De Bulgaren zijn niet kwaad, de Bulgaren zijn wanhopig

SOFIA - Voor het parlement in Sofia ligt een lijk op straat. Inderhaast heeft iemand er een fel rode gekreukelde doek overeen gelegd, die de dode aan het zicht onttrekt. Een paar voorbijgangers kijken vluchtig vragend in de richting van een agent die een eindje verderop staat, maar geen enkele reactie geeft.

De kranten staan de afgelopen maanden vol van aanslagen en afrekeningen waarbij niet zelden ook onschuldige voorbijgangers doodgeschoten worden. Zeker sinds de moord op oud-premier Andrei Lukanov, een paar weken geleden, is de onzekerheid op straat in Sofia groot. Lukanov stond bekend als een geducht zakenman met uitstekende contacten in de energiewereld, niet alleen in Rusland, dat zijn olie en gas via Bulgarije naar de rest van de Balkan wil verkopen, maar ook in West- Europa.

Een paar honderd meter voorbij het parlement verdringt zich een groep meest oudere mensen voor de 'Business Bank' van Sofia. Het is een van de veertien banken die een maand geleden onder curatele zijn gesteld van de Bulgaarse Nationale bank omdat ze niet meer konden voldoen aan hun verplichtingen. Sinds het begin van dit jaar heeft de regering-Videnov om die reden meer dan twintig banken geheel of gedeeltelijk laten sluiten. Alleen al aan buitenlandse valuta is een bedrag van zes miljard Amerikaanse dollar in het niets verdwenen.

Een 63-jarige gepensioneerde lerares vertelt dat ze een bedrag van 150 duizend leva (1200 gulden) had gespaard bij de Business Bank. “Dat is niet veel, maar de rente zou me net van de hongerdood hebben kunnen redden.” Ze is nu aangewezen op een pensioen van nog geen 100 gulden per maand, terwijl ze aan verwarming, elektriciteit en telefoon maanselijks al het dubbele kwijt is.

Belaagd

Haar buurvrouw, een gepensioneerde journalist, staat te trillen van de zenuwen. “Wij zijn niet kwaad”, hakkelt ze, “wij zijn volstrekt wanhopig.” Ze voelt zich van alle kanten belaagd. Door de 'kredietmiljonairs' die de privébanken hebben leeggeroofd en naar het buitenland zijn verdwenen en door de regering die de gepensioneerden van hun laatste brood dreigt te beroven.

Op een markt aan de rand van Sofia maakt Stoyanka Kalinkova zich op voor de winter. “In de drie wintermaanden lijd ik hier evenveel kou als bij twee beklimmingen van de Everest.” Stoyanka drukt zich graag uit in klimtermen. De 59-jarige gepensioneerde chemica was ooit Bulgarije's eerste bergbeklimster. Niet dat ze de Mount Everest ooit gezien heeft, want als dochter van een grootgrondbezitter was ze natuurlijk een klassenvijand voor de communisten en mocht ze het land niet uit.

Nu trouwens ook nog niet. 'Schengen', zegt ze onheilspellend. Net als veel andere Bulgaren voelt ze zich door West-Europa in de steek gelaten, het feit dat ze een visum zou moeten aanvragen om naar het 'vrije Westen' te kunnen reizen, ervaart ze als een grove belediging. Stoyanka staat met ondergoed, kousen en kinderkleren zes dagen per week achter haar stal, van negen uur 's ochtends tot negen uur 's avonds en verdient daarmee ruim honderd gulden per maand extra, als aanvulling op haar pensioen.

Toch liggen ondanks de bankcrisis ook Stoyanka's spaarcentjes bij een bank, maar dan wel in valuta en in een kluis. “Ik heb een eigen sleutel en daarmee kan ik altijd mijn geld weghalen, ook al is de bank failliet. Thuis wordt het geld zeker gestolen. Iedere week wordt er wel ergens ingebroken bij ons in de flat en de politie doet daar niets tegen.”

Misdaad en economie zijn de belangrijkste thema's voor de acht miljoen kiezers bij de presidentsverkiezingen van morgen in Bulgarije, waar het presidentschap overigens louter ceremonieel is. De socialisten hadden gehoopt hun greep op de samenleving nog verder te kunnen vergroten door behalve de regering ook het presidentschap aan zich te kunnen trekken. Maar de levensstandaard is onder twee jaar socialistisch bewind zo schrikbarend gedaald dat de voormalige communisten het waarschijnlijk niet zullen redden met hun kandidaat Ivan Marazov. Onder het bewind van de nog in Moskou geschoolde premier Zjan Videnov, raakte de schatkist leeg en liep de inflatie uit de hand, over 1996 waarschijnlijk zo'n 700 procent.

Bulgarije heeft de grootste moeite om te voldoen aan zijn internationale betalingsverplichtingen en het bankwezen blijkt volkomen rot. Geen buitenlandse investeerder die onder deze omstandigheden in Bulgarije wil beleggen en de enige manier om valuta binnen te halen is door het land 'uit te verkopen': hotels aan Zuid-Koreanen, gasleidingen aan de Russen en graan aan het Westen. En als Bulgarije in januari niet op tijd 130 miljoen dollar rente afdraagt aan zijn schuldeisers (Club van Londen), dan zou het land wel eens als eerste failliet kunnen gaan en onder curatele komen van de Wereldbank.

Petar Stoyanov maakt de beste kans om de nieuwe president van Bulgarije te worden. De kandidaat van de Unie van democratische krachten haalt op de slotmanifestatie van zijn campagne fel uit naar de socialisten. De jeugdige jurist speelt een thuiswedstrijd in zijn geboorteplaats Plovdiv in het zuiden van Bulgarije. Hij belooft een enthousiaste menigte dat hij parlement en regering ter verantwoording zal roepen zodra hij president wordt en ervoor zal zorgen dat het Bulgaarse volk door de komende winters heen zal worden geholpen.

Stoyanov is de kampioen van Europa en de Navo in Bulgarije. Tussen kreten als 'Pobeda' (overwinning) en 'Edinstvo' (eenheid) door, houdt hij zijn gehoor voor dat het Navo-lidmaatschap een noodzakelijke stap op weg is naar de Europese Unie, het uiteindelijke doel. “Bulgarije kan het niet alleen redden” betoogt hij, “en bovendien maken we geografisch deel uit van Europa, dus dat is waar we het moeten zoeken.”

Steenworp

Terwijl Stoyanov zijn aanhang toespreekt op het stadsplein van Plovdiv, houden de socialisten, die hun heil liever oostwaarts zoeken, hun laatste bijeenkomst op een steenworp afstand. Daar betoogt Marazov dat een Navo-lidmaatschap helemaal niet voor de hand ligt en dat de Bulgaren zich daar eerst maar eens in een referendum over moeten uitspreken.

Grimmig uitziende oproerpolitie houdt de politieke kemphanen uit elkaar. De confrontatie beperkt zich tot een gevecht tussen de verschillende geluidsinstallaties: de traditionele volksmuziek van de democraten wordt luid overstemd door socialistische strijdliederen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden