'De boodschap is dat moslims niet op 't strand horen'

Boerkini | In het Theologisch Elftal reflecteren twee godgeleerden op de actualiteit. Wim van Vlastuin en Erik Borgman vragen zich af of het Franse boerkiniverbod de vrijheid van godsdienst bedreigt.

Er was een tijd dat het Katwijkse strand vrij was van nauwelijks bedekte borst- en bilpartijen. Als een vrouw een duik wilde nemen, stapte zij in een speciaal wagentje: de badkoets. Die reed een flink eind de golven in, zodat geen man aan wal kon zien hoe zij in bedekte badkleding de zee ingleed.

"We kunnen verontwaardigd doen over islamitische zwemkledij, maar in feite sluit de boerkini gewoon aan bij een oude traditie van zedelijkheid", zegt Wim van Vlastuin, die een tijd in Katwijk woonde en zich de verhalen herinnert uit de negentiende eeuw. De rector van het seminarie van de orthodox-protestantse hersteld-hervormde kerk zou omwille van de goede zeden 'niet tegen meer boerkini-achtige bedekking op het strand zijn'.

Daar denken ze in Frankrijk anders over. Het land is in de ban van wat 'boerkini-gate' is gaan heten. Tot nu toe verboden vijf gemeenten de islamitische zwemkledij die alleen het gezicht, de handen en voeten vrijlaat. Premier Manuel Valls staat achter deze gemeenten. Hoewel hij geen landelijk verbod bepleit, noemt hij de boerkini 'deel van een politiek project dat bedoeld is om vrouwen tot slaaf te maken'. Dat vindt hij een provocatie van de Franse waarden.

Maar volgens Erik Borgman provoceert Frankrijk haar eigen waarden. De hoogleraar publieke theologie aan Universiteit Tilburg vindt de ban op de boerkini een 'idioot verbod'. "Deze kleding is niet klassiek religieus, het is een oplossing voor moslimvrouwen die toch willen zwemmen in het openbaar, het is geen provocerende uiting van religieuze identiteit."

Volgens Borgman is dit een bedreiging voor de vrijheid. "Het verbod is duidelijk anti-islam. Vrouwen die bedekt gaan zwemmen, zijn niet gelijk IS-strijders, maar toch wordt de boerkini gezien als symbool van de extremistische islam. Hier staat nog meer op het spel dan de vrijheid van godsdienst. De boodschap van de gemeenten is eigenlijk dat moslims niet op hun strand mogen komen, in ieder geval niet herkenbaar. Eigenlijk mogen ze niet bestaan."

Juist het bestrijden van anders-zijn doet vrijheid van godsdienst de das om, ziet Van Vlastuin. "Je raakt mensen op deze manier in hun persoonlijkheid. Vrijheid betekent niet dat je de wereldvisie van een meerderheid oplegt aan een minderheid. Het betekent dat je tolerant omgaat met religieuze uitingen die tegen jouw visie ingaan. Als de boerkini niet mag, mogen reformatorische christenen straks ook geen rok meer aan?"

Borgman: "Hoe problematisch ook, het verbod past wel in de Franse geschiedenis. Het laïcisme, de sterke scheiding tussen kerk en staat, betekende een tijd lang dat kloosterlingen buiten het klooster geen habijt mochten dragen. Het idee dat de openbare ruimte vrij moest zijn van religie, leeft al lang en nog steeds. Het werkt altijd discriminerend."

Van Vlastuin: "Ik denk dat dit verbod niet met de Franse geschiedenis te maken heeft, maar dat het voortkomt uit de angst voor moslims na de aanslagen in Parijs en Nice. Dat is begrijpelijk, maar of je daar op deze manier op moet reageren, zo vanuit je emotie? Dat lijkt mij onverstandig - je maakt de polarisatie alleen maar erger."

Borgman: "Dat klopt, maar we moeten niet vergeten dat in deze discussie ook een pragmatische afweging speelt. De burgemeester op Corsica, in wiens dorp gevechten uitbraken tussen de familie van vrouwen in een boerkini en badgasten, wil met het verbod de rust in de openbare ruimte herstellen. Dat is begrijpelijk, maar waarom pakt hij alleen moslims aan en wijst hij de badgasten niet terecht? De moslims zijn net zo goed Franse burgers."

In de boerkini-discussie die sinds afgelopen week in heel Europa woedt, wordt vaak de vraag gesteld wat grotere vrijheidsberoving is: een moslima die verplicht een boerkini moet dragen van haar man of vader, of een gemeente die bepaalt dat op baden in bedekkende kleding een boete van 38 euro staat.

Borgman: "Dat er sprake is van dwang: waarom denken wij dat nu toch? Een typisch geval van Westerse arrogantie. Want zeg: weldenkende mensen trekken uit zichzelf geen boerkini aan, toch? Wij geloven dat als mensen vrij zijn, ze precies hetzelfde doen als wij. Maar moslimvrouwen kunnen heel goed uitleggen waarom zij een boerkini dragen, of een hoofddoek. Natuurlijk kan er altijd sprake zijn van sociale druk, maar er is geen enkel bewijs dat vrouwen dat doen omdat dat moet van hun vader of man."

De hoogleraar heeft een aantal keer tijdens college een foto van een meisje met navelpiercing getoond, samen met een moslima met bedekkende kleding aan. "Ik zeg dan: wij denken bij de navelpiercing aan vrijheid en bij de boerka aan dwang. Maar je kunt net zo goed het omgekeerde zeggen. De moslima kiest zelf, het meisje met de navelpiercing gaat mee met wat van haar verwacht wordt."

Van Vlastuin: "In zijn algemeenheid kunnen we wel zeggen dat de verhouding tussen islamitische mannen en vrouwen anders is dan bij ons. Er zitten ook extreme verhoudingen tussen, maar of je daar het geheel op moet aanspreken? Dat is oneerlijk. Tot het tegendeel bewezen is, moeten we niet zomaar aannemen dat er sprake is van dwang."

Borgman: "Eerst gingen strenge moslimvrouwen niet zwemmen. Nu doen sommige dat wel. Dat kun je op een bepaald niveau integratie noemen: zij nemen deel aan onze manier van leven, maar wel op hun eigen manier. Als je naar de plaatjes kijkt, zie je dat ook: de moslima's dragen een wetsuit met Arabische versieringen."

De Franse boerkini-bestrijders moeten hun keurige pak eens verruilen voor de zwembroek, en zelf naar het strand, vinden beide godsgeleerden. Van Vlastuin: "De premier en burgemeesters moeten vrouwen in boerkini zelf vragen wat hen beweegt, in plaats van ervanuit te gaan dat het een symbool is voor extremisme en onderdrukking."

Als ze toch op het strand zijn, moeten ze omwille van het gelijkheidsbeginsel ook maar even op een rondborstige Française afstappen, vindt Borgman. "Wie de boerkini ziet als dwang, moet ook aan een topless dame vragen of ze zelf met de borsten bloot wil, of dat het haar man is die wil laten zien wat een mooie vrouw hij heeft."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden