De boze lezer, toen en nu

Op woensdag 12 september 2001, toen de wereld nagenoeg eensgezind was in haar afschuw en verontwaardiging over de aanslagen van de vorige dag op het World Trade Center in New York en het Pentagon in Washington DC, stond in de Franse krant Libération de volgende cartoon van Willem: op de achtergrond zag je een vliegtuig op de WTC-torens aanstormen en op de voorgrond was de beroemde foto nagetekend van het Vietnamese meisje Kim Phuc, die huilend uit een Amerikaans napalmbombardement wegrent. De boodschap: koekje van eigen deeg. Het resultaat: veel boze lezers.

Willem - voluit: Bernhard Willem Holtrop - is een in 1941 geboren Nederlandse cartoonist en striptekenaar die sinds 1968 in Parijs woont en werkt. Behalve voor Libération, tekent hij onder meer voor Charlie Hebdo.

Wie het werk van Willem niet kent, moet snel naar het Stripmuseum in Groningen, waar nog tot en met vrijdag 31 maart de overzichtstentoonstelling 'Willem Retour' loopt. Zijn Nederlandse werk tot 1968, met de beruchte spotprent van koningen Juliana als raamhoer met een prijskaartje van 5.200.000 gulden, zal bij de oudere bezoeker veel herinneringen oproepen.

Ik leerde het werk van Willem kennen door zijn boek 'Lust en strijd', een bloederige en perverse beeldpotpourri van massamoord en nazi-pathetiek. Eén tekening als voorbeeld: een hond huilt in een concentratiekamp bij een stukje zeep. Ik moet daar om lachen, maar ik kan mij goed voorstellen dat andere mensen daar boos om worden. "Cynisme met cynisme bestrijden, misschien is dat de kortste samenvatting van Willems werk", schreef stripkenner Joost Pollmann over Willem Retour.

In de jaren negentig maakte ik hoorspelen en interviews voor de VPRO-radio. Ik benaderde Willem voor een interview. Aanvankelijk hield hij de boot af. Men had mij al gewaarschuwd dat hij geen prater is. Om hem over te halen, stuurde ik hem een cassettebandje met een hoorspel van mijn hand. Het ging over een Amerikaanse soldaat die ontdekt dat hij een geslachtsziekte heeft opgelopen. Diep in de Vietnamese jungle is er maar één geneesmiddel: zijn mes. Toen mocht ik naar Willems huis in de Parijse voorstad Malakoff komen.

Het interview dat ik maakte was niet best. Mijn bewondering was veel te groot en zijn werk riep geen vragen bij mij op. Voor mij is het zo klaar als een klontje: Willem haalt de façades neer en rukt de maskers af, ook van zijn eigen gezicht. Ik vroeg of hij nog boze reacties op zijn werk kreeg. Dat was een stuk minder geworden, vertelde hij. Op politieke tekeningen reageerde men wel. Zo had hij de 'Goebbelsprijs' gekregen van de militant-zionistische organisatie Betar voor zijn kritische cartoons over Joodse nederzettingen. Maar over cartoons met seks maakte bijna niemand zich meer boos. Dat miste hij wel. "Geweldig was dat, mensen die helemaal boos werden!"

Zo'n twintig jaar later zouden twee boze lezers op de redactie van Charlie Hebdo hun beklag komen doen over de Mohammedcartoons.

Onlangs riepen twee van mijn columns boze lezersreacties op. In de ene column vertelde ik waarom ik op Geert Wilders ging stemmen, in de andere was ik als klant bij een prostituee die hetzelfde uitlegt. Met name de reacties op die laatste column verbaasden mij. Niet wat die prostituee vertelde, maakte de lezers boos, maar het feit dat ik klant bij een prostituee was. Of nee, dat ik schreef dat ik klant was; daar wilde men niet mee geconfronteerd worden. Blijkbaar moest ik de façade laten staan en het masker ophouden. Er is in twintig jaar veel veranderd.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden