De boer op met een cursus interculturele verpleegkunde

CASTRICUM - Een Turkse patiënte die plotseling weigert te eten, een Surinaamse psychiatrische patiënt die buiten het ziekenhuis naar een winti-genezer wil, de familieleden van een Antilliaan die met z'n dertigen tegelijk komen binnenvallen, en een Indische oude man die als een donderslag bij heldere hemel met oorlogstrauma's komt.

GONNY TEN HAAFT

“Vooral verpleegkundigen komen in de omgang met allochtone patiënten vaak voor verrassingen te staan. Zij maken hen 24 uur per dag mee; ook 's nachts of tijdens het douchen kunnen de eigen waarden en normen van een Turkse man of vrouw tot rare situaties leiden”, zegt R. Claase, verpleegkundige van het psychiatrisch ziekenhuis Duin en Bosch te Castricum.

Sinds vijf jaar werkt Claase niet alleen als verpleegkundige in dit psychiatrisch ziekenhuis, maar ook als consulent interculturele verpleegkunde. Hetzelfde geldt voor zijn collega

M. Haest: beiden zijn voor één dag per week aangesteld om andere verpleegkundigen te helpen in en met de zorg voor allochtone patiënten. “Een enkele keer roept een allochtone man of vrouw ook zelf onze hulp in. Daar gaan wij niet op in: dan verwijzen we naar de verpleegkundigen op de afdeling terug, die we dan natuurlijk wel adviseren”, zegt Maaike Haest.

Adviseren, bewustmaken, informeren, bijscholen, lezingen geven, brochures schrijven en helpen bij het schrijven van een scriptie. Het werk van de consulent is al bijna net zo gevarieerd als de patiëntengroep die voor de directie van het ziekenhuis de aanleiding vormde om deze functie te creëren. Haest: “Twaalf jaar geleden hadden wij onze eerste allochtoon, een Marokkaan die voor de nodige taalproblemen zorgde. Nu zijn 48 van de 700 patiënten van buitenlandse afkomst: vooral Turken en Marokkanen, maar ook Indische mensen. We bereiden ons nu al voor op een nieuwe groep: asielzoekers en vluchtelingen.”

Bij de 'eerste Marokkaan' kwam duidelijk naar voren, dat vooral verpleegkundigen in hun dagelijkse zorg voor allochtone patiënten op problemen kunnen stuiten. Bij het eten, drinken, wassen, praten en zelfs het luisteren naar muziek kan hun eigen achtergrond opduiken. “Het personeel van de grote ziekenhuizen in Amsterdam is hier natuurlijk aan gewend, maar ook de verpleegkundigen van kleinere psychiatrische ziekenhuizen moeten weten wat zij kunnen doen als een Turkse patiënt ineens geen medicijnen meer wil slikken”, stelt Haest.

Voordat zij daadwerkelijk als consulent begonnen, verdiepten Haest en Claase zich uitgebreid in andere culturen, vooral in die aspecten die voor de dagelijkse zorg van belang zijn. De opgedane kennis droegen zij eerst vooral binnen de eigen instelling over, maar langzamerhand raken zij ook buiten de instelling bekend. Zo werd Claase laatst gebeld door medewerkers die bezig zijn met de opzet van twee beschermende woonvormen in Alkmaar: zij vroegen zijn advies voor een huis dat louter asielzoekers en vluchtelingen opvangt. Haest kreeg onlangs een telefoontje van een gevangenis-medewerker. Hij vroeg of het psychiatrisch ziekenhuis speciale voorzieningen heeft voor allochtone delinquenten die naar het ziekenhuis doorverwezen worden. “Vaak zijn de vragen niet eens zo moeilijk”, benadrukt Claase, “maar het gaat er om dat er één punt is waar het personeel van de afdeling - voor vragen of advies - een beroep op kan doen.

Beide consulenten wijzen erop, dat het belang van hun functie verder toeneemt. Hoewel de drempel naar de geestelijke gezondheidszorg voor niet-Nederlanders nog steeds hoger is dan voor Nederlanders, stijgt het aantal allochtone psychiatrische patiënten. Een belangrijke nieuwe groep vormen de ouder wordende allochtonen van de eerste generatie. “Zij beseffen nu dat ze nooit meer zullen teruggaan, of raken door hun ouderdom steeds meer in de war.”

Voor zover Claase en Haest weten, is Duin en Bosch de enige zorginstelling met een consulent interculturele verpleegkunde. Nu zij vijf jaar ervaring hebben opgedaan, willen zij met hun kennis en kunde verder de boer op. Aan andere zorginstellingen - ook verpleeghuizen, verzorgingshuizen, algemene ziekenhuizen en riaggs - hebben zij enkele weken geleden een folder gestuurd met het aanbod binnen die instelling een basiscursus interculturele verpleegkunde te verzorgen.

“Afhankelijk van het type instelling en de vragen die daar leven, vullen wij dan de cursus verder in. De bedoeling is zowel theoretische achtergronden te geven als praktische vaardigheden aan te leren”, licht Claase toe.

Een belangrijk onderdeel vormt volgens Haest ook “het kijken naar de eigen attitude”. Nog te veel verpleegkundigen vinden de gewoonten en gedachten van allochtonen 'vreemd', terwijl zij met wat meer begrip voor andere culturen daar anders tegenover zouden staan. “Door rollenspelen dwingen wij de verpleegkundigen naar hun eigen opstelling te kijken. Vaak zijn de verschillen veel kleiner dan het lijkt. Neem het geklaag over het islamitische gebruik om met luide stem tot gebed op te roepen. Onze kerkklokken luiden toch ook vaak en hard?”, besluit Haest.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden