De bestuurderskwaal die arrogantie heet

Het experiment Forum Amsterdam staat beschreven in 'De stad, dat zijn de burgers' van Annemieke Roobeek, 96 blz, ¿24,50, Uitg. Van Gennep, Amsterdam. Amsterdammers die mee willen doen, kunnen tijdens kantooruren bellen naar 020-5254139.

“Als de houding weer is: we drammen het erdoor, dan denk ik dat het er niet goed uitziet voor de bereikbaarheid van Amsterdam”, waarschuwt prof. Annemieke Roobeek. Als bijzonder hoogleraar op de Wibaut-leerstoel voor grootstedelijke problematiek aan de Universiteit van Amsterdam volgt ze nauwlettend de procedurele voorbereidingen voor de tweede metrolijn onder de hoofdstad. Wat ze tot nu toe meemaakt op de voorlichtingsavonden in de wijken waar de metro onderdoor gegraven gaat worden, stemt haar niet optimistisch. “Er zal een behoorlijke slag gemaakt moeten worden om die lijn er alsnog te laten komen.”

Het stadsbestuur en het uitvoerende Projectteam Noord-Zuidlijn van het Gemeentelijk vervoerbedrijf hebben last van een ouderwetse bestuurderskwaal, diagnostiseert Roobeek: Ze vinden het uitermate moeilijk om zich open te stellen voor de suggesties en alternatieven van de burgers. “Ze laten zich vooral leiden door de bestaande plannen.” Wat de burger ervan vindt, telt nauwelijks mee. Volgens Roobeek omdat bestuurders, en ambtenaren evenzeer, de natuurlijke neiging hebben de deskundigheid van de burgers te onderschatten. Zij typeert het als “de angst en arrogantie van de politieke bestuurder: Wij zijn toch gekozen en hebben toch die macht en wij weten wat het beste is. Maar ook de angst om een deel van die macht af te staan.”

Nul huizen Een recent staaltje van bestuurlijke arrogantie vanuit de Stopera was het getouwtrek om weilandje de Vrije Geer aan de rand van Amsterdam. De bewoners van de oude kern van Sloten ging het dreigend verlies van groen en van het zicht op het historisch dorpsgezicht aan het hart. Ze dienden daarom vorig jaar een alternatief plan in, waarbij 140 van de geplande 180 woningen in een loze groene driehoek even verderop gebouwd zouden kunnen worden en de tram om het weilandje heen zou gaan in plaats van er doorheen. Met één zwaai veegde de gemeenteraad echter het plan van tafel. De afloop is bekend. Op 17 mei stemde de Amsterdamse bevolking massaal voor behoud van het weilandje. Met als resultaat dat er nul huizen gebouwd worden in plaats van 140.

“Ik vind dat een halsstarrige houding van het bestuur”, zegt Roobeek. “Ook ìk vind dat bestuurders op een gegeven moment een eigen beslissing moeten kunnen nemen. Maar uit het oogpunt van het politiek bestuur had je juist in een heel vroeg stadium goede argumenten moeten geven om met een eigen voorstel door te gaan. Zolang dat niet gebeurt, heeft de burger het idee dat hij tegen een blok beton aanpraat en dat het toch weer gaat om die arrogantie. Het is telkens zo dat in de grote stad bij grote projecten de waarom-vraag niet of veel te laat beantwoord wordt. Je ziet het weer bij de stadsprovincie. De zaak wordt op het spits gedreven en dan weet je al bij voorbaat wat de uitslag is. Alleen een paar politici verbaast het.”

Geringe vervoerswaarde Bij de allengs aanzwellende discussie over de Noord-Zuidlijn bespeurt ze diezelfde halsstarrigheid. Daardoor zijn buurten die eerst neutraal tegenover de komst van de metro stonden, inmiddels tegen. Al communiceert het projectbureau de laatste drie, vier maanden beter. “Het gaat nu ook in op argumenten in plaats van alleen maar technische informatie te geven.” Maar luisteren alleen is niet genoeg, knikt ze. Burgers zullen pas werkelijk het idee hebben dat er naar hen geluisterd wordt als zo'n plan wordt bijgesteld op reële kritiekpunten. Kritiek op het tracé bijvoorbeeld, dat nu de Boerenwetering volgt en zo bij aanleg weinig sloop veroorzaakt, maar daardoor ook een geringe vervoerswaarde heeft. En waarom is er geen halte gepland pal voor de RAI, maar in het park erachter dat nauwelijks hersteld is van de laatste uitbreiding van het congrescentrum?

De uitslag van de twee Amsterdamse referenda illustreerden de gapende kloof tussen politiek en burgers. Die kan, denkt Roobeek, gedicht worden door de burger al in een vroegtijdig stadium bij nieuwe plannen te betrekken in plaats van aan het einde van de rit. “Waar het op aankomt, is draagvlak.”

Afgezien daarvan heeft ze haar vraagtekens bij het instrument referendum, dat door D66 wordt gepropageerd als tovermiddel om de burger meer bij de politiek te betrekken. “Het lijkt nog steeds erg op stemmen. Het referendum heeft toch veel te maken met de vijftig plus één-gedachte. Het is een ja/nee-verhaal, vaak aan het einde van een besluitvorming die zich jarenlang in de binnenkamers heeft voltrokken. Als je daarna een referendum houdt, zul je steeds vaker 'nee' te horen krijgen.”

Forum Amsterdam Dankzij haar benoeming voor twee jaar op de Wibaut-leerstoel kan Roobeek het draagvlak-idee aan de praktijk toetsen. Ze werkt momenteel hard aan de voorbereidingen van een grootschalig experiment in lokale democratie, 'Forum Amsterdam' genaamd. Twaalf groepen van 12 Amsterdammers gaan komen najaar bedenken hoe hun stad er in 2010 uit moet komen te zien, qua winkelen, uitgaan, sport, ouderen, zorg en werken. Hun toekomstvisies worden ingebracht in een ronde-tafelconferentie volgend voorjaar. Aan het eind van de zomer volgt dan nog een feestelijke bijeenkomst voor de burgers van de stad. Met het oog op de Noord-Zuidlijn is als centrale thema gekozen voor 'bereikbaarheid'; van de stad en van bestuurders voor burgers en van burgers voor elkaar. Aan kunstenaars, van wie sommigen ook meedoen aan Forum Amsterdam, is gevraagd een 'kunstspoor' door de stad te trekken langs de voorziene route van de metrolijn. Op eigen wijze verbeelden zij de toekomst van Amsterdam en 'bereikbaarheid'.

Op een speelse wijze worden zo de geesten rijp gemaakt voor verandering, in plaats van met de botte bijl. Roobeek: “Een stad als Amsterdam is veel weerbarstiger dan bijvoorbeeld Rotterdam. Er wordt veel meer in de stad geleefd en die heeft een historische kern. Dat maakt de vernieuwing kwetsbaarder. Daarom moeten we in Amsterdam op een veel omzichtiger wijze met vernieuwing omgaan. Ik wil juist laten zien dat veranderen ook een feest kan zijn. Het moet zo zijn dat mensen op een gegeven moment zeggen: Gut, zijn ze nou nog niet bezig met die bouw?!”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden