De boer op voor 'Boema'

Voor het eerst mogen inwoners van Bonaire, Saba en Sint Eustatius op 12 september stemmen voor de Tweede Kamer. En dat is wennen, voor de Haagse politici én voor de eilandbewoners.

'Boema? Heersma Boema?' De tolk kijkt Arjan Erkel vragend aan. Ook de rest van de zaal geeft geen blijk van herkenning. Niemand bij Fundashon Kokari, de dagopvang voor ouderen in Rincon, kent de lijsttrekker van het CDA. En eigenlijk kent ook niemand het CDA. Arjan Erkel brengt daar verandering in. Hij is naar Bonaire gekomen om campagne te voeren. De nummer 23 op de lijst is in Rincon om zijn partij een gezicht te geven.

Want net als de inwoners van 'Europees Nederland' mogen ook de Caribische Nederlanders op 12 september naar de stembus. De eilanden Bonaire, Saba en Sint Eustatius,sinds 10 oktober 2010 bijzondere gemeenten van Nederland, vormen samen kiesdistrict 20, met in totaal 12.896 kiesgerechtigde inwoners. Het is voor het eerst dat de BES-eilanden deelnemen aan de Tweede Kamerverkiezingen.

Dat is een beetje onwennig voor Nederland, en voor de eilanden. Boven de Kaya Grandi, de winkelstraat van Bonaire, wappert weliswaar een spandoek met de slogan: 'Bo tambe ta bai vota, tòg?' (U gaat toch ook stemmen?) Maar ondanks een actieve voorlichtingscampagne van de Rijksdienst Caribisch Nederland (RCN, de vertegenwoordiging van de Nederlandse overheid) leven de verkiezingen nauwelijks.

Vreemd is dat niet. De meeste Bonairianen kennen geen Nederlandse politici of partijen, en lokale Bonairiaanse partijen als UPB of PDU staan niet op de lijst voor de Tweede Kamer. Ook Lydia Emerencia, sinds 1 maart dit jaar gezaghebber van Bonaire, noemt de verkiezingen "ver van ons bed, voor de bevolking, en gedeeltelijk ook voor het bestuur". De gezaghebber is verantwoordelijk voor een goed verloop van de verkiezingen. Ze verwacht organisatorisch geen grote problemen. Het mogen dan ook háár eerste verkiezingen als gezaghebber zijn, het eiland heeft ruime ervaring met de organisatie ervan. Ze is (op eigen verzoek) uitvoerig ingelicht over de procedures. "Het tijdsverschil is bijvoorbeeld een complicerende factor. Het is hier zes uur vroeger dan in Nederland. Het kan straks zijn dat in Nederland de uitslag al bekend is, terwijl we hier nog stemmen aan het tellen zijn."

Partijen die zitting hebben in de Tweede Kamer doen automatisch mee in kiesdistrict 20. Anders is dat voor nieuwkomers. Wie als nieuwe partij wil deelnemen, dient ter plaatse dertig steunbetuigingen te verzamelen. En dus is het halverwege juli, vlak voor het indienen van de kandidatenlijsten, een komen en gaan van partijtjes. De Piratenpartij, 50Plus, Nederland Lokaal komen allemaal hun handtekeningen verzamelen. Soms gaat dat gepaard met wat tumult. Het wangedrag van de nummer 15 van de lijst van Hero Brinkmans DPK, en de beledigingen van de lijsttrekker aan het adres van gezaghebber Emerencia, bepalen even het nieuws op Bonaire. Een affiche met het gezicht van Ron de Haan, een van de kandidaten voor Nederland Lokaal, prijkt als bewijs van zijn aanwezigheid op het prikbord van een supermarkt in het centrum van Kralendijk.

Bij de gevestigde politieke partijen dringt langzaam het besef door dat er zo'n 8000 kilometer verderop nog een kleine 13.000 stemmen te vergaren zijn. Niet genoeg voor een Kamerzetel, maar ongeveer evenveel als er in Harlingen te halen zijn.

Toch zijn er behalve het CDA maar weinig partijen die een kandidaat Tweede Kamerlid naar de Cariben sturen. De meeste partijen nemen een afwachtende houding aan als het gaat om campagne voeren op de BES-eilanden. Dat een vliegticket Amsterdam-Bonaire relatief prijzig is, speelt daarbij een rol. VVD, D66, de SP bijvoorbeeld, hopen via free publicity als interviews in de lokale media meer naamsbekendheid op de eilanden te krijgen - ze worden daar deze dagen enigszins bij 'geholpen' door de energiecrisis op Bonaire, en de kranten die de Kamervragen over dit probleem integraal overnemen.

GroenLinks wil met lokale vrijwilligers campagne voeren op het eiland. De Partij voor de Dieren, die deze zomer staatssecretaris Bleker ter verantwoording riep over het lot van de ezels op Bonaire, organiseert een filmvertoning. Met een videoboodschap van lijsttrekker Marianne Thieme. De Partij van de Arbeid maakte een speciale televisiespot voor de Papiamentstalige kiezers waarin de nummer 55 op de lijst, de Arubaanse Alvin Riley, tot stemmen oproept. Op 6 september, Dia di Boneiru, een nationale feestdag, is de partij eveneens aanwezig.

Campagne of niet, als het aan James Finies ligt, gaat er helemaal niemand stemmen op 12 september. Hijzelf in elk geval niet. Hij heeft zich er nog altijd niet bij neergelegd dat Bonaire deel is van Nederland. Elke keer als hij denkt aan de bewuste zondagavond dat in oktober 2010 de vlag gestreken werd, wordt hij weer emotioneel. "De huidige staatkundige structuur is illegaal", zo betoogt hij, "en in strijd met het volkenrecht. Het kán niet, en het mág niet. De Nederlandse Antillen waren in een dekolonisatieproces. Nu Bonaire is geïntegreerd in Nederland is dat proces stopgezet. Ja, Nederland zegt: 'Maar jullie krijgen toch nieuwe scholen, en betere gezondheidszorg.' Maar dat is geen gunst, Bonaire heeft als oude kolonie recht op begeleiding naar volledige emancipatie." Finies schreef talloze brieven, naar de Koningin, naar de Verenigde Naties, naar de Tweede Kamer, naar de Eilandsraad van Bonaire, naar de Gezaghebber. In zijn laatste brief aan mevrouw Emerencia liet hij weten dat deelname aan de komende verkiezingen een legitimatie zou betekenen van de huidige staatkundige situatie. "Als ik ga stemmen, stem ik vrijwillig in met deze integratie van Bonaire bij Nederland, terwijl ik al die jaren heb gezegd dat het illegaal is. Invloed hebben we niet. Wat gaan wij als klein eiland beginnen tegen 16 miljoen Nederlanders?"

Een andere 'Bonerianu Preokupá', Cedric Soleana, gaat wel stemmen op 12 september. Hij haalde al vaker het nieuws als voorman van protestbetogingen bij bezoeken van Kamerleden en het koninklijk huis. Onlangs verenigde hij zich met andere bezorgde burgers onder de naam 'Nos ke Boneiru bèk', wij willen Bonaire terug. Hij werkt in stembureau 5, in Antriol, een van de grootste en armste buurten van Bonaire. Hij weet nog niet wat hij gaat stemmen.

Als een van de weinige Bonairianen volgt hij de Nederlandse politiek op de voet. Extra alert op het woord 'BES' luistert hij naar de uitzendingen van de Tweede Kamerdebatten. Hij bewondert Wilders: "Die zegt waar het op staat." Ook Soleana neemt zelden een blad voor de mond. Al langer waarschuwt hij voor ongeregeldheden op het eiland: "Nederland heeft ons wetten opgedrongen waar we niet op zaten te wachten. Alles is duur, we krijgen onderwijs in een taal die niet onze moedertaal is. Mensen die rustig waren, worden rebels. Ze staan op." Afgelopen jaar stonden Soleana en de zijnen op Dia di Boneiru met protestborden klaar. Ook dit jaar zijn er acties.

Gezaghebber Emerencia wil de Bonairianen op het hart drukken vooral kritisch te stemmen en te kijken naar wat de partijen de BES-eilanden te bieden hebben. Met een kleine twee weken te gaan voor 12 september valt er voor de Nederlandse politieke partijen nog veel voorlichtingswerk te verrichten. De mensen van Kokari zijn blij dat Erkel is gekomen. Activiteitenbegeleidster Maria Piar: "Het is heel goed dat iemand zich komt voorstellen. Ik wilde wel stemmen, maar ik wist niet op wie." Nu denkt ze dat haar stem gaat naar nr. 23 van lijst 4: Erkel, P. (Arjan).

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden