De bij in de boekhouding

natuurlijk kapitaal | Zonder de natuur kan geen bedrijf functioneren. Water, grondstoffen, land en dieren, oftewel het natuurlijke kapitaal, moet ook een economische waarde krijgen. Vandaag verschijnt een handleiding.

ESTHER BIJLO

Bijen en andere insecten zijn goed voor de economie. Hun jaarlijkse bijdrage als bestuivers van gewassen is wereldwijdmeer dan 200 miljoen dollar waard. Dat is zeer goed voor te stellen: zonder bestuivers minder opbrengsten en dus minder geld in het laatje van boeren, bierbrouwers en jamfabrikanten. Maar waar staat dat? Komen bijen voor in de boekhouding van bedrijven? Zijn de werkzaamheden van insecten opgenomen in het bruto nationaal product?

Nee, dat is niet het geval. En dat zou wel moeten. "De natuur moet een rol spelen in alle economische besluitvorming", stelt Mathew Parr van de natuurbeschermingsorganisatie IUCN. Sinds 2012 zoekt een mondiaal samenwerkingsverband van natuurbeschermers, bedrijven en overheden uit hoe dat het beste zou kunnen (zie kader). Het resultaat is een handleiding voor bedrijven om 'natuurlijk kapitaal' te waarderen, die vandaag in Londen wordt gepresenteerd.

Wat betreft de bijen en andere insecten legt Parr, bij IUCN deskundige in de groene economie, uit hoe hun waarde te berekenen is. "Zij vervullen een functie die direct gekoppeld is aan het productiesysteem. Je kunt het zien als arbeid of als technologie. Hoe bestuiven we bloemen zonder bijen en andere insecten? Stel dat je dat met de hand moet doen, wat kost de arbeid dan? Dat is een manier om het te berekenen: als je de bijdrage van bijen en insecten verliest, wat moet je dan investeren om hetzelfde effect te krijgen?"

De richtlijnen van de wereldwijde Natural Capital Coalition geven bedrijven meer houvast hoe de natuur in hun cijfertabellen en businessplannen te integreren. Een voorbeeld is waterverbruik. Maakt een frisdrankfabrikant limonades in een gebied waar schoon water schaars is, dan moet aan dat water een hoger prijskaartje hangen dan de marktprijs. Als het water voor de fabriek strijdt met de waterbehoefte van de plaatselijke bevolking, weegt dat negatieve effect mee in de cijfers van het bedrijf. Dan zal de fabrikant eerder besluiten de productie te verplaatsen naar een plek waar de schaarste minder is.

"Het meenemen van natuurlijk kapitaal in de beslissingen van bedrijven, is een correctie op marktfalen", legt Parr uit. "Het is een manier om de markt beter te informeren over de waarde van natuur, landschap en biodiversiteit. Investeerders en aandeelhouders, maar ook de overheid en de burgers, willen steeds meer informatie over de effecten op de samenleving van wat bedrijven doen. Maar ze zien nu allemaal verschillende aanpakken. De nieuwe handleiding is de eerste grote, wereldwijde samenwerking om die te harmoniseren. Zodat bedrijven niet allemaal zelf het wiel hoeven uit te vinden."

Parr hoopt dat de richtlijnen leiden tot hardere regelgeving. "Het natuurlijke kapitaal moet net zo belangrijk zijn als het financiële en het sociale kapitaal. Niet voor niets presenteren we het protocol bij een accountantsbureau, dat ook heeft meegewerkt. Je wilt dat de kosten en baten van de natuur in de boekhouding van bedrijven worden opgenomen en dat daar algemeen erkende regels voor zijn. Voor het berekenen van de uitstoot van broeikasgassen zijn goede standaarden ontwikkeld. Nu is het tijd om standaarden voor de natuur te maken. De volgende stap is dat de waarde van de natuur tot uitdrukking komt in het bruto nationaal product."

Makkelijk is het niet, erkent Parr. "Neem een chemisch bedrijf. Waar moet je beginnen? Het heeft duizenden leveranciers, gebruikt honderden grondstoffen, werkt verspreid over tientallen landen. Daarvoor bieden de richtlijnen houvast: begin met één product, of de fabriek die de meeste impact heeft op de natuur."

Er kleeft ook een risico aan het waarderen van de natuur: hang aan alles een prijskaartje en de markt regelt het verder wel. Dat is niet de bedoeling, zegt Parr met nadruk. "Het gaat er niet om een prijs op de natuur te zetten. Wij zijn er om de natuur te beschermen. De waarde van de natuur is complex, je kunt dat niet in één eenheid uitdrukken, maar je wilt het wel meewegen in de besluitvorming. De richtlijnen zijn daarom niet alleen monetair - de harde cijfers - maar ook kwalitatief. De overheid blijft nodig om nationale parken, natuurgebieden en het milieu te beschermen. Dan kan het nog wel zo zijn dat een product uit zo'n gebied, hout bijvoorbeeld, wel een prijs krijgt. Maar de bedoeling is niet de natuur uit te verkopen aan het bedrijfsleven."

undefined

hapsnapbeleid

Een breed gezelschap van bedrijven, accountantsbureaus, natuurorganisaties en ook overheden zoals het Nederlandse ministerie van buitenlandse zaken, heeft meegewerkt aan het ontwikkelen van een gids voor natuurlijk kapitaal. Het is een wereldwijd project.

Aan de handleiding die vandaag uitkomt, is drie jaar gewerkt. De richtlijnen bouwen voort op projecten onder de vlag van de Verenigde Naties om de gevolgen van economische activiteit voor biodiversiteit in kaart te brengen. In Nederland is dit voorjaar de website natuurlijkkapitaal.com gelanceerd, in het najaar volgt een internationale conferentie. Het is het werk van het platform Biodiversiteit Ecosystemen en Economie, vijf jaar geleden opgericht door IUCN Nederland en werkgeversorganisatie VNO-NCW. Vele bedrijven, kennisinstellingen en natuurorganisaties hebben zich aangesloten. Doel van de site is om bedrijven bewust te maken van biodiversiteit en ecosystemen en de resultaten van experimenten bij koplopers uit te wisselen. De ambitie is dat bedrijven niet alleen schade aan natuur vermijden, maar ook bijdragen aan herstel en behoud van natuurlijk kapitaal.

undefined

wereldwijd project

Alle ingrediënten voor het bier van Heineken komen uit de natuur: gerst, hop, water en suiker. "Daar hebben we veel van nodig om te brouwen. Om dat te kunnen blijven doen, moeten we dichter bij de natuur staan. Want hoe dichter bij de natuur, hoe meer zij je oplevert." Dat stelt Jan Kempers, hoofd duurzaamheid van Heineken op de site van de Atlas Natuurlijk Kapitaal. Die inventariseert onder leiding van het Wageningse instituut Alterra natuurlijk kapitaal in Nederland. Van die kennis kunnen bedrijven gebruikmaken.

Kempers heeft met een aantal akkerbouwers de stichting Veldleeuwerik opgericht om iets te doen aan uitputting van de grond, de omgang met wateroverlast en de bescherming van kwetsbaardere gewassen. Ook zocht hij uit hoe de ongeveer honderd hectare brouwerijterrein een bijdrage kan leveren aan natuurontwikkeling. Het advies van Alterra: steun de bestuivers, maak een bloemrijke natuur.

Als bedrijven natuurlijk kapitaal meewegen in het beleid, is dat doorgaans een mix van welbegrepen eigenbelang en een duurzame missie. Nog niet veel bedrijven stellen duidelijke, harde, doelen voor behoud van natuur, grondstoffen en water, bleek vorige week uit een rapport van de Vereniging van Beleggers voor Duurzame Ontwikkeling (VBDO). Die legde 37 beursgenoteerde Nederlandse ondernemingen langs de duurzame meetlat. Dan blijkt dat de meeste bedrijven nogal hapsnap omgaan met natuurlijk kapitaal: een project hier, een risico-onderzoek daar.

De VBDO vond nog geen ondernemingen die natuurlijk kapitaal volledig meenemen. Er zijn, buiten het onderzoek, al wel enkele voorbeelden van bedrijven die zo'n boekhouding bijhouden, zoals de NS en het Duitse sportmerk Puma.

Volgens de VBDO scoren van de Nederlandse bedrijven Unilever, DSM, AkzoNobel en Bam het beste op hoe zij omgaan met de beperkte middelen die de natuur biedt. Heineken is een voorbeeld voor hoe bedrijven met waterschaarste kunnen omgaan, vindt de VBDO. Zo gebruikt de bierbrouwer al een kwart minder water dan in 2008.

undefined

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden