De binnenlandse politiek van de eurozone

null Beeld Frank Castelein
Beeld Frank Castelein

Het Griekse drama leidt overal in Europa tot verhitte politieke debatten. Parlementen zijn diep verdeeld, en politici proberen op alle mogelijke manieren garen te spinnen bij de crisis. Een overzicht.

Antoine VerbijKleis JagerAlex Tieleman en Geert Groot Koerkamp

Bondsdag stemt met ruime meerderheid voor Grieken

De Duitse Bondsdag heeft gisteren een merkwaardig schaduwgevecht geleverd. Op de agenda stond het voorstel van minister Schäuble van financiën om onderhandelingen met Griekenland te voeren over een derde hulppakket. Maar van tevoren had Schäuble laten weten weinig vertrouwen te hebben in nieuwe financiële steun voor de Grieken.

Schäuble liet afgelopen week geen gelegenheid voorbijgaan om ervoor te pleiten dat de Grieken enige tijd uit de eurozone zouden stappen. Alleen op die manier zouden de schulden effectief kunnen worden afgebouwd. Een en andermaal benadrukte Schäuble dat die optie nog steeds op de vergadertafel van de eurogroep ligt.

Maar gisteren, toen hij zijn voorstel voor onderhandelingen met de Grieken verdedigde, repte hij met geen woord over zijn voorkeur voor een 'tijdelijke Grexit'. Ook de woordvoerders van de regeringspartijen omzeilden het onderwerp. In plaats daarvan dankten ze Schäuble uitvoerig voor zijn inzet bij de Europese onderhandelingen afgelopen weekend.

De oppositie had daarom gisteren in de Bondsdag vrij spel. De sprekers van de Linkspartij en de Groenen verweten Schäuble huichelarij en schoven hem de schuld toe van de Griekse crisis. Hij zou de Grieken met zijn voortdurende dreigementen onder druk hebben gezet en op die manier het Europese project in gevaar hebben gebracht.

Bondskanselier Angela Merkel had in haar openingstoespraak overigens al duidelijk gemaakt dat het verblijf van de Grieken in de eurozone de inzet van het debat is. Een 'Grexit' stond wat haar betreft niet op de agenda. Verder benadrukte Merkel vooral de dramatische dagen die Europa deze week doormaakt, "dagen zoals ik die in deze vorm niet eerder heb beleefd".

"Stelt u zich eens voor", vervolgde de bondskanselier, "dat hier in Duitsland ouderen voor gesloten banken komen te staan en hun pensioen van 120 euro in de week niet kunnen opnemen." Merkel waarschuwde voor "chaos en geweld" in Griekse steden wanneer Europa het land in de steek zou laten.

Merkels emotionele appèl zorgde er samen met Schäubles terughoudendheid voor dat de gelederen in de fractie van CDU en CSU redelijk gesloten bleven en een ruime meerderheid voor onderhandelingen met Griekenland stemde. Vooraf waren daar ernstige twijfels over. Uiteindelijk stemden 60 van de ruim 300 fractieleden tegen het voorstel.

Zoals was te voorzien stemde de fractie van coalitiepartner SPD vrijwel unaniem voor verdere onderhandelingen. Samen met een aantal stemmen van de Groenen haalde het voorstel van Schäuble een comfortabele meerderheid van 439 van de 598 aanwezige volksvertegenwoordigers. Alleen de Linkspartij stemde vrijwel geheel tegen.

Verschillende parlementariërs bekenden in het ruim drie uur durende, vaak heftige debat dat hun vertrouwen in Europa een flinke knauw heeft gekregen. Oneens waren ze het echter over de reden daarvoor. Voor de coalitiegenoten lag het aan de onberekenbare Griekse regering, voor de leden van de oppositie aan de hardvochtige houding van de Duitse onderhandelaars.

null Beeld Frank Castelein
Beeld Frank Castelein

Estland, Letland: Ondanks scepsis toch door met onderhandelen

In de Baltische staten overheerst de scepsis over het reddingsplan dat Griekenland uit de crisis moet trekken. Er is weinig vertrouwen dat de Grieken zich aan hun woord houden en daadwerkelijk de door Brussel geëiste hervormingen zullen doorvoeren. De parlementen van Estland en Letland moeten nog stemmen over het hulppakket, het Litouwse parlement hoeft dat niet.

Alle scepsis ten spijt zijn een Grieks faillissement en een mogelijke Grexit nog beduidend slechter, vindt de premier van Estland, Taavi Roivas. Nog afgezien van de kosten die dat met zich zou meebrengen, kan het volgens hem ook een bedreiging vormen voor de veiligheid van jonge EU-lidstaten als Estland. "Als Europese landen elkaar bij problemen de rug toekeren en het conflict zoeken, zal de onafhankelijkheid van Estland, dat zich aan de rand van de westerse wereld bevindt, een van de eerste slachtoffers zijn", zei Roivas in het verdeelde parlement.

De Estse oppositie ziet Griekenland als een bodemloze put en voelt niets voor extra steun. Kwijtschelden van schuld is uitgesloten en meer geld geven aan Athene is zinloos, vinden de Conservatieve Volkspartij en de Vrije Partij. De parlementscommissie voor europese zaken gaf gisteren toestemming voor onderhandelingen over een nieuw leningenprogramma. Bij een nieuw akkoord moet het parlement daarover stemmen.

Ook Letland, op 1 januari 2014 toegetreden, heeft het groene licht gegeven voor de onderhandelingen. Athene moet wel uitstaande schulden afbetalen en hervormingen doorvoeren. Premier Laimdota Straujuma blijft sceptisch over het welslagen van het nieuwe hulpprogramma. Zij heeft de grootste moeite haar landgenoten te overtuigen van de zin ervan nu Letland zelf na een periode van harde bezuinigingen weer uit de crisis begint op te krabbelen, zegt ze. "Onze pensioenen zijn lager dan die in Griekenland."

null Beeld Frank Castelein
Beeld Frank Castelein

Fransen verdeeld, maar willen de Grieken niet kwijt

Frankrijk verdedigde de Griekse regering tegenover de harde Duitse lijn tijdens de onderhandelingen. Maar lang niet iedereen kan zich daarin vinden.

De Franse president François Hollande liet zich na het akkoord van afgelopen zondagnacht fêteren als de redder van Griekenland. "Als Griekenland in de eurozone blijft, is dat te danken aan Frankrijk, aan François Hollande", zei een trotse premier Manuel Valls.

Een reactie uit het kamp van de centrum-rechtse oppositiepartij Les Républicains (LR) van oud-president Nicolas Sarkozy over deze borstklopperij kon niet uitblijven. Oud-minister van financiën Éric Woerth wist te vertellen dat het diplomatieke succes eigenlijk te danken is aan Sarkozy. Want had deze Hollande niet opgeroepen de eenheid met bondskanselier Angela Merkel te herstellen? Om de Griekse premier Tsipras op de knieën te krijgen, was het nodig samen op te trekken.

Woerth wilde maar zeggen: Sarkozy had het beter gedaan. Dat wil zeggen mét en niet tégen de onbuigzame Duitsers. Maar over het doel geen misverstand. Een akkoord, dat was de wens van de hoofdstromen van de Franse politiek.

Toch is bij Les Républicains het ongemak over een afspraak met Athene voelbaar. Presidentskandidaat Alain Juppé, een liberaal, was voor een Grexit maar trok zijn woorden na kritiek weer in. Thierry Mariani, een vertegenwoordiger van de rechtervleugel van de partij, zegt dat het vertrek van de Grieken hoe dan ook onvermijdelijk is. "Binnen zes maanden zijn we toch weer waar we waren."

Het Front National hinkt niet op twee gedachten. Voor de nationalisten bewijst het Griekse drama, dat de Franse belastingbetaler nu 16 miljard kost, dat de euro een misbaksel is. Extreem-links is juist vóór het behoud van de euro en klaagt over de voorwaarden die aan het hulppakket zijn verbonden.

De communisten en een deel van de groenen van de EELV (Europe Écologie Les Verts) verloren vorige week ook hun held. Tsipras belichaamde voor hen de hoop dat de Europese Unie bevrijd zou worden van het 'juk van de financiële markten', waarna schulden als sneeuw voor de zon zouden verdwijnen.

Nu overheerst teleurstelling dat Tsipras uiteindelijk boog voor de druk. "Hij had nog even vol moeten houden", verklaarde gisteren de voorman van het Front de Gauche, Jean-Luc Mélenchon. "Als Tsipras had gezegd dat hij niet verder wilde praten en was opgestaan, zouden de krachtsverhoudingen zijn omgedraaid."

Maar radicaal links heeft een nieuwe held gevonden: Yanis Varoufakis, de omstreden ontslagen rechterhand van Tsipras. Varoufakis kreeg een uitnodiging van de flamboyante socialist Arnaud Montebourg die een jaar geleden door Hollande naar huis werd gestuurd als minister van economie.

Montebourg zal Varoufakis ontvangen op zijn jaarlijkse 'Feest van de Roos', een bijeenkomst in augustus waar hij zijn kameraden verenigt.

De Franse kiezer lijkt ondertussen niet te weten wat wijsheid is. Volgens peilingen is een meerderheid tegen een Grexit, maar ook tegen nieuwe concessies aan de Grieken.

null Beeld Frank Castelein
Beeld Frank Castelein

Wel steun, maar geen medelijden van Portugal

Portugal wordt vaak na Griekenland genoemd als de zwakste economische schakel van de EU. Het land stond in 2011 dan ook op het punt van omvallen en had een reddingsoperatie van 78 miljard euro nodig om dit te voorkomen. De Portugese politiek vindt daarom dat Griekenland de nu overeengekomen steun verdient, maar heeft geen medelijden met de harde bezuinigingen. Want ook Portugal trok de broekriem eerder stevig aan. En met succes. IMF-baas Christine Lagarde roemde Portugal in februari nog om de bezuinigingspolitiek. Portugal kon vorig jaar uit het hulpprogramma stappen en de economie groeide weer met bijna een procent. Dit jaar wordt een groei van 1,5 procent verwacht.

Toch is dit herstel fragiel: Hoewel de regering zegt dat het land genoeg slagkracht heeft om zich te verweren tegen mogelijk besmettingsgevaar van de Griekse crisis is het IMF er nog niet helemaal gerust op. Zorgen zijn er over de hoge schuldenlast, de zwakke bankensector en de werkloosheid (13,7 procent). De afgelopen jaren verlieten zo'n 400 duizend Portugezen het land vanwege de onzekere economische vooruitzichten.

Voor de Portugese conservatieve premier Pedro Passos Coelho komt de Griekse crisis, electoraal gezien, eigenlijk niet zo slecht uit. Voor de parlementsverkiezingen in de herfst raadt hij de Portugezen met klem aan om weer op hem te stemmen om 'Griekse toestanden' te voorkomen.

Toch is de kans klein dat Coelho politiek hard wordt afgestraft voor zijn bezuinigingspolitiek. Want anders dan in buurland Spanje of Griekenland is er nooit een Portugese variant van Podemos of Syriza opgestaan.

Het enige breed gedragen anti-bezuinigingsprotest komt uit de hoek van de sociaal democratische PS, maar dit is relatief gematigd. De partij keurde nota bene destijds zelf de bezuinigspolitiek goed, nadat het economische debacle zich de voorgaande jaren onder PS-vlag had voltrokken.

null Beeld Frank Castelein
Beeld Frank Castelein

Spanje: Griekse crisis gebruikt voor binnenlandse strijd

De Spaans premier Mariano Rajoy sloeg de afgelopen maanden harde taal uit tegen Griekenland: Het land moet binnen de EU blijven en mag vanwege Syriza, voor wie hij zijn afkeer niet onder stoelen of banken steekt, zeker geen speciale behandeling krijgen. Dat dit Spanje nu 10 miljard euro aan extra steungeld kost neemt hij op de koop toe. Zijn partij, de Partido Popular, die een absolute meerderheid in het parlement heeft stemt daar hoogstwaarschijnlijk mee in.

Rajoy laat zich er graag op voorstaan dat Spanje, anders dan Portugal en Griekenland, nooit een échte reddingsoperatie nodig heeft gehad. Het herstel in Spanje ging niet vanzelf: Tientallen miljarden euro's moesten naar de Spaanse banken worden gepompt, nadat de combinatie van de vastgoed crisis en de economische crisis een periode van ongekende misère had ingeluid.

De harde lijn van Rajoy tegen de Syriza-regering, dient nu ook vooral een binnenlands doel. Door de opkomst van de linkse anti-bezuinigingspartij Podemos is het politieke landschap in Spanje versplinterd en is de macht van Rajoy's conservatieve partij tanende.

Rajoy wil laten zien dat zijn bezuinigingsbeleid loont en dat hij zijn land koersvast uit de crisis loodst. Spanje verwacht dit jaar economische groei van ruim drie procent.

Podemos, die in het Europees Parlement met Syriza in dezelfde fractie zit, afficheert zich juist met de partij van Alexis Tsipras om de eigen radicale inborst te benadrukken. Podemoskopstukken laten geen kans onbenut om steun uit te spreken voor Syriza. Zo is de Griekse crisis verworden tot een speelbal voor de Spaanse politiek. Met eén pijnlijke overeenkomst: Spanje heeft dan wel 'braaf' bezuinigd, tegelijkertijd ligt de werkloosheid nog steeds boven de twintig procent, net als in Griekenland. Daarmee spannen de twee landen de kroon in de EU.

null Beeld Frank Castelein
Beeld Frank Castelein
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden