De boodschap van Gabriëls voor- en likzijde

UDEN - Geld speelt geen rol voor de leden van 'Gabriël', de vereniging van verzamelaars van postzegels en stempels met betrekking tot bijbel en christendom. Dat wil zeggen: zij jagen niet op die ene kostbare, oude, zeldzame, ongetande, foutgedrukte Willemien-met-hangend-haar, de waarde van hun verzameling zit in het verhaal dat zij met hun zegeltjes vertellen en dat kan uitdijen tot een ware boodschap.

PIETER VAN DER VEN

'Gabriël' bestaat in september vijftig jaar. In de jaren negentig is hij zijn Sint kwijtgeraakt, want al hebben protestanten vanouds een zekere huiver voor het religieuze beeld, in de vereniging van reli-filatelisten zijn ze opgerukt. Je komt ze wellicht niet tegen in subspecialisaties als Maria, het Vaticaan, heiligen, pausreizen of kloosters & ordestichters, maar wel bij kerkgeschiedenis, Reformatie, bijbel (weer onder te verdelen in bijbeluitgaven, -vertalingen, -boeken, oudtestamentische figuren, het leven van Jezus, Paulus enz.), iconen, vrede en gerechtigheid, zending, kerken en orgels. Zonder 'sint' - de gelijknamige wereldbond in deze branche houdt er overigens nog aan vast -, maar de tweehonderd leden zijn in hun hobby zo bevlogen als de engel zelf.

Ter ere van het gouden jubileum begint vandaag in het Museum voor religieuze kunst te Uden een unieke expositie uit de albums van de leden. In het filatelistenwereldje, ook dat van de 'thematische' verzamelaars, duurt een tentoonstelling vaak maar kort - een weekend. Dan komt er een jury bij, die een prijs uitreikt aan de mooiste verzameling, als bij een miss-verkiezing: wie het dichtst de vastgestelde ideale maten nadert. Zo niet te Uden. De tentoonstelling duurt de hele maand en er is geen jury. Of: elke bezoeker is zijn eigen jury. Je loopt langs de frames waar elke deelnemende verzamelaar er maximaal drie van mocht vullen. Daarin heeft hij/ zij zijn of haar verhaal gedaan. De een behendig, met een uitgekookt tekstverwerkingsprogramma, de ander onbeholpen, netjes met een vulpen; de een heeft veel woorden nodig, de ander laat het woord aan de zegels en de stempels. Het ene verhaal zal je boeien, het andere minder of niet. Postzegels over Maria, jazelfs een verzameling van alleen maar Anna's, Jezus' (apocriefe) oma. De lutherse emeritus-predikant C. Pel uit Soest laat zijn Reformatie-verzameling zien, met Luther, Melanchton, maar ook Hus, Comenius, Erasmus en Nathan Söderblom.

Iemand smokkelt: twee keer precies dezelfde Eva bij Genesis 1 en bij Genesis 2. Mag eigenlijk niet. En dan Kerstmis: geen thema onder de vleugels van Gabriël is wereldwijd zo vaak bezegeld. De verzamelaars zien het ook wel eens met lede ogen aan: al die landen, waar de post nog geen briefkaart behoorlijk bezorgt, geven maar postzegels uit bij de vleet. Niks zo makkelijk als tegen december weer vier middeleeuwse voorstellingen van de boodschap van Gabriël, het stalletje, de herdertjes, de drie koningen uit een kunstboek plukken - lijst en tandjes eromheen, de waarde en de naam van het land erop, gom erachter en klaar is de serie weer, en de kerstverzamelaar moet er weer aan geloven. Heeft vaak zelfs een abonnement, wat toch iets aan de romantiek van het naarstig zoeken en vergaren afdoet.

Gabriëllist Henk van den Berg vertelt van de allereerste kerstzegel. Aanvankelijk stond alleen de frankeerwaarde of het staatshoofd op de postzegel. In Canada wilde men na vijftig jaar Victoria voor de variatie kroonprins Edward wel eens nemen, maar de koningin wilde er niet van horen. Helaas waren de zegels al gedrukt, maar toevallig kwam Kerstmis eraan en door de vellen over te drukken met een vette XMAS werd het de eerste kerstpostzegels. Weinig later, in 1895 vierde Portugal de 700ste geboortedag van zijn beroemdste nationale heilige: bij ons bekend als Antonius van Padua. De Portugese post kwam met een gedachtenis-uitgifte: de relizegel was geboren en er zouden er duizenden volgen. De verzamelaar van dit curiosum toont ons ook de likzijde, waar de heilige Bonaventura in kleine lettertjes, als een vermaan aan de plakker, de roem verkondigt van “Antonius' heilige tong, die altijd Gode zegende”.

Al tachtig jaar is 'alles' verzamelen op het gebied van postzegels geen doen meer. Sindsdien is de filatelist zich gaan specialiseren, meestal per land of regio, steeds vaker thematisch: kunst, wetenschap, sport, geschiedenis, natuur - en weer toegespitst dieren - vogels - watervogels. En vanaf het begin waren er verzamelaars van religieuze postzegels - vaak paters die aanvoer kregen via ordebroeders van over de hele wereld. Neem bijoorbeeld pater Smits van het missiehuis te Teteringen, die in 1937 een catalogus van alle 'katholieke zegels' samenstelde. Toen kon je als amateur-verzamelaar dit terrein nog overzien.

Het gouden jubileum van Gabriël met een tentoonstelling die gerust een uurtje zoet houdt. Maar hoe is het over tien jaar? E-mail, fax, frankeermachine, telefoon maken de postzegel haast overbodig, al remt dat nog niet de nieuwe emissies. Nog houdt Gabriël ook zonder 'St.' zijn ledenbestand op peil; je kunt niet zeggen dat het verzamelen van heiligen en kerken het door de secularisatie aflegt tegen het thema economie, beurs, pop, glamour. Maar over de hele linie lijdt de hobby aan vergrijzing. Jonge mensen hebben er geen aardigheid in, brengen er geen geduld voor op, terwijl het motto van Gabriëls jubileum hen toch kan aanspreken: Sammler sind glückliche Menschen (Goethe). Maar als de likzijde daarvan klinkt toch de bijbeltekst door uit het leesrooster voor morgen: “...de dwaas die schatten vergadert, maar wiens ziel nog deze nacht zal worden afgeëist”.

Zegelbeeld in het Licht, Expositie Filatelisten-Vereniging Gabriël; Museum voor Religieuze Kunst, Uden (ZW); tm 30 augustus, 10 (za/zo 13)-17u, ma gesloten.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden