De bruggen van Schiedam zijn bijzonder, ze bewegen

Op de Schiedamse Koemarkt kom je per tramlijn 1 en 4 vanaf het Centraal Station in Rotterdam, uitstappen halte Koemarkt. Een bordje wijst naar de VVV, die voor ¿3,50 een stadswandeling verkoopt. De VVV-route is echter niet ideaal. De Lange Haven wordt twee keer gelopen en het laatste stuk is niet leuk langs de drukke Broersvest en de Hoogstraat waar vooral gewinkeld wordt. Je kunt beter bij de ruïne de tram terug nemen. Wie het Stedelijk museum met z'n Cobra-collectie wil aandoen, kan na de Appelmarktbrug rechtdoor de Appelmarkt in. Die komt bij het museum uit.

Ongemerkt raak je er verzeild, rijdend over de Schiedamse Weg, die bij de gemeentegrens overgaat in de Rotterdamse Dijk. Een toerist weet niet beter dan dat hij in weer een andere Rotterdamse wijk is verzeild. Op de Koemarkt, waar de tram stopt, bederft een provisorisch huisje van Fotohome het idee dat je op een plein bent beland. Zó functioneel, dat kan alleen in Rotterdam.

Maar in Schiedam is de wederopbouwfaçade bedrieglijk. Het begint al over de Koemarktbrug, waar op de kop fier het bleekgeelstenen gebouw van de voormalige Hollandsche Algemeene Verzekeringsbank staat. Het is van de hand van architect W.M. Dudok. Met zijn ontwerp won Dudok in 1933 een door de Verzekeringsbank uitgeschreven prijsvraag voor een nieuw kantoorgebouw. De invloed van de Amsterdamse School is erin duidelijk bespeurbaar. Het staat al sinds november vorig jaar te wachten totdat het bouwbedrijf eindelijk aan de slag kan om het kantoor te verbouwen tot appartementen. 'Te koop', 'te koop', schreeuwen de affiches op de ruiten je toe.

Hoofdschuddend over zo'n gebrek aan waardering steken we de drukke straat over en dalen via de trap langs de brug af naar de Lange Haven. Een verstilde oase strekt zich langs het water uit van monumentale herenhuizen en pakhuizen. En branderijen natuurlijk, met één raam aan de ene kant van de deur en twee aan de andere. Vanwege de ventilatie stond daarvoor de beslagbak, waarin de moutwijn gistte. We zullen er onderweg nog een aantal tegenkomen.

Aan de overkant pronken de achttiende-eeuwse pakhuizen-met-klokgevel Zeeland en Gelderland, die omgebouwd zijn tot appartementen. Nalatig slaat de VVV-stadswandeling het eveneens prachtige onderkomen van de kantonrechtbank voor Schiedam, Maassluis en Vlaardingen over. Over een paar jaar komt het gebouw leeg als de kantonrechtbank fuseert met die aan de Rotterdamse Henegouwerlaan en ze samen een nieuw gebouw aan de Kop van Zuid betrekken. “Jammer”, vindt de man die de deur uitkomt en even stil blijft staan voor een praatje. Er is net een zitting aan de gang, anders zou hij even de rechtbankzaal laten zien. Hij tipt chocolade-atelier 'De Bonte Koe' schuin aan de overkant van het water, waar bij koffie of chocolademelk gekozen kan worden uit allerlei handgemaakte chocolade lekkernijen. Zoals het met kruidenlikeur gevulde 'Proosje van Schiedam'.

Het kantongerecht is niet het enige gebouw dat leeg komt te staan aan de Lange Haven. Veel winkels en bedrijfjes zijn verhuisd of gaan verhuizen; veel woningen staan te koop. In elke andere stad zou zo'n prachtig centrumpje worden overgenomen door 'yuppies', 'dinkies', en hoe de kapitaalkrachtige grootstedeling nog meer heten mag. Zo niet in Groot-Rotterdam.

De bruggen van Schiedam zijn iets bijzonders. Ze bewegen wanneer je je gewicht verplaatst van de ene helft naar de andere helft. Neem vanaf 1 juni even de Appelmarktbrug (1860) rechtsaf voor een bezoekje aan het nieuwe Nederlands Gedistilleerd Museum in 'De Gekroonde Brandersketel', een voormalige branderij uit 1796 die in 1985 afbrandde en in volle luister is hersteld. Via de evangelische boekwinkel kun je de Havenkerk bezichtigen, tot 1976 rooms-katholiek, nu van Johan Maasbach. De evangelist heeft als toeristische trekpleister het interieur intact gelaten. Alleen is links vooraan voor het Mariabeeld nu een zitje gemaakt met een tafel van rookglas en is de Moeder Gods in de belendende Mariakapel vervangen door een drumstel. In de winkel krijgen we nog een 'Nieuw Leven' in de handen gedrukt.

Teruglopend naar de brug kopen we heksenstengels en een schuimblok in het Nationaal Coöperatie Museum met een arbeiderswoonkamer anno 1920. Even verder links kom je uit bij de dinsdagnacht afgebrande molen De Walvisch uit 1794, een stellingmolen waar tot de brand eieren van 'vrije blije kippen' werden verkocht.

De grote verrassing moet nog komen: het rondje langs de molens aan de Noordvestgracht. De rand van vervallen pandjes en hondepoepveldjes is niet om aan te zien. Maar dan doemen de molens op, met aan de overkant van de vaart de oude pakhuizen Zeerust, Charlois, Nooitgedacht, Mathenesse, en De Hoop. Er midden tussenin staat een nieuwbouwwijkje, waarvan de architect zich onmiskenbaar heeft laten inspireren door de buren: rode puntdaken, moderne trapgevels en ronde ramen.

En wat is het lot van de ruïne Huis te Riviere aan de Broersvest, waar de stichtster van Schiedam vrouwe Aleida van Avesnes in de dertiende eeuw woonde? Grote borden kondigen 'stadserfbebouwing' aan, met de haast gebruikelijke bibliotheek, theater, winkels, woningen en kantoren en stadhuis. Aleida's stulp ligt straks midden op het stadserf-plein, meldt de voorlichter. In de schaduw van twee torenhoge, almaar draaiende hijskranen kreunt de ruïne in stilte. De Rotterdamse grote broer trekt Schiedam met harde hand de eenentwintigste eeuw in.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden