De Bijbel voor ongelovigen is vooral een Bijbel door een ongelovige

Guus Kuijer: De Bijbel voor ongelovigen 5. De twee koninkrijken, Job en de profeten. Athenaeum - Polak & Van Gennep. euro19,99. 304 blz.

****

undefined

De schrijver

Guus Kuijer (1942) is bekend als schrijver van kinderboeken, maar schrijft ook voor volwassenen. Voor zijn kinder- en jeugdliteratuur won hij in 2012 de Astrid Lindgren Memorial Award. Dat jaar verscheen van zijn hand 'De Bijbel voor ongelovigen', deel 1 van een serie.

undefined

De thematiek

Naar eigen zeggen wil Kuijer door zijn Bijbel voor ongelovigen de verhalen van de Bijbel doorgeven aan een generatie die er niet mee is opgegroeid en er dus niets mee heeft. In deel 5 van deze serie zitten we nog volop in het Oude Testament, in de tijd van de Koningen. Meer dan de helft van het boek bestaat uit 'Het verhaal van Izebel', waarin de vrouw van koning Achab uitvoerig haar leven beschrijft en waarin we via haar blik vernemen wat er in de bijbelse geschiedenis zoal plaatsvindt aan strijdgewoel tussen Israël en zijn buurlanden.

De meest prominente rol in dit deel wordt echter ingenomen door de profeten: 'In die dagen was ongeveer een kwart van de inwoners van Samaria profeet. Een wonderlijke toestand, want die mensen deden in het geheel niets. Ze trokken in groepen door stad en land, schreeuwend, oogrollend en schuimbekkend, ieder op zijn wijze het woord van god sprekend'.

Het tweede deel is een soort 'The best of' uit de profetische literatuur. Volgens het gebruikelijke recept van Kuijer laat hij een marginale figuur uit de Bijbel (de profetes Chulda) het verhaal vertellen: over Jona, Amos, Jesaja, Jeremia, Ezechiël. En, niet onbelangrijk, ook het verhaal van Job passeert de revue.

undefined

Opvallende zin

Geschiedenis wordt geschreven door de winnaars. Van dat besef zijn we goed doordrongen. Natuurlijk kun je de Bijbel dan niet hervertellen door grondig van perspectief te wisselen, zoals Kuijer doet. Leer je in de Bijbel Izebel kennen als een kwaaie dame die profeten uitmoordt en afgodsbeelden aansleept, in Kuijers versie is ze juist een menselijke, milde figuur van wie je gaat houden. Elia, de held uit de Bijbel, is echter een duistere gek ('Elia had overal haar, veel haar. De man vormde een harige eenheid met zijn mantel. Het was niet duidelijk waar de profeet eindigde en de mantel begon'). Vrij snel snap je als lezer dat Kuijer het bepaald niet opheeft met geloofsfanatiekelingen. Hij moet niets hebben van de 'jahwistische' zeloten die willen dat Israël en Juda één God dienen. Kuijers vertelling wordt gedragen door een hermeneutiek van wantrouwen: 'Wie zegt dat de profeten goed zijn en de koningen slecht, zoals de Bijbel steeds beweert?'

undefined

De taal

Het boek is recht voor z'n raap geschreven, op het lompe af. Wat zei Jona tegen God, toen Nineve niet werd verwoest en zijn geliefde wonderboom het loodje legde? 'Laat me godverdomme doodgaan, ik ben liever dood dan levend, want het leven van een profeet is klote.' Toe maar. Verder staat het boek vol met allerlei tongue-in-cheek-grapjes. Neem deze bedscène tussen Achab en Izebel: "Ik snoerde hem de mond met mijn lichaam. 'Uw borsten zijn als druiventrossen', kreunde hij en ik schaterde om die malle vergelijking. 'Hallo?' riep ik. 'Die heb je niet van jezelf, zoiets verzin je niet.'"

undefined

Reden om dit boek niet te lezen

Ondanks de frivoliteit en de soms aanstekelijke banaliteit van deze teksten sluimert er toch ook steeds iets op de achtergrond. Iets van godsdienstfrustratie. Kuijer doet natuurlijk veel meer dan alleen de Bijbel interessant maken voor een nieuwe generatie. Hij spreekt de profetische stem van de Bijbel gewoon keihard tegen. Daar heeft hij goede en loffelijke redenen voor, maar ook het resultaat van zo'n exercitie is natuurlijk verre van onschuldig. Kuijers Bijbel is niet zozeer geschreven 'voor' ongelovigen, maar vooral heel duidelijk 'door' een ongelovige. De beste lezers zijn uiteindelijk gewoon mensen die net als hij de Bijbel met de paplepel kregen ingegoten maar die nu niets meer van het geloof rest dan nostalgie, ironie en cynisme. Maar de grootste van deze drie is denk ik de ironie. Lachen man.

undefined

Reden om dit boek wel te lezen

Ach ja, die ironie. Die levert in ieder geval ontzettend smakelijke lectuur op, die met veel vaart en humor is geschreven. Een boek waarom je veel kunt gniffelen. Kuijer is ontzettend goed in de wereld van de Bijbel thuis en vertelt zijn verhalen moddervet en sappig als pas geslachte reebokjes. Zijn eenentwintigste-eeuwse laag van commentaar is soms storend, maar van de andere kant: de Bijbel is min of meer geschreven vanuit een profetisch-kritische traditie. Zet de kritiek er dan maar direct bij ook.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden