De bevrijder van de vrouw

Yves Saint Laurent houdt ermee op. De couturier die de vrouw mannenkleren gaf en de man aanzette tot het dragen van frivolere broeken en blouses, zegt adieu tegen zijn vak. De levende legende heeft maar van één ding spijt: had hij de spijkerbroek maar uitgevonden.

Het was de eerste persconferentie in zijn leven, gisteren om twaalf uur precies in de Salons de couture aan de Parijse Avenue Marceau. Verlegen als altijd las Yves Saint Laurent een briefje voor: ,,Ik heb ervoor gekozen om adieu te zeggen tegen dit vak''. Op de modeshow van 22 januari zal hij in het Centre Pompidou zijn laatste collectie laten zien, voegde hij eraan toe.

De Franse pers had deze aankondiging verwacht, preludeerde dit weekeinde al op het vaarwel van deze 'levende legende', de beroemdste modeontwerper van de wereld die de vrouw haar 'g'makkelijke' kleding gaf, in broek, broekpak of smoking liet lopen, en die veel opzien baarde met zijn eerste doorschijnende blouses.

Yves Saint Laurent (65) houdt het na veertig jaar voor gezien in deze wereld van merknamen, waarin zijn eigen YSL hem uit handen is genomen. Te weinig invloed heeft hij nog op het uitdragen van zijn kledinglijn. De verkoop van zijn merknaam in 1999 aan de Franse zakenman François Pinault, de baas van het bedrijf Pinault-Printemps-Redoute, zat Yves Saint Laurent niet lekker. En het is een publiek geheim dat er wrijving bestaat tussen de couturier en Tom Ford, de man die namens de firma Gucci controle houdt op de beeldvorming van het merk YSL.

De bedrijven die kleding met zijn naam maken, evenals de vele geuren voor vrouwen en mannen blijven bestaan. Maar de couturezaak die YSL samen met zijn compagnon en levensgezel Pierre Bergé in 1962 oprichtte zal verdwijnen, zo liet de couturier gisteren blijken. Niemand zal hem opvolgen.

Het Franse dagblad Libération beschrijft YSL als een revolutionair die zijn tijd ver vooruit was. In het roerige jaar 1968, waarin studenten en jongeren in Parijs in opstand kwamen tegen de bourgeoisie, tegen de verlammende burgermaatschappij, dacht Yves Saint Laurent al stappen verder. Zijn modellen droegen allang geen suffe kledij meer. De meutes die over de Boulevard Saint-Germain-des-Prés renden en YSL's decadente Rolls-Royce, het symbool van het grootkapitaal, molesteerden, hadden niet in de gaten dat deze zelfde Saint Laurent een anarchist in hart en nieren was, schrijft Libération. Diezelfde generatie '68 liep enkele jaren later in parka's, Afghaanse jassen, legerbroeken en droeg Zweedse klompen, uit protest tegen de grijze muizen in hun terlenka-broeken en blazers en de opgedirkte dames in hun ouderwets strenge mantelpakjes.

Yves Saint Laurent had deze kleding al vóór 1968 in zijn collectie zitten, en ook al uitgebreid aan de vrouw gebracht. Het was zijn persoonlijk protest tegen de grijze-muizengeneratie. Als het om het feminisme gaat had hij jaren eerder de actieve vrouw de broek aangedaan, schrijft Libération. YSL bevrijdde haar daarmee van top tot teen van alles wat haar hinderde in haar bewegingsvrijheid. Als de vrouw zich moest haasten zou zij voortaan niet meer belemmerd worden door haar te strakke kledij. YSL maakte volgens het linkse dagblad een 'heilig klasse-bondgenootschap' tussen de prolo en de aristo, tussen de arbeidersklasse en de aristocratie tégen de gemeenschappelijke vijand, de bourgeois, die in elkaar gedoken over straat liep en zich te allen tijde leek te vervelen.

Yves Saint Laurent was zich er altijd van bewust dat hij de tijdgeest goed aanvoelde, dat hij zelfs zijn tijd ver vooruit was. Het enige wat hij zichzelf kwalijk neemt is, zo zegt hij, dat hij de spijkerbroek niet heeft uitgevonden, een ultiem kledingstuk dat goed past in zijn oeuvre.

Pierre Bergé, die 40 jaar lang levenspartner is van YSL en altijd namens hem het woord voert, zegt dat de couturière Coco Chanel destijds de mode heeft bevrijd, maar de knie altijd bedekt liet. YSL liet de knieën wel zien, bracht de rok omhoog. ,,Yves heeft de vrouwen macht gegeven. Hij heeft de mode van een esthetisch naar een sociaal gebied gebracht'', zegt Bergé.

YSL heeft zijn tijd geprovoceerd, schrijft Le Monde. Hij heeft een stijl, een manier van leven geïntroduceerd. De vrouw deed hij mannenkleren aan en de man zette hij aan tot het dragen van wat frivolere broeken en blouses, en gaf hun geuren die moesten bijdragen aan hun erotische uitstraling. Zelf liet YSL zich in 1971 naakt fotograferen om een van zijn mannenparfums te propageren. De foto leidde tot een enorm schandaal in en buiten Frankrijk.

Yves Henri Donat Mathieu Saint Laurent werd op 1 augustus 1936 geboren in het Algerijnse Oran. Als kind droomde hij ervan dat 'op een dag mijn naam in neonletters op de Champs-Elysées geschreven zal zijn'. In Parijs, waar hij een cursus haute couture volgde, kreeg hij op zeventienjarige leeftijd zijn eerste prijs met een zwart cocktailjurkje met een asymmetrische decolleté. Hij werd geïntroduceerd bij topontwerper Christian Dior. De twee konden het zeer goed met elkaar vinden, Yves werd direct tot assistent van de grote meester gebombardeerd.

Na de plotselinge dood van Dior in 1957 was YSL de natuurlijke opvolger, als 21-jarige stond hij al aan het hoofd van het bekendste couture-huis ter wereld. YSL ging vrouwen als Catherine Deneuve kleden. Deneuve speelde in Laurents kleding in de fameuze film Belle de Jour een vrouw die werd verscheurd door haar burgerlijke opvoeding en haar erotische fantasieën.

In 1961 moest Yves in dienst, net als de meeste mannen in Frankrijk. Hij raakte in een depressie en werd opgenomen in het ziekenhuis. YSL was beslist niet opgewassen tegen het viriele kazernemilieu. Zijn homoseksualiteit begon zich te duidelijk te manifesteren. Pierre Bergé ontfermde zich over hem, bleef vanaf dat moment zijn partner en nam alle zakelijke besognes op zich.

Deze Bergé wordt in Frankrijk gezien als een soort Louis de Funès van de mode, een man die het verkeer regelt om zijn grote voorbeeld samen met zijn mannequins te kunnen laten passeren. Altijd voerde Bergé in het openbaar het woord voor de verlegen en soms instabiele YSL, tot gisteren, toen de couturier zelf zijn 'adieu' via een spiekbrief aankondigde. Bergé is onder andere bekend van zijn uitspraak op een feest van de communistische krant L'Humanité waar een show over het werk van YSL was georganiseerd: ,,Toen ik hier kwam verwachtte ik kameraden te ontmoeten, maar ik heb vrienden aangetroffen.''

Yves Saint Laurent was de eerste grote couturier in Parijs die het aandurfde om zijn ateliers te verplaatsen naar de Rive Gauche, de linker oever van de Seine. Hij verhuisde in 1966 naar Rue de Tournon, ver van de dure Faubourg Saint-Honoré. Hij werkte liever tussen de boekhandels, de studenten en de bohémiens, in een gebied waar het existentialisme van Sartre nog floreerde. Taboes doorbreken, was zijn motto, alle regels moesten overboord. Hij kleedde niet alleen de jetset van de wereld aan, maar kleedde deze ook uit.

De aankondiging van YSL gisteren luidt het einde in van de haute couture in Parijs. Alexandra Shulman van het vooraanstaande modeblad Vogue zei gis teren: ,,Hij was de laatste van een generatie die nog ontwierp voor zijn eigen modehuis. Daarom is dit zo'n bijzonder emotioneel moment voor de Parijse mode.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden