De Bosnische manier van overleven

De met vele prijzen overladen Bosnische filmmaker Danis Tanovic (32) deed vorige week even het filmfestival van Rotterdam aan. Zijn briljante debuutfilm 'No man's land', waarin de waanzin van de oorlog in voormalig Joegoslavië op burleske wijze wordt blootgelegd, veroverde er de harten van de festivalgangers. ,,Het is typisch Bosnisch om de wereld met een bepaalde ironie te aanschouwen.'

Zoals Coppola er eind jaren zeventig in slaagde om met 'Apocalypse now' de waanzin van de oorlog in Vietnam bloot te leggen, zo is Tanovic erin geslaagd om met 'No man's land' de absurditeiten van de oorlog in voormalig Joegoslavië te vangen. 'No man's land' is geen oorlogsfilm waarin ratelende helikopters het luchtruim verkennen. De hemel in 'No man's land' oogt opvallend blauw en de spierwitte UNPROFOR-tanks die door het sappig groene heuvelland hobbelen, lijken zelfs direct afkomstig uit een 'Monsieur Hulot'-farce.

Tanovic is er op wonderbaarlijke wijze in geslaagd om van zijn oorlogsfilm een subtiele tragi-komedie te maken waarin alle betrokken partijen te kijk worden gezet. In de eerste plaats is er het verhaal van de Bosnische en de Servische soldaat die samen -al bekvechtend- gevangen zitten in een loopgraaf tussen de vuurlinies, in het zogeheten 'Niemandsland'. Het is een grandioze vondst die versterkt wordt door de aanwezigheid van een derde, doodgewaande Bosnische soldaat. Als hij ontwaakt blijkt hij bovenop een springmijn te liggen, zo'n levensgevaarlijke mijn die bij de geringste beweging ontploft. Rondom dit absurde tafereel heeft Tanovic 'de helpers' verzameld: journalisten en blauwhelmen die allen even incompetent blijken.

Na de Balkan-burleskes van de Bosnische regisseur Emir Kusturica en na een Bosnisch debuut als 'Beautiful people', waarin een Bosniër en een Serviër elkaar op even kolderieke wijze in een Londense bus te lijf gingen, bewijst ook 'No man's land' de waanzin van de oorlog via de wetten van het circus te kunnen vangen. Tanovic: ,,'No man's land' is een serieuze film over de oorlog in mijn vaderland. Toen de oorlog uitbrak zat ik op de filmacademie in Sarajevo. Ik heb me onmiddellijk in die oorlog gemengd, niet met een geweer, maar met een camera. Ik ben met een camera naar het front gegaan om opnamen van de oorlog te maken, niet wetende dat de strijd jaren zou duren. De opnamen die ik maakte zijn gebruikt voor tal van documentaires en televisie-journaals. Heel mooi, maar opeens was ik documentairemaker geworden, terwijl mijn hart bij de fictiefilm lag. In Brussel besloot ik mijn studie te voltooien en me aan een speelfilmscenario te wijden. 'No man's land' is een serieuze film over de oorlog doorspekt met veel ironie. Het is typisch Bosnisch. Het is een manier van overleven.'

Tanovic belandde met zijn speelfilmdebuut op het filmfestival van Cannes, waar hij negen maanden geleden werd bekroond met de prijs voor het beste scenario. Op het moment dat hij in Rotterdam verschijnt is hij tientallen filmfestivals en evenzovele prijzen verder. Zojuist is hij in Los Angeles geweest, waar hij de Golden Globe voor de beste buitenlandse film ontving, en iedereen rekent erop dat Tanovic in maart ook het Oscar-podium zal bestijgen. De lijkbleke en dodelijk vermoeide Tanovic kan niet anders dan de hele toestand als absurd verklaren.

Tanovic: ,,Ik heb mijn vrouw en mijn kind al in geen tijden gezien. Sinds negen maanden reis ik de wereld rond om over mijn film te vertellen. Over de misère en de armoede in mijn land. Over de politici die geen beslissingen nemen. Over de oorlogen die voortduren. Over de eeuwige hang naar macht, de bron van alle ellende. Wat kan ik eraan toevoegen? 'No man's land' is het verhaal van mijn leven, een verhaal dat me aan het hart gaat. Juist omdat ik me zo betrokken voel, is het intellectueel en emotioneel wurgend om er steeds weer over te vertellen.'

Tanovic zegt uit te kijken naar het moment waarop hij weer echt aan het werk kan gaan. Hij is in ieder geval een van de elf filmmakers die uitgenodigd zijn om een film over '11-9' te maken, een korte film die precies 11 minuten en 9 seconden zal moeten duren. Hij zal zich in het goede gezelschap van Woody Allen (de Amerikaanse afgevaardigde) en Samira Makhmalbaf (de Iraanse afgevaardigde) bevinden. Waar de korte film precies over zal gaan, weet hij nog niet. Even mijmert hij bij de rijke Arabische cultuur van eeuwen geleden. Misschien kan hij er wat mee. Of anders is er 'Triage', de autobiografische debuutroman van oorlogsverslaggever Scott Anderson. Het verhaal van een zelfverklaarde oorlogsjunk die een eigentijdse 'A farewell to arms' schreef. Tanovic veert op bij de gedachte dit verhaal te verfilmen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden