De Bodyscan: levensreddend of onzinnig?

Beeld ANP

Een op de tien Nederlanders heeft een health check ondergaan. Huisartsen zijn daar niet onverdeeld gelukkig mee.

Zo negatief is het vandaag gepresenteerde onderzoek naar health checks nu ook weer niet, maar bij Frank Hefti komt direct de stoom uit zijn oren. Zoveel onzin heeft hij al gehoord van 'witte jassen' die zijn werk bekritiseren als directeur van Privatescan, een van de bedrijven waar Nederlanders een complete bodyscan kunnen ondergaan. Hij kan het rijtje verwijten dromen.

Bodyscans zijn gezondheidsonderzoeken waar geen verwijsbriefje voor nodig is. Iedereen kan zich vrijwillig en tegen betaling laten onderzoeken op ziektes en aandoeningen in organen, bloedvaten en andere lichaamsdelen. Vooral hoogopgeleide, jonge, seculiere mannen maken graag gebruikt van de centra. Vaak uit nieuwsgierigheid, zo is af te lezen aan de cijfers die het Lindeboom Instituut gisteren bekend maakte.

Momentopname

De bezwaren waar Hefti de hik van krijgt komen ook aan bod. De eerste: een health check is een momentopname, zeggen de huisartsen die zijn ondervraagd. Dat zegt ook hoogleraar zorgethiek Theo Boer, de hoofdauteur van het onderzoek onder gebruikers van health checks. "Medisch heeft het weinig nut", zegt hij. "Als de uitslag van de bodyscan goed is, betekent dat niet dat jij niet ziek bent."

"Een momentopname?" reageert Hefti. "Dat geldt ook voor borstkankeronderzoek. Wij sporen ziektes vroegtijdig op zodat er sneller kan worden behandeld. Dat heeft wel nut, want de kans op genezing is groter."

Dat zegt ook Eddy van Heel, de directeur van het concurrerende Prescan. "Ja, de scans kunnen een momentopname zijn, maar als het gaat over ziektes die langdurig sluimeren is dat wel nuttig. Denk aan kanker of dichtslibbende aderen."

Maar niet elke tumor is gevaarlijk. Bij prostaatkanker bijvoorbeeld is behandeling niet altijd nodig. Dan kun je maar beter niets weten omdat het alleen maar tot onrust leidt. TNO en Prescan onderzoeken in hoeverre klanten inderdaad ongerust zijn na een bodyscan. "Afgelopen vrijdag hebben wij de cijfers gezien en de onrust is gering", zegt Van Heel. "Minder dan 1 procent had spijt van het onderzoek."

De prijzen van bodyscans variëren van 700 tot 2000 euro. Dat zorgt voor een zekere selectie in de behandelkamers van de centra. "Financiële mogelijkheden spelen zeker een rol", zegt Boer. "Neem Henny Huisman bij wie na een bodyscan een tumor werd ontdekt. Dat is natuurlijk typisch een voorbeeld van iemand die wel 2000 euro kan betalen. Als bodyscans echt levens kunnen redden, dan moeten we deze aanbieden aan iedereen."

In plaats van vakantie

Dat de bodyscans er alleen zijn voor mensen die iets meer te besteden hebben, doet Privatescan-directeur Hefti af als onzin. "Wij zien ook mensen met modale inkomens. Ja, zelfs voor iemand in de bijstand is zo'n onderzoek best te betalen. Een scan doe je eens in de drie jaar. Dat is 250 euro per jaar. Je ziet al dat er een omslag is, dat mensen denken: dan maar een iets goedkopere vakantie."

Voor Boer is er ook een ethische reden om kritisch te zijn op de volledige bodyscans. Volgens hem dreigen de onderzoeken bij te dragen aan de 'oververantwoordelijkheid van de patiënt'. "Dat speelt bijvoorbeeld bij de Nipt-test." Met deze test is al vroeg in de zwangerschap vast te stellen of een kind bijvoorbeeld het syndroom van Down heeft. "Die test is zo goed bruikbaar dat mensen met een gehandicapt kind het verwijt krijgen dat ze geen Nipt-test hebben gedaan. De prenatale test wordt langzaamaan een plicht. Je kunt je voorstellen dat iets vergelijkbaars zich gaat voordoen bij aandoeningen die behandelbaar zijn. Dat wordt gezegd: u heeft zich nooit laten testen op kanker. Had u dat wel gedaan, dan had u zich tijdig kunnen laten behandelen."

Bij de presentatie van het onderzoek was ook staatssecretaris Paul Blokhuis van volksgezondheid aanwezig. Het belangrijkste dat hij had geleerd na alle informatie over health checks: "Ga gewoon naar de huisarts als je iets vreest," zo twitterde hij.

Over deze gezondheidscheck waren huisartsen wel enthousiast.

Darmkanker, borstkanker? Het nut van verschillende medische screenings.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden