De brave opzet was zijn kracht

in memoriam | Bijna dertig jaar bracht hij wekelijks de beslommeringen van het gezin Tromp in beeld. Donderdag overleed striptekenaar Jan Kruis (1933-2017).

Hij bracht het huiselijke in de strip. De familie Tromp, Jeroen-poep-aan-je-schoen en de gecastreerde jeweetwel-kater waren geen controversiële figuren die erop uit trokken. Integendeel. 'Jan, Jans en de kinderen' verbleven meestal in hun eigen woonkamer, waar hun geestelijk vader ze liet worstelen met alledaagse gezinsproblemen.

"Die brave opzet was de kracht van Kruis", stelt stripconnaisseur Geert de Weyer. "Zijn eigen gezin stond model voor de strip. Karlijn en Catootje zijn karikaturen van zijn dochters Leontine en Andrea, opa was gebaseerd op grootvader Kruis. Ieder verhaal ontstond aan de keukentafel, en op een gegeven moment kleurde zijn vrouw zelfs de tekeningen in. Kruis' werk was in ieder opzicht heel gewoon."

Dat geldt ook voor de thema's die de tekenaar aanstipte. "In tegenstelling tot de familie Doorzon, een strip van Gerrit de Jager uit dezelfde tijd, repte Kruis in 'Jan, Jans en de kinderen' nimmer over rauwe onderwerpen als verkrachting en homoseksualiteit. Op een beheerste manier liet hij zien hoe het Nederlandse gezin evolueerde, waardoor iedere Hollander zich in de Tromps kon verplaatsen."

Kruis werd in 1933 geboren in Rotterdam. Na een opleiding aan de Academie voor Beeldende Kunsten belandde hij aanvankelijk in de reclame. Zo tekende hij in de jaren zestig onder meer strips voor het jeugdblad van Shell, snoepmerk Milky Way en kindertijdschrift Taptoe.

Op 12 december 1970 verscheen de eerste aflevering van 'Jan, Jans en de kinderen' in vrouwenblad Libelle. "Vooral in het begin vond hij het lastig", zegt Rob van Vuure, die als voormalig hoofdredacteur van de Libelle twaalf jaar met Kruis samenwerkte. "Iedere week moest hij een strip verzinnen en soms was zijn inspiratie op. Zo zijn de monologen van de rode kater ontstaan."

Bovendien worstelde de tekenaar met het op tijd inleveren van zijn stukken. "Hij was een echte deadlinevirtuoos. Zijn tekeningen werden met de post naar de redactie gestuurd. Was hij te laat, dan kwam hij de strip zelf brengen met de auto. Dat scheelde weer een dag. Om nog meer tijd te rekken, reed hij op een gegeven moment zelfs rechtstreeks naar de drukkerij met 'Jan, Jans en de kinderen'."

Toch miste Kruis de deadline zo nu en dan. "Dan plaatsten we een gouwe ouwe, die term werd een begrip", lacht Van Vuure. "Want verviel de strip, dan kregen we tientallen belletjes en brieven. 'Jan, Jans en de kinderen' waren de heipaal onder de Libelle. Iedereen kende de strip en alles wat ermee te maken had scoorde."

Althans, in Nederland. Naar aanleiding van het succes werd Kruis' bekendste werk onder meer vertaald in het Noors, Frans en Duits, maar de beslommeringen van de familie Tromp sloegen niet aan in het buitenland.

"Het bleek een oer-Hollandse strip te zijn", verklaart Van Vuure. "De maatschappelijke kwesties van dertig jaar geleden, die Kruis op een speelse manier op de hak nam met dat burgerlijke gezin als schoenlepel, bleken buiten de grenzen niet aan de orde. Nederland worstelde bijvoorbeeld met veranderende rolpatronen binnen het gezin: Jans ging werken en Jan werd huisvader. Maar de Belgen vonden dat helemaal niet interessant."

Na 1139 afleveringen en 26 boeken stopte Kruis in 1999 met 'Jan, Jans'. Sindsdien wordt de strip, met 45.000 verkochte exemplaren per titel nog steeds de bestverkopende van Nederland, getekend door een studio. Kruis werd meermaals onderscheiden , onder meer met de Marten Toonderprijs.

Jan Kruis overleed donderdag in zijn woonplaats Mantinge (Drenthe). Hij is 83 jaar geworden.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden