Review

De blinde passie van Kester Freriks

Kester Freriks: Ogenzwart. Meulenhoff, Amsterdam; 280 blz. - ¿ 39,90.

In zijn roman 'Ogenzwart' stelt Kester Freriks weer eens de verschrikkelijke ziekte die hartstocht heet aan de kaak. Ja, aan de kaak, want hoewel het nota bene om een wederzijdse liefde gaat, word je er toch per saldo niet vrolijker van. Een getrouwde veertiger, met vrouw en kind, wordt verliefd op een heel wat oudere vrouw, ook getrouwd met volwassen kinderen, en wat volgt kun je niet anders omschrijven dan in de ergste clichés: een verscheurende obsessie voor elkaar. Zó: “ze vierden hun liefde onstuimig, zonder terughoudendheid. De passie moest aldoor hoger opgezweept, het geweten steeds meer gesust. In dat achterliggende halfjaar beleefden ze samen meer dan andere mensen in een heel bestaan, en sommigen waarschijnlijk nooit. In een vernietigend egoïsme-à-deux richtten ze in beide gezinnen onherstelbare schade aan.”

Een onderwerp van niks eigenlijk maar ik moet zeggen dat Freriks er een fascinerend verhaal van heeft gemaakt. In vroegere romans stoorde ik me nog wel eens aan de opgelegde stijl, de overmatige kunstzinnigheid van Freriks' hoofdpersonen maar in 'Ogenzwart' moet hij zoiets als zijn eigenlijke onderwerp te pakken hebben gehad want hoewel er nauwelijks verhaal en ontwikkeling in de geschiedenis zit, geeft hij een overtuigende staalkaart van de wanhoops- en geluks-bewegingen van de liefde.

Even eenvoudig als het onderwerp is de structuur van deze roman; hoofdstukken uit het heden, waarin de hoofdpersoon Alfred Hertog zijn extatische liefde en de schuldgevoelens over het verlaten gezin beschrijft, worden afgewisseld met fragmenten uit het verleden, waaruit je zoiets als het door zijn levensloop gevormde karakter van de hoofdpersoon leert kennen. Een structuur, die doet denken aan Du Perrons klassieke roman 'Het land van herkomst' en aan Jan Wolkers' roman 'Terug naar Oegstgeest'

In feite zijn alle hoofdstukken variaties op hetzelfde thema, dat tegelijkertijd het noodlot van de hoofdpersoon is: zijn hyper-romantische verlangen naar een breidelloos bestaan en vrijheid, zijn verterende hunkering om het leven als een roes te ondergaan, de noodzaak om de veilige beslotenheid van een vast verband voortdurend te ontvluchten. Ergens in het boek formuleert hij het als volgt: “Diep wist hij dat hij niets anders wilde dan dat laatste; een onbestaanbare zijn, een toneelspeler die nooit opkomt en die zijn tijd verdoet veilig verborgen tussen de coulissen, buiten het theaterlicht.”

Wie de liefdesbewegingen van de losgeslagen hoofdpersoon en zijn geliefde spiegelt tegen het verleden van Alfred Hertog, krijgt het gevoel dat er geen ontkomen aan is. Het ouderlijk gezin, uit Indië/Indonesië teruggekeerd en sindsdien altijd aan het verhuizen, de jonge Alfred van de ene naar de andere plaats meeslepend, gevolgd door een roezig bestaan vol eenmalige vrijpartijen, kortstondige relaties, vluchten voor de knellende band van het burgerlijk bestaan. 'Ogenzwart' is een boek dat in menig opzicht doet denken aan Jack Kerouacs classic 'On the road', over jongens die doelloos door Amerika zwerven, op zoek naar de vervulling van hun dromen. Maar het is ook een boek waarin de hoofdpersoon zich voortdurend, intelligent maar machteloos, bewust is van zichzelf.

Alfred Hertog (wie herkent in die naam niet de fetisjachtige neiging van schrijvers om met hun alter ego naar zichzelf te verwijzen?) is een sensuele egoïst, iemand die niet alleen hunkert naar de volkomen liefde en vervolgens op eeuwige vrouwenjacht gaat maar die ook het leven in al zijn onbestemdheid totaal en organisch wil ondergaan. Er staan prachtige hoofdstukken in 'Ogenzwart' waarin deze bohémien juist dit organische ondergaan van de wereld om hem heen oproept. De symbolische werking van een oude Blaupunkt-radio, de mythologische kracht van verkeersborden en merknamen die zijn reizen stofferen.

In de beleving van Alfred Hertog is zelfs een benzinepomp een plaats om eeuwig te gedenken. Want dat is deze roman óók: een ode aan de herinnering van iemand die zoveel mogelijk wenst mee te maken: “Hertog vroeg zich wel eens af of er een samenhang bestond tussen iemands passie voor het eigen verleden en het leven dat men tot dan toe heeft geleid. Zou een rusteloze levensstijl tot gevolg hebben dat het verlangen naar vroeger, naar de mensen en de dingen die voorbij zijn, sterker trekt dan wanneer men altijd op dezelfde plaats is gebleven? Om vast te houden wat aldoor ontglipte? Of is het juist omgekeerd, en wakkert de gebondenheid aan een huis of aan dezelfde stad de drang aan zich dieper in weleer te nestelen.”

Hertogs zoektocht naar het paradijs, of het nu dat van de liefde is of dat van een onthecht bestaan in Amsterdam of in Amerika, gaat voortdurend gepaard met een groot gevoel van eenzaamheid en verlatenheid, schuldgevoelens ook: zijn dochtertje Flora, naast zijn geliefde Nina van Renesse de grootste passie in zijn leven, attendeert hem steeds ongewild op zijn mislukking als burgerlijke vader, zijn angst om haar hetzelfde gevoel van onbestemdheid mee te geven als dat waaraan hij zelf eeuwig en noodlottig ten prooi lijkt.

'Ogenzwart' is een roman over passie en over het onheil dat passie aanricht. Niet meer en niet minder. Maar het voornaamste is dat het ook met passie geschreven is. Die waarachtigheid van gevoelens proef je in elke regel en in ieder hoofdstuk. In 'Ogenzwart' heeft Freriks zijn voormalige neiging tot koketterie overwonnen. Dat maakt het tot een authentiek en meeslepend boek. En dat met zo'n afgesabbeld onderwerp. Maar zulke scepsis is aan dit verhaal over een aartsromanticus niet besteed.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden