Update

De Britse kiezer straft het brexit-geblunder van de Conservatieven en Labour genadeloos af

Posters opgehangen door brexit-demonstranten met Theresa May en Jeremy Corbyn. Beeld EPA

Dat de Britten de Conservatieve Partij van Theresa May een gevoelige klap zouden geven bij de gemeenteraadsverkiezingen, donderdag, dat was verwacht. Dat ook Labour fors moet inleveren, toont het brexit-failliet van beide partijen.

De Britse kiezers hebben bij de gemeenteraadsverkiezingen heel duidelijk laten weten dat ze genoeg hebben van het brexit-gemodder in het Britse parlement. De Conservatieven beleefden een rampzalige dag en verloren minstens 1250 van hun ruim 4700 gemeenteraadsleden. Ook raakte het in enkele tientallen gemeenteraden de meerderheid kwijt. Oppositiepartij Labour moest ruim tachtig zetels inleveren.

“Waarom stapt u niet op?”, roept een Conservatief partijlid uit de zaal in Llangolen, in het noorden van Wales, als premier May net heeft plaatsgenomen achter het spreekgestoelte. Ze stond op het punt om haar partijgenoten gerust te stellen na de verkiezingsuitslag.

In plaats daarvan overschaduwt de interventie van haar woedende partijgenoot haar speech volledig. Met haar bekende ongemak hoe om te gaan met onverwachte situaties, weet ze secondenlang niet wat te doen. Ze trekt haar mondhoeken wat omhoog en omlaag en besluit uiteindelijk toch maar aan haar speech te beginnen.

Tijd is rijp

Er zijn veel Conservatieven die juist May als het probleem zien. “Het kan zo niet langer”, zei parlementslid en oud-minister Priti Patel. “Er moet iets veranderen. En ik denk dat met deze uitslag de tijd rijp is om een nieuwe leider aan te stellen.”

Daarmee zal deze verkiezingsuitslag nog wel even nadreunen in Downing Street. De onrust in de Conservatieve partij is, na rondom Pasen even te zijn weggeëbd, helemaal terug. 

Onder normale omstandigheden zou Labour van een afstraffing van de aartsrivaal profiteren. De sociaal-democraten zijn immers de grote oppositiepartij in het traditionele tweepartijenstelsel in Groot-Brittannië. Maar ook Labour kreeg een verlies gepresenteerd in het stemhokje. In absolute aantallen viel de schade mee, maar Labour had juist gerekend op een flinke winst.

Ook Labour zwalkt nog altijd door het brexit-debat. Een groot deel van de partij wil dat er een nieuw referendum komt, terwijl een ander deel juist vindt dat brexit er gewoon moet komen. Partijleider Jeremy Corbyn balanceert al maanden tussen die twee kampen, zonder echt een kant te kiezen, waardoor niemand precies weet waar hij voor staat.

De winnaar

Dat is voor veel kiezers niet onopgemerkt gebleven. De woede over de twee grote partijen betekende een vlucht in de richting van kleinere partijen, met de Liberaal-Democraten als grote winnaar. Het aantal zetels van die partij verdubbelde het aantal ­gemeenteraadsleden en boekte de beste verkiezingsuitslag in vijftien jaar.

Voor de aanhang van de uitgesproken antibrexit-partij een teken dat steeds meer Britten alsnog willen dat brexit wordt teruggedraaid. Want ook de Groenen, een andere pro-EU-partij, deed het boven verwachting goed.

Maar die conclusie kan op basis van deze verkiezingen niet zo simpel worden getrokken. Veel Conservatieve probrexit-stemmers uitten hun woede door thuis te blijven. De opkomst was met iets meer dan 30 procent niet bepaald hoog. Daarnaast hadden ze geen alternatief: in veel streken deed Ukip niet mee en de kersverse Brexit-partij van Nigel Farage richt zich puur op de Europese verkiezingen van later deze maand.

Desalniettemin laat de uitslag wel zien dat de traditionele partijen zich ernstig zorgen moeten maken om hun machtsbasis. Iets wat bij de Europese verkiezingen eind mei, waar de Britten hoogstwaarschijnlijk tegen wil en dank toch aan mee moeten doen, helemaal tot uitdrukking zal komen. Farage staat al op 30 procent in de peilingen en lijkt daarmee op weg om de grote winnaar te worden.

Alsof het nog niet duidelijk genoeg was, laten deze verkiezingen nog maar eens zien dat de Conservatieven zo snel mogelijk de brexit-impasse moeten doorbreken om te voorkomen dat ze in een heel diep dal zullen belanden. “Deze uitslag is geen wake-upcall”, zegt voormalig Conservatief minister Eric Pickles. “Dit is alsof het luchtalarm afging, midden in de nacht. We moeten brexit regelen.” Alleen weet nog altijd niemand hoe dan precies.

Lees ook: 

Ook bij de lokale Britse verkiezingen draait alles om het verfoeide B-woord

De brexit dreigt vandaag ook de lokale verkiezingen te beheersen. Voor Britten is dit een kans de regering af te straffen.

De strijd om de opvolging van Theresa May is al in volle gang

Nadat May in maart voor het eerst publiekelijk de deur openzette naar haar aftreden, gonst het van de geruchten en speculaties over haar opvolging.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden