De Bunker stelt publiek voor oorlogsdilemma’s

Wat zou jij doen? Die vraag is onontkoombaar in De Bunker, een reizende tentoonstelling over de Tweede Wereldoorlog.

Met grote schrikogen kijkt de vrouw me aan, door het gat in de muur waaruit zij zojuist een paar losse stenen heeft weggehaald. Alsof ik me daar verscholen heb, in het donker. Ze vraagt hoe lang ik van plan ben dat vol te houden, zegt dat zij zich niet veilig voelt, dat de kinderen honger hebben en dat ze bang is dat de Duitsers zich op ons gezin zullen wreken als ik me niet vrijwillig meld voor de Arbeitseinsatz.

Dan gaat het licht weer aan en zegt een mannenstem dat ik moet kiezen: weigeren om voor de bezetter te werken of zwichten voor de angst van mijn vrouw en het risico dat ze me hierom zal verlaten?

Het is het derde dilemma dat in drie minuten wordt neergezet. Eerst klopte de 17-jarige Simon Goudsmit tijdens een razzia op mijn deur. Zou ik hem verbergen of doen alsof ik niet thuis ben? Daarna deden Joodse Saartje en Harry, het zoontje van een NSB’er, om beurten een beroep op mijn vriendschap. Voor wie zou ik kiezen? En nu doet mijn vrouw dit onmogelijke beroep op me.

Het zijn drie ware gebeurtenissen, waarmee de expositie ’De Bunker’ de oorlogsgeschiedenis beklemmend dichtbij brengt. De verhalen van Simon en de onderduiker komen uit de getuigenverzameling van het Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie en zijn verteld door de Haagse mevrouw K. Boekhorst-Nieuwenhuis en H.A. Robbé Groskamp. Het schoolpleindilemma komt uit het levensverhaal van fotograaf Ronald Sweering, vier jaar geleden door zijn vrouw Mirjam Elias opgetekend in de jeugdroman ’Het verlaten hotel’. „Dit is maar een heel klein stukje uit het boek, maar wel mooi uitgewerkt”, aldus Sweering.

Welke keuzes de betrokkenen destijds maakten, blijkt aan het einde van de tentoonstelling, waar de bezoeker eigen antwoorden kan vergelijken met die van anderen. Daar komen ook de ooggetuigenverhalen aan bod die Anno, promotiebureau voor Nederlandse geschiedenis, verzamelt in plaatsen waar De Bunker neerstrijkt.

„Eén zo’n verhaal heeft meer invloed dan tien boeken”, zei staatssecretaris Jet Bussemaker gisteren bij de opening in Arnhem. Nog maar een op de zes Nederlanders heeft de Tweede Wereldoorlog meegemaakt. „Met gewone verhalen maken we nieuwe generaties vertrouwd met onze oorlogsgeschiedenis. Daarom is het belangrijk dat we die verhalen vastleggen in het programma Erfgoed van de Oorlog.”

De expositie begint in Arnhem, dat sterk verbonden is met de oorlog. Volgende week beginnen de herdenkingen rond de Slag om Arnhem, waarvoor volgens burgemeester Krikke tienduizenden bezoekers naar de stad komen, „niet alleen veteranen”. Afgelopen week werd bij de John Frostbrug een informatiecentrum geopend.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden