Beeld -

Plein 2Denk

De broedermoord bij Denk past in een rijke PvdA-traditie

Daar was hij ineens weer, op webcambeelden vanuit de studio van Radio 1. Het haar iets dunner en grijzer, maar warrig als vanouds. Niet in onafscheidelijke slobbertrui, maar in een vaalgewassen T-shirt. Toch was hij het onmiskenbaar: Hans Spekman.

De oud-PvdA-voorzitter was in coronatijden naar de Hilversumse studio afgereisd, onder meer om zijn visie te geven op de implosie van Denk, de partij waarvan oprichters Tunahan Kuzu en Selçuk Öztürk rollend over straat gaan. Kuzu schreef op Facebook dat hij slachtoffer is van een ‘broerdermoord’.

Spekman had de breuk al lang zien aankomen, zei hij. Dat zat hem in de karakters van de twee, die in 2014 met ruzie de PvdA-fractie verlieten om hun eigen partij op te richten. Spekman: “Bij Öztürk is het toch wel echt intrigantenmanier (sic) en bij Kuzu is het heel erg mooi weer spelen voor de buitenwereld. En die karaktereigenschappen zijn natuurlijk nooit verloren gegaan. Dit kon ook niet eeuwig goed blijven gaan.” Dat ze het via de media speelden, verbaasde hem ook niet. Ook dat hadden ze altijd gedaan.

Selçuk Öztürk (links) en Tunahan Kuzu.Beeld ANP

Affaire en machtswellust

De affaire heeft inderdaad nogal wat raakvlakken met de manier waarop de twee de PvdA verlieten. Directe aanleiding was destijds dat zij weigerden een verklaring te tekenen waarmee zij hun steun uitspraken voor het integratiebeleid van toenmalig PvdA-minister Lodewijk Asscher. Ook toen kwamen allerlei smeuïge verhalen naar boven.

Zoals er nu artikelen verschijnen over de buitenechtelijke affaire van Kuzu en over de machtswellust van Öztürk, vertelden (anonieme) PvdA’ers destijds in verschillende media over de gebedsruimte die de twee in het Kamergebouw zouden willen. Ook zouden Kuzu en Öztürk uitsluitend met Turkse assistenten willen werken. En net als nu speelde de volle doch goed gesoigneerde baard van Öztürk een hoofdrol. 

De anonieme PvdA’ers uit 2014 vonden het bedreigend overkomen dat Öztürk zijn baard kamde tijdens fractievergaderingen. Nu noemt Kuzu het gezichtshaar van zijn voormalige strijdmakker diens belangrijkste kwaliteit. De Denkstemmers, schrijft hij, “werden niet aangesproken door de baard van Öztürk (10.000 stemmen), maar het verhaal van Kuzu (126.000 stemmen) en Azarkan (60.000 stemmen).”

‘De socialistische ziekte’

Spekman had de ruzie binnen Denk ook om een andere reden kunnen zien aankomen. Ze handelden namelijk volgens een ouderwetse PvdA-traditie. Geen partij – op 50Plus na misschien - heeft zo’n rijke geschiedenis aan broedermoorden als de sociaal-democraten.

NRC-journalist Thijs Niemantsverdriet schreef in 2014 het boek ‘De Vechtpartij’ over de recente geschiedenis van de PvdA. Jaren waarin de partij van hoge pieken naar diepe dalen ging, met één constante: politiek leiders verlieten de politiek zelden op hun hoogtepunt. In tijden van tegenspoed groeide de kritiek op de leider en op het functioneren van de partij, was lekken naar de pers eerder regel dan uitzondering en liep de spanning op congressen vaak hoog op. 

Niemantsverdriet verklaart het aan de hand van een oude politieke wijsheid: voor sociaal-democraten gaat het verbeteren van de wereld boven goede omgangsvormen. De ‘socialistische ziekte’, noemde Wouter Bos het eens bij ‘Zomergasten’.

Verkiezingsnederlaag

Het boek verscheen nog voor de meest recente broedermoord binnen de PvdA. Tijdens de lijsttrekkersverkiezing van 2017 viel Lodewijk Asscher zijn tegenstrever Diederik Samsom aan op het regeerakkoord dat die had uitonderhandeld met Mark Rutte. Asscher vertelde daar niet bij dat Samsom regelmatig ruggespraak met hem had gehouden, als beoogd vicepremier.

De gevolgen zijn bekend: met Asscher als lijsttrekker behaalde de PvdA de grootste verkiezingsnederlaag uit haar geschiedenis. Daar waren veel verklaringen voor, de belangrijkste was het bezuinigingsbeleid van Rutte II. Wat ook bijdroeg aan het verlies was dat migrantengemeenschappen die voorheen altijd PvdA stemden, in groten getale overliepen naar Denk. Zoals kiezers uit witte arbeidersbuurten in 2002 de PvdA verlieten voor de Lijst Pim Fortuyn. Hoe het met de LPF afliep is bekend. De partij viel uit elkaar door ruzies.

Twee broedermoorden en een zustermoord in de PvdA

1.Lodewijk Asscher in de lijsttrekkersstrijd met Diederik Samsom

2.Frans Timmermans vloert met een e-mail Job Cohen

3.Wouter Bos zegt het vertrouwen op in integratieminister Ella Vogelaar

De rubriek Plein 2 behandelt de belangrijke en minder belangrijke bijzaken in politiek Den Haag, beschreven door de parlementaire redactie van Trouw.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden