de Bruine Beer: Beren zijn leuk, en dat zullen ze weten ook

De bruine beer is een onlosmakelijk deel van onze cultuur, in ontelbare gedaanten en vormen. Vooral in de kinder- en jeugdliteratuur en in tekenfilms zijn beren alomtegenwoordig. Zo kennen we Bolke de Beer, Bruintje Beer, Olivier B. Bommel, Goudhaartje en haar drie beren, en Yogi Bear. Er zijn kinderliedjes als 'ik zag twee beren broodjes smeren' en spreekwoorden als 'beren op de weg zien'. En dan niet te vergeten de pluchen teddybeer in vele uitvoeringen en de keurige Bob en Sabine Beer die ons sjiekste warenhuis een wat volkser imago verschaften. Het is duidelijk, beren zijn leuk.

Het 'leuke' imago dat de beer aankleeft, heeft ook nadelen. Uit de tijd dat ik studeerde herinner ik me nog twee echte berenkuilen: grote ronde betonnen bassins, verzonken in de grond en omgeven door een hoog hek om te voorkomen dat de bezoeker erin zou tuimelen. In zo'n berenkuil leefde een aantal bruine beren, Ursus arctos. De stakkers konden in hun deplorabele penitentiaire situatie weinig anders doen dan zich liederlijk vervelen en de hun toegeworpen klokhuizen, oude boterhammen, pinda's en takken mismoedig in de bek steken. De ene berenkuil bevond zich in Maastricht aan de zuidzijde van de oude stad tussen de stadsmuurrestanten en de Jeker. De andere was in Bern, de hoofdstad van Zwitserland die naar de roofdiersoort is genoemd (Bären - Bärn - Bern) en die een klimmende beer in het stadswapen voert. De stad ontleende destijds haar identiteit aan twee in een betonnen bak opgesloten arme stakkers. Maar dit alles is een paar decennia geleden, en sindsdien heeft men zowel in Maastricht als in Bern het licht der beschaving gezien. De beren zijn er weg. De kuil, in ieder geval die van Maastricht, is er nog wel.

In Bulgarije duurt het dierenemancipatieproces wat langer. Ik zou niet durven beweren dat de Bulgaren tot de primitievere volkeren behoren, maar berenkuilen waren er tot voor zeer kort nog altijd een normaal verschijnsel. Zo leefden tot afgelopen week nog beren in een droevige betonnen bak die onderdeel was van een berenfokstation van het voormalige communistische regime. De dieren werden er gefokt voor de jacht, want ook in de concreet gerealiseerde arbeidersheilstaat bestond een elite die zich verveelde en naar de buks greep. Vier Bulgaarse beren werden deze week overgeplaatst naar wat voor hen ongetwijfeld een berenheilstaat zal zijn: dierentuinen in Nederland en België. De beren Maria en Pesho komen naar Rhenen, om hun ouwe berendag te slijten in Het Berenbos van Ouwehands Dierenpark. Ze gaan daar een reeds bestaand gezelschap versterken dat bestaat uit maar liefst zesentwintig beren, waaronder een voormalige dansbeer uit Bosnië, een Russische Staatscircusbeer en een beer die in Moskou gekleed in een jurk optredens gaf op een fietsje.

Het deel van het Rhenense berenbos waar de nieuwe Bulgaren komen te zitten is twee hectaren groot en geheel als berenhabitat ingericht, compleet met waterval en vijverpartijen. Er wonen ook twee wolven, zo wordt gemeld. Nu nog een ecologische corridor van Rhenen naar de Oostvaardersplassen, denk je dan, maar dat is waarschijnlijk iets te ambitieus.

Jelle Reumer is directeur van het Natuurhistorisch Museum Rotterdam

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden