nieuwe gezamenlijke aanpak van de criminaliteit gebeurt dit steeds vaker. Is er een wietplantage aangetroffen, dan gaat zo’n pand drie maanden op slot. Er is zo snel een eerste klap aan de bende uitgedeeld.” Terwijl er helemaal geen sprake is van een openbare-ordeprobleem. “Deze maatregel wordt op deze manier ingezet als sanctie. Niet alleen zijn hier uit rechtsstatelijke overwegingen kritische vragen bij te stellen, door het recht zo op te rekken komt de burgemeester ook ongewild in de frontlinie te staan.”

Beroerde situatie

Schneiders wil een fundamentele discussie voeren over deze inzet van burgemeesters bij de aanpak van de zware misdaad, maar wenst intussen zijn collega Wienen alle sterkte. “Deze situatie is heel beroerd voor hem, maar hij moet hoop putten uit het feit dat het verzet tegen deze bedreigingen op De Markt van zijn Haarlem begon.”

Lees ook:

Burgemeester Jos Wienen wijkt niet voor geweld en intimidatie

De inwoners van Haarlem zijn het zat dat hun burgemeester Jos Wienen zo ernstig bedreigd wordt dat hij moet onderduiken. Vele honderden mensen gaven gehoor aan de oproep om in het centrum van de stad hun steun te betuigen aan Wienen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden