De Boer heeft streepje voor op Cocu, nog wel

De eredivisie wordt morgen hervat, met PSV en Ajax als titelkandidaten. Ajax werd vier keer op rij kampioen, nu staat PSV vier punten voor. Een dubbelportret van de trainers Frank de Boer en Phillip Cocu volgens de lijnen van hun carrières.

Van elkaar af

Frank de Boer (van mei 1970) en Phillip Cocu (van oktober 1970) waren intelligent genoeg om te leren van de ervaringen van de voorgaande generatie: van Marco van Basten, Jan Wouters en Ruud Gullit vooral, die zonder trainerservaring vroeg of laat strandden. Voordat De Boer het bij Ajax eind 2010 overnam van Martin Jol, had hij jeugdploegen getraind. Nadat Cocu na het ontslag van Fred Rutten in 2012 enkele maanden interim-coach bij PSV was geweest, verkoos hij zich eerst aan de basis te bekwamen: als trainer van het hoogste jeugdteam.

Zij aan zij hadden ze eerder, van 2008 tot medio 2010, lessen opgedaan als assistenten van de toenmalige bondscoach Bert van Marwijk, maar weldra liepen de lijnen van hun carrières uiteen. De Boer werd vier keer op rij kampioen met Ajax. Hij had iets van het vak onmiddellijk in de vingers, dat kon bijna niet anders. Toch kon de unieke reeks gevoelsmatig óók worden toegeschreven aan het falen van de concurrentie: beter werd het spel van Ajax zelf niet, in elk geval niet opwindender.

Feyenoord bleek steeds niet goed of stabiel genoeg, en de ervaren trainer Dick Advocaat bracht PSV niet de gedachte stevigheid. In zijn eerste seizoen als hoofdcoach kreeg ook Cocu er geen grip op, en het einde ervan miste hij door fysieke tegenslag. Hij moest zich terugtrekken voor een operatie aan een tumor in zijn rug.

De Boer leek een grote voorsprong te nemen, misschien niet eens in de eerste plaats in cijfermatige zin. Waar Cocu uiteindelijk in alle opzichten nog met zichzelf bezig was of moest zijn, had De Boer al leren omgaan met de grilligheid van het veredelde jeugdvoetbal in Nederland. "Je moet ze ook het gevoel geven dat je het niet acceptabel vindt", zei hij vorig jaar in Trouw. "Maar in de grond moet je het in Nederland accepteren, zo ver ben ik inmiddels als trainer wel."

De beeldvorming

Het oordeel was snel geveld: De Boer was een geboren trainer, Cocu had het niet. Daarin speelden banale dingen mee, zoals vaak in de beeldvorming: de gauw gefronste wenkbrauw van De Boer, of de groef in zijn voorhoofd, tegenover de vlakkere expressie van Cocu.

De Boer ging in augustus 2012 voor het oog van de camera en met zijn spelers om zich heen compleet uit zijn dak, toen het spel even stillag. NEC had een doelpunt kunnen maken, waardoor Ajax in Nijmegen niet meer met 0-5 voor stond, maar met 1-5. Prachtig vond iedereen dat: die furie na een onbenullig tegendoelpuntje in een al lang en breed gewonnen doorsnee wedstrijd.

Cocu verzamelde de PSV-spelers eind 2013 op het trainingsveld om zich heen. Hij was kwaad: ze moesten meer uit zichzelf halen, vond hij, de gewezen modelprof, vooral. Het werd gefilmd, zoals alles tegenwoordig wordt gefilmd, en belachelijk gemaakt, zoals veel tegenwoordig gauw belachelijk wordt gemaakt. Als er geen wenkbrauw is gefronst, als het voorhoofd niet is gegroefd, wat kan er dan van zoiets bij spelers blijven hangen?

Maar wie van dichtbij zijn gifgroene ogen heeft kunnen zien, en wie ooit zag hoe de stijlvolle voetballer die Cocu was zich óók schrap kon zetten, kon hem niet als te soft afschrijven. "Er zit heel veel vuur in mij", zei Cocu onlangs in Voetbal International. "Maar dat bewaar ik voor de kleedkamer of soms het trainingsveld."

Nog een verschilletje in dezen. De Boer zegt in elk interview wel iets ongekunstelds waar we allemaal om kunnen grinniken. Dat hij er niet bij kon dat zijn dochters zich in een hardloopwedstrijd voor school niet het snot voor de ogen liepen, bijvoorbeeld. Of dat jonge spelers te vaak van die rare bewegingen willen maken.

Cocu is daarin gereserveerder. Bovendien had hij lang het nadeel dat hij toen het niet zo goed ging, maar beter niet te veel kon zeggen - waarmee al gauw weer een oordeel was geveld: hij had weinig of niets te zeggen.

Naar elkaar toe

Bij de hervatting van de competitie, halverwege zijn tweede seizoen, heeft Cocu met PSV een voorsprong van vier punten op Ajax. Doet hij het heel veel beter, en Ajax minder?

Dat laatste in elk geval niet, blijkt opvallend genoeg. Ajax, dat jaar na jaar aan kwaliteit inboette, heeft in dit stadium meer punten dan in alle voorgaande kampioensjaren - het gevoel mag langzamerhand anders zijn, maar zó goed doet De Boer het. "Het goede van mij is dat ik mensen naast me neer kan zetten, en dan raak ik kennelijk een snaar. Anders zou ik het ook niet weten", zei hij vorig jaar.

Het grote verschil is dat PSV weer naar zijn stand presteert, met twintig punten meer dan vorig seizoen. Natuurlijk zal Cocu hebben geleerd. "Ik zit er korter op dit jaar. Dat is een gevolg van evaluatie", zei hij in VI.

Anderzijds is (ook) Cocu met professionele veeleisendheid de eerste om zijn inbreng zo niet te relativeren dan toch in het juiste perspectief te plaatsen. Herhaaldelijk al zei hij dit seizoen dat de vooruitgang van PSV niet meer dan logisch is: het zijn goede spelers en ze spelen nu al wat langer met elkaar. Het is ze geraden ook, bedoelt hij (maar zo zegt Cocu dat dan weer niet), dat ze het beter doen.

Zou de één echt beter zijn dan de ander, zoals tot dusverre in De Boers voordeel werd gedacht? En wat ze willen, verschilt dat veel? Misschien toch wel, dat laatste, meer dan wordt aangenomen. De Boer maakt er geen geheim van dat hij niet gauw voor een behoudende tactiek zou kiezen als die van Van Gaal op het WK. Vasthoudend aan het eigen spel, kwam hij met Ajax in Europa nog geen steek verder.

Misschien is Cocu, gevormd door de pragmatische oud-PSV-trainer Guus Hiddink, nog net iets meer een winnaar dan De Boer. Hij won voorlopig met PSV slechts de beker, maar in VI zei hij: "In topsport gaat het om winnen. Je moet nooit nalaten om prijzen te pakken, want je weet nooit wanneer en of er een volgende kans komt."

Die drijfveer zou ooit, kijk er niet van op, de lijnen in zijn voordeel kunnen ombuigen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden