De beste boeken van het jaar 2008

(AP)

Vaste medewerkers van de Trouw boekenredactie over de uitgaven die hun het afgelopen jaar het best bevielen.

Marinus de Baar schrijft (vooral) over filosofie.

René ten Bos: Het geniale dier, Een andere antropologie. Boom, Amsterdam.

Boek voor dierenliefhebbers met filosofische belangstelling en voor filosofieliefhebbers met belangstelling voor dieren. Niet een keurig overzicht van opvattingen maar eenExperiment waarin het dier ontsnapt aan de heldere begrippen en kaders waarin wij dieren onder willen brengen. De grens tussen mens en dier wordt hier minder scherp getrokken dan sommigen wel willen. Spannend en knap.

David Baneke: Synthetisch denken; Natuurwetenschappers over hun rol in een moderne maatschappij, 1900- 1940. Verloren, Hilversum.

Belangwekkend proefschrift over een periode waarin iedereen zocht naar een filosofische synthese, een overkoepelende eenheid achter alle verschijnselen, als antwoord op de vervreemding, versplintering en vervlakking van de eigen tijd. Die problemen bestaan nog wel maar geen denker van vandaag zoekt nog zo’n synthese. Geeft wel aan hoe anders we in de werkelijkheid staan. Dat maakt Banekes boek zo interessant.

Bas Belleman schrijft over Nederlands proza

Doeschka Meijsing, Over de Liefde. Querido, Amsterdam.

Meijsing moppert pagina na pagina over haar ex, haar vrienden, haar vloer en zichzelf en toch resulteert dat in een hartverscheurende, liefdevolle roman. Een literaire alchemie die lood in goud verandert. Bekroond met de Ako Literatuurprijs.

Machiel Bosman, Elisabeth de Flines, Athenaeum – Polak & Van Gennep, Amsterdam.

Dochter van rijke Amsterdamse koopman wordt rond 1700 verliefd op knecht van haar vader. Maar papa piekert er niet over hen te laten trouwen. Een shakespeareaans drama over liefde en macht, eer en geluk, moed en verraad. Voorbeeldige, compacte non-fictie. Stond naast Meijsing op de lijst van de Ako-prijs.

Joke van Leeuwen, Alles nieuw. Querido, Amsterdam.

Vooral bekend van haar kinderboeken, maar deze roman is verpletterend. Een jonge kunstenares brengt de 82-jarige Ada in verwarring met een computer-gemanipuleerd portret van Ada’s verdwenen dochter.

Afra Botman bespreekt Engelstalige thrillers

Philip Kerr: Een stille vlam. De Boekerij, Amsterdam.

Vijfde deel in serie met Berlijnse politie-inspecteur Bernie Günther. In eerdere delen volgen we de opkomst en ondergang van de nazi’s. In dit deel beleeft Günther in Argentinië, samen met wat Alte Kameraden, de Zuid-Amerikaanse variant van fascisme. Briljante vervlechting van grote historische politieke wandaden en ordinaire misdaden van gewone sloebers.

Kate Atkinson: Wachten op goed nieuws (When will there be good news). Atlas, Amsterdam.

Atkinson is een gevestigde literaire schrijfster die succesvolle uitstapjes maakt naar het misdaadgenre. Het verhaal speelt in Schotland, waar huisarts Jo Hunter – als peuter getuige van de gruwelijke moord op haar moeder, broer en zus – een gelukkig leven leidt. Tot de ellende toeslaat. Knappe compositie, spannend plot, ingehouden humor, boeiende personages en ook nog een mooie stijl.

Leonie Breebaart is redacteur 'Boeken'

Helen Garner: De logeerkamer. De Bezige Bij, Amsterdam

Deze eerlijke, geestige roman verkent de gemengde gevoelens van een vrouw die haar lastige, doodzieke vriendin verzorgt.

Damon Galgut: Het bedrog. Querido, Amsterdam

Ongemakkelijk portret van het huidige Zuid-Afrika. Een roman die je niet snel loslaat.

Alan Bennett: De ongewone lezer. Mouria, Amsterdam

In deze geestige, elegante vertelling ontdekt koningin Elizabeth bij toeval de geneugten van het lezen.

Marja Vuijsje: Joke Smit, biografie van een feministe. Atlas, Amsterdam.

In één ruk uitgelezen. Fascinerend als portret van een vrouw met een missie en als herinnering aan de tweede feministische golf.

Willem Breedveld is commentator

Philippe Claudel: Het verslag van Brodeck. De Bezige Bij, Amsterdam.

Zelden een boek gelezen waarin het wij-zij-denken zo indringend werd beschreven, tot in zijn gruwelijke ontsporing toe. Met de ander (de Anderer) in de rol van iemand die ons laat zien wie we zijn en die ons daarom angst inboezemt, met alle fatale gevolgen van dien.

Johan van Merriënbier, Peter Bootsma, Peter van Grinsven: Van Agt, Tour de force. Boom, Amsterdam.

Anet Bleich, Joop den Uyl, Dromer en Doordouwer. Balans, Amsterdam.

Het kon dit jaar niet op: twee kloeke biografieën van twee politici (en in menig opzicht ook elkaars tegenpolen) die een een stevig stempel hebben gedrukt op het politieke bewustzijn van veel Nederlanders. In vergelijking met dit duo zijn Balkenende en Bos bleekneuzen.

Amal Chatterjee schrijft over Britse literatuur en literatuur uit voormalige Britse koloniën.

Nadeem Aslam: De vergeefse wake. Mouria, Amsterdam

Prachtig geconstrueerde roman die zich afspeelt in Afghanistan. Een hoopvolle tragedie, en een nauwgezette beschrijving van de politieke machten in de recente geschiedenis van een land waarin niemand wordt gespaard.

Anuradha Roy: Een atlas van onmogelijk verlangen. Prometheus, A’dam.

Aan de hand van haar portret van drie generaties mensen schildert Roy het landschap en de traditionele samenleving van Bengalen, in Oost-India, die tussen 1900 en de jaren veertig een hele ontwikkeling doormaakt. Hoewel de roman over drie mannen handelt - een fabrikant van kruidenmedicijnen, een archeoloog en een jongeman wiens afkomst en lot onbekend zijn - zijn de vrouwen in hun leven niet minder belangrijk. Zij zijn een teruggetrokken Bengaalse echtgenote die met haar vreemde Engelse buurvrouw bevriend raakt, een jonge echtgenote die naar haar voorouderlijk huis aan de rivier verlangt en een meisje dat, hoewel ze geen moeder en eigenlijk ook geen vader heeft, uiteindelijk de persoon is in wie de lotsbestemming van de familie uiteindelijk uitkomt. Indrukwekkend. roman die een ver land en een ver verleden tot leven brengt.Nadeem Aslam: De vergeefse wake. Mouria, Amsterdam

Een prachtig geconstrueerde roman die zich afspeelt in Afghanistan, waarin tragedie en hoop gecombineerd worden met een nauwgezette beschrijving van de politieke machten die een rol hebben gespeeld in de recente geschiedenis van het land waarin geen van de partijen - de Taliban, de CIA, de Russen, de Pakistaanse geheime dienst en de corrupte krijgsheren - wordt gespaard. Het verhaal over een zoekgeraakte jonge vrouw en haar dochter ontvouwt zich in een onvergetelijk landschap van bergen en dalen vol sporen van recente en huidige conflicten. Aslam is een meesterlijke verteller die de lezer naar een zowel onvermijdelijk als onverwacht einde leidt.

Anuradha Roy: Een atlas van onmogelijk verlangen. Prometheus, Amsterdam.

Roy schildert aan de hand van haar portret van drie generaties mensen het landschap en de traditiegetrouwe samenleving van Bengalen, in Oost-India, die tussen 1900 en de jaren veertig een hele ontwikkeling doormaakt. Hoewel de roman over drie mannen handelt - een fabrikant van kruidenmedicijnen, een archeoloog en een jongeman wiens afkomst en lot onbekend zijn - zijn de vrouwen in hun leven niet minder belangrijk. Zij zijn een teruggetrokken Bengaalse echtgenote die met haar vreemde Engelse buurvrouw bevriend raakt, een jonge echtgenote die naar haar voorouderlijk huis aan de rivier verlangt en een meisje dat, hoewel ze geen moeder en eigenlijk ook geen vader heeft, uiteindelijk de persoon is in wie de lotsbestemming van de familie uiteindelijk uitkomt. Een indrukwekkende roman die een ver land en een ver verleden tot leven brengt.

Hans Dijkhuis schrijft over filosofie

Francesco Petrarca: Het liedboek. Athenaeum – Polak & Van Gennep, Amsterdam.

Sonnetten en andere gedichten over de liefde voor

'Laura', vermoedelijk uit de familie De Sade, die vier eeuwen later

nog een andere beroemde telg zou voortbrengen. De meesterlijke

vertaling van Peter Verstegen is voorbeeldig uitgegeven, met de

Italiaanse tekst erbij en een uitvoerige toelichting. Een boek voor het leven.

Hans Achterhuis: Met alle geweld. Lemniscaat, Rotterdam.

Eveneens een dikke pil van rond de achthonderd bladzijden. De filosoof Achterhuis schreef een veelzijdige, uitvoerige, erudiete, bevlogen en daardoor altijd boeiende studie over geweld, een onderwerp dat helaas maar niet aan actualiteit wil inboeten.

Jaap Goedegebuure bespreekt Nederlandstalige literatuur

Arno Grunberg: Onze oom. Lebowski, Amsterdam

In deze aflevering van zijn cultuurkritische verkenningen ensceneert Grunberg een parabel over het verband tussen liefde, geweld en idolatrie in het decor van een Zuid-Amerikaanse politiestaat. Beklemmend en confronterend.

Damon Galgut: Het bedrog. Querido, Amsterdam

In deze even spannende als wrange roman laat Galgut zien hoezeer het Zuid-Afrika van na de apartheid te lijden heeft onder de fouten uit het verleden (racisme) en de ziekte waaraan het hele Afrikaanse continent lijdt (corruptie).

Doeschka Meijsing: Over de liefde. Querido, Amsterdam

Dood, verlies en verraad. En van die drie weegt verraad het zwaarst. Voor de zoveelste maal stelt Doeschka Meijsing zich te weer tegen haar vertrouwde spoken en demonen, en voor de zoveelste maal doet ze dat met een onnavolgbare mengeling van ernst en gratie. Volkomen terecht bekroond met de Ako-prijs.

Hans Goslinga is politiek commentator

Stefan Zweig: De wereld van gisteren, Herinneringen van een Europeaan, De Arbeiderspers, Amsterdam.

De ware taak van de dichter is behoeder en verdediger van het algemeen menselijke in de mens te zijn, schrijft Zweig in dit autobiografische boek, dat laat zien hoe angstwekkend snel een fijne beschaving kan vervallen tot barbarij.

Anet Bleich: Joop den Uyl 1919-1987, Dromer en doordouwer. Balans, Amsterdam.

Mooi en secuur portret van deze PvdA-politicus, die door de ervaringen tijdens de bezetting transformeerde van een jongeling met een naïeve zucht naar radicale en autoritaire oplossingen tot een overtuigde democraat.

Johan van Merrienboer, Peter Bootsma, Peter van Griensven: Van Agt, Biografie, Tour de Force. Boom, Amsterdam.

Na elkaar gelezen geven biografieën over Den Uyl en diens politieke tegenspeler en tegenhanger Van Agt een mooi inzicht in de verschillen tussen de calvinistische en katholieke cultuur. Met zijn hervormingsdrift moest Den Uyl wel botsen met Van Agt, die als schooljongen door de spiritualiteit van de Augustijnen gebiologeerd raakte, 'zoals een bloem zich toebuigt naar de zon'.

Beatrice de Graaf schrijft over Duitsland en terrorisme

Carola Dietze, Nachgeholtes Leben. Helmuth Plessner 1892-1985 Wallstein, Göttingen.

Duitse filosofen zijn al lang geen steriele of apolitieke denkers meer. Carola Dietze schreef in 2006 een meeslepende intellectuele biografie over de Duitse filosoof Helmuth Plessner. Plessner onderzocht wat de mens nu antropologisch gezien tot mens maakte. Als ‘halfjood’ werd hij in 1933 van de Duitse universiteiten verstoten en zette zijn werk in Groningse ballingschap voort. Dietze zet Plessner neer als tegenpool van de abstracte en apolitieke Heidegger. Plessner ontwikkelde als verstotene juist een scherp gevoel voor menselijkheid en mededogen, ook ten aanzien van zijn landgenoten.

Peter Sloterdijk, Het heilig vuur. Over de strijd tussen jodendom, Christendom & islam. Amsterdam.

Peter Sloterdijk droeg onlangs eveneens een forse steen aan het ontwikkelen van meer menseliijkheid bij. Hij onderzocht niet de mens, maar de mate waarin mensen hun religieuze beschouwingen tot inzet van een heilige strijd maken. Sloterdijk ontmaskert in een niet minder meeslepend en dwingend betoog wat er moet gebeuren opdat er een vreedzame coëxistentie tussen de grote geloven tot stand kan worden gebracht. Jodendom, christendom en islam mogen van hun superioriteit overtuigd blijven, de pretentie op universele heerschappij dienen ze op te geven.

Erik Jan Harmens recenseert poëzie

Nieuwe sterrenbeelden, Peter Verhelst, Prometheus, Amsterdam.

Verhelst schreef de mooiste poëzieregels van 2008, over een groep mensen in een woestijn: ‘Elke stap is een stap te veel. Als ook dit maar vlug voorbij is,/en dit, en wat we nog niet kunnen begrijpen. En vooral/wat we wel begrijpen. Dat alle redding te laat komt,/dat is de eenzame kern van alle redding. Dat we marcheren naar iets/wat in de zon beweegt, dat is het zingende hart van ons marcheren’. Je weet niet wie 'we' zijn, maar als vanzelf maak je deel uit van die ronddolende, zoekende groep.

Kooi, Alfred Schaffer, De Bezige Bij, Amsterdam.

Oogt als een afsluiting van een dichterscarrière. De taal is moedeloos, maar ook verraderlijk, omdat ze pas met een dreun tot je doordringt als je wat je leest nóg eens leest. 'Er is een foto/waarop je ongestoord lijkt te slapen, ik opgeschrikt ernaast.'

Hanna de Heus bespreekt vooral Angelsaksische literatuur

David Rieff, Zwemmen in de zee des doods. Memoires van de zoon van Susan Sontag. De Bezige Bij, Amsterdam.

Boek over de pijnlijk krampachtige manier waarop Susan Sontag aan de dood probeerde te ontsnappen. Deze dramatiek staat haaks op de nuchtere schrijfstijl van haar zoon die de dood juist probeert te aanvaarden.

Edmund White, Hotel de Dream, Bloomsbury, New York

Eind 2007 verschenen en een heel jaar tevergeefs op de vertaling gewacht, dus nu maar genoemd als meest gemiste boek van 2008. Roman over de negentiende eeuwse schrijver Stephen Crane, oftwel het boek dat Crane zelf nooit schreef omdat zijn vrienden zeiden dat het zijn carrière zou ruïneren. Geen pastiche, maar wel een prachtig eerbetoon aan de op 30-jarige leeftijd overleden Amerikaanse auteur. Whites nieuwe boek, een biografie van Rimbaud, verschijnt overigens deze maand.

Lotta Lundberg, Komt dat zien. De Geus, Breda.

Misschien wat sentimenteel, maar desalniettemin een zeer beeldend portret van dwergen in de eerste helft van de negentiende eeuw. Denk aan: Amerikaanse freakshows, Hitlers euthanasieprogramma en Zweedse pretparken.

Jan Kuijk is historicus, was adjunct-hoofdredacteur

Saskia Pieterse: De buik van de lezer, Over spreken en schrijven in Multatuli’s Ideën’. Van Tilt, Nijmegen.

Niet het meest sprankelende boek dat ik dit jaar las, wel het meest verrassende. Wie kiest vandaag nog Multatuli’s Ideën als vakantielectuur? Laat de uitgever Saskia Pieterse eens vragen een flinke bloemlezing uit dit geduchte negentiende eeuwse arsenaal te maken. Multatuli zelf is leesbaarder dan Pieterse.

‘Europees humanisme in fragmenten, grammatica van een ongesproken taal’ – uitg. Nexus Instituut, Tilburg.

Het Nexus-instituut, een denktank uit Tilburg heeft van de vijftigste aflevering van het tijdschrift Nexus een mooi uitgegeven en dik (700 pagina’s) boek gemaakt, waarin meer dan vijftig denkers uit de westerse beschavingskring hun zegje mogen doen. Aanbevolen voor wie tegen een pessimistisch stootje kan. Opmerkelijk is Jürgen Habermas’ beschouwing over de ‘post-seculiere’ samenleving, waarin weliswaar bijna iedereen een beurt krijgt, maar toch vooral de fanatieke secularisten het moeten ontgelden.

Ger Leppers bespreekt vooral Frans- en Portugeestalige literatuur

Graciliano Ramos: Kindertijd. De Arbeiderspers, Amsterdam.

Het tederste boek van Brazilië's misschien wel meest ongenaakbare schrijver, meesterlijk vertaald door August Willemsen.

Roger Martin du Gard: Luitenant-kolonel de Maumort. Meulenhoff, Amsterdam.

Een wijs boek hoeft niet saai te zijn! Prachtige gefingeerde memoires van een legerofficier die door het leven is gelouterd, maar altijd gevoelig is gebleven voor wat mooi en persoonlijk is.

Jonathan Littell: De Welwillenden. De Arbeiderspers, Amsterdam.

Sublieme vertaling van de onthutsende turf waarin Littell het woord geeft aan een onverbeterlijke nazi die joden vermoordde, Stalingrad overleefde, naar Rameau luisterde en zich midden in de ondergang bijna een delirium dronk aan de flessen romanée-conti uit de wijnkelder van zijn zwager.

Stendhal: De Cenci's. Voetnoot, Amsterdam.

Van alle Franse schrijvers uit het verleden is Stendhal de meest tijdloze. Zijn navertelling van een oude Italiaanse kroniek - vol moord, list en hypocrisie - bracht me op het puntje van mijn stoel.

Bas Maliepaard schrijft over jeugdliteratuur

Linda Groeneveld: De ijsfabriek. Uitgeverij Nieuw Amsterdam.

Fantasierijk, vrolijk boek dat niet misstaat naast komische kinderklassiekers over eten, zoals ’Sjakie en de chocoladefabriek’ van Roald Dahl. Vanaf 8 jaar.

Koos Meinderts: Lucas in de sneeuw. Lemniscaat, Rotterdam.

Subtiel poëtisch en opvallend rauwer dan Meinderts’ andere werk. Lucas kijkt wandelend door de sneeuw terug op de dood van zijn vader. Met beeldschone prenten. Vanaf 10 jaar.

Mikael Engström: Op het randje. Van Goor, Houten.

Een boek om stil van te worden. Prachtig, levensecht portret van een ‘rotjongen’. Vanaf 12 jaar.

Jenny Valentine: Op zoek naar Violet Park. Moon, Amsterdam.

Een knap geconstrueerd, origineel debuut, dat tegelijkertijd ontroert en aan het lachen maakt. Filmisch, detectiveachtig verhaal en rasechte coming of age-roman ineen. Vanaf 14 jaar.

Edward van de Vendel: De gelukvinder Querido, Amsterdam

Deze roman geeft, meer dan alle krantenberichten bij elkaar, niet alleen een gezicht aan ‘de asielzoeker’, maar ook een hart. Een aangrijpend eerste deel uit Slashreeks met waar gebeurde levensverhalen van jongeren. Vanaf 14 jaar.

Annemarie van Niekerk recenseert vooral literatuur van migranten

Welk een waagstuk is een brief; brieven van Emily Dickinson
Gekozen en vertaald uit het Engels door Bert Keizer. Anthos, Amsterdam

Mede dankzij deze brieveneditie weten we dat Dickinson niet alleen een briljante dichteres was, maar ook de verpersoonlijking van het dichterlijk geheim.

Biyi Bandele: Burma Boy. Uit het Engels vertaald door Paul van der Lecq. De Bezige Bij, Amsterdam.

Dit invoelende en mooi gestileerde huldeblijk aan alle Afrikanen die tussen 1939 en 1945 hebben meegevochten in een oorlog waarin ze eigenlijk geen partij waren, legt het accent op kleine geschiedenissen van gewone mensen.

Damon Galgut: Het Bedrog. Uit het Engels vertaald door Rob van der Veer. Querido, Amsterdam

Zo onthutsend als dit commentaar op het nieuwe Zuid-Afrika is, zo delicaat hanteert Galgut zijn gegeven.

Jhumpa Lahiri: Vreemd land. Uit het Engels vertaald door Ko Kooman. Meulenhoff, Amsterdam.

Met deze elegante verhalen over migrantenlevens, heeft Lahiri definitief haar plek als schrijfster afgebakend.

Peter van Nuijsenburg bespreekt non-fictie over de geschiedenis van de negentiende en twintigste eeuw.

Adam Zamoyski: De ondergang van Napoleon. Balans, Amsterdam.

Definitief is een woord dat in de geschiedschrijving niet gebruikt mag worden, maar ik maak me sterk dat er in de komende jaren geen beter boek zal verschijnen over de ondergang van de kleine keizer en het Wener Congres dat veel meer deed dan dansen.

Rick Perlstein: Nixonland. Scribner, New York.

Wie wil weten waarom de VS geworden zijn wat ze nu zijn en waarom met de komst van Obama echt niet alles zal veranderen, moet Perlsteins meesterwerk lezen over de opkomst en ondergang van Amerika’s meest louche president ooit.

Alex Ross: De rest is lawaai. Balans, Amsterdam.

Pakkend over muziek schrijven is misschien wel het moeilijkste wat er is. Maar Alex Ross slaagt er wonderwel in in zijn magnum opus over muziek als spiegel van de afgelopen eeuw.

Jos Palm is historicus

Jonathan Littel: De Welwillenden. Uitgeverij Nieuw Amsterdam

Een twintigste-eeuws Oedipusdrama over een ‘gewone’ hoog opgeleide gemiddelde nazi in ondermeer Babiyar en Auschwitz. Geschreven alsof Houllebecq over schouder van de auteur meekeek. De hoofdpersoon heeft voor elke wandaad een ideologische goedzittende verklaring. Katharsis blijft uit. Wegleggen is onmogelijk, uitlezen ook. Onbeschaamd en ongemakkelijk boek.

Vasili Grossman: Leven & Lot. Balans, Amsterdam

Tolstoiaanse oorlogsroman over de vorige eeuw. Eigenlijk een boek over Stalin en Hitler op de werkvloer in de Sovjet-Unie. Ondanks alle ellende is er nu en dan toch wat lucht en een sprankje hoop. Verdrietig maar ook ontroerend boek.

Joost Zwagerman (red.): De Nederlandse en Vlaamse literatuur vanaf 1880 in 200 essays. Prometheus, Amsterdam

Vijftienhonderd bladzijden essayistisch feest. Gelukkig niet alleen over literatuur, maar ook over politiek en samenleving. Met bijvoorbeeld Menno ter Braak over het fascisme als rancuneleer. Verstand activerend boek.

Julie Phillips bespreekt vooral Amerikaanse literatuur en biografieën

Toni Morrison: ‘Een daad van barmhartigheid’. De Bezige Bij, Amsterdam

Klassieke Morrison-thema’s—de verstoorde band tussen moeder en dochter, de verderfelijke werking van de slavernij op slaven en meesters—keren terug in een droomachtige en indringende roman.

Siri Hustvedt: ‘Het verdriet van een Amerikaan’. De Bezige Bij, Amsterdam

Mooi, bijna als een muziekstuk gecomponeerd verhaal over de zielenroerselen van een New Yorkse broer en zus. Mede aan de hand van stukken uit het dagboek van haar eigen vader laat Hustvedt zien hoezeer de twee vervreemd zijn geraakt van het platteland waar ze opgroeiden.

Ursula K. Le Guin, ‘Lavinia’. Harcourt, New York

De beste roman in jaren van de schrijfster van de ‘Aardzee’-boeken. Le Guin maakt een bijfiguur uit de ‘Aeneïs’ tot de hoofdpersoon van dit verhaal. De gesprekken tussen haar en Vergilius, haar ‘schepper’, zijn meesterlijke commentaren op de kunst van het schrijven.

Ronald de Rooy bespreekt vooral Italiaanse literatuur

Paolo Giordano: De eenzaamheid van de priemgetallen, De Bezige Bij, Amsterdam.

Ontroerende debuutroman van een 25-jarige natuurkundige. De eenzame hoofdpersonen Mattia en Alice zijn als tweelingpriemgetallen: “Paren van priemgetallen die vlak bij elkaar staan, zo goed als naast elkaar zelfs, want er tussenin staat altijd een even getal dat ze belet elkaar echt aan te raken.”

Milena Agus, Het huis in de Via Manno, De Geus, Breda

Authentieke, meeslepende vertelling. Een kleindochter vertelt het leven van haar kleurrijke en beeldschone grootmoeder, een Sardinische Madame Bovary die in een kuuroord op het vasteland echte liefde leerde kennen. In een zwart schriftje met rode rand legde ze haar geheimen vast, zette ze om in literatuur.

Francesco Biamonti, De engel van Avrigue, Van Gennep, Amsterdam

Een Ligurisch bergdorp in een onherbergzame grensstreek. Glasheldere taal en mooie beelden contrasteren met een duister mysterie. Hoe kwam Gregorio’s jonge vriend Jean-Pierre om het leven?

Jann Ruyters bespreekt Nederlandstalige literatuur

Doeschka Meijsing: Over de liefde. Querido, Amsterdam

Vitale galgenhumor. Meijsing vangt het moeras van het liefdesverdriet in prachtige, droevige, donkere scènes: van het dagenlang roerloos naast het aanrecht staan op de eerste bladzijde tot aan de moedeloze plons in de gracht op de laatste.

Rouw in schrijverslevens leverde dit jaar de beste Nederlandse romans op. Mooi was ook het ontroerende, lichte ‘Contrapunt’ van Anna Enquist. Een fraai ‘tussendoortje’ vormde het weelderige requiem voor Jean-Paul Franssens van AFTh van der Heijden: ‘Voetstampwijnen zijn tandknarswijnen’.

Letters of Ted Hughes. Edited by Christopher Reid Faber and Faber, Londen

Meeslepende brieven die zicht bieden op de man achter de mythe, maar dichter Ted Hughes (de ex van Sylvia Plath) blijft ook in zijn brieven nog fijn geheimzinnig. Deze natuurminnaar en amateurastroloog blijkt in intensiteit en gevoeligheid de typische dichter; een man met een massieve betrokkenheid bij wie en wat hij liefhad.

Harriët Salm recenseert niet-Engelstalige thrillers

Andrea Maria Schenkel, Het monster van München. Signatuur Utrecht.

Na het ijzingwekkend, maar tegelijk mooi geschreven debuut 'Blik op het duister' van deze Duitse schrijfster kwam deze maand in vertaling haar tweede werk uit. De twee boeken wonnen volkomen terecht de Duitse Krimi Preis. In beide werken baseert ze zich op waar gebeurde moordpartijen en beschrijft hoe het kwaad kan toeslaan in de levens van doodgewone mensen. In haar laatste werk citeert zij uit politieverhoren van een seriemoordenaar die in de jaren dertig van de vorige eeuw in München toesloeg. Daarnaast volgt zij de slachtoffers zelf én de mensen die hen vlak voor hun dood nog gezien hebben. Huiveringwekkend realistisch.

Roslund & Hellström: De uitlevering. De Geus, Breda.

Een ter dood veroordeelde uit de Verenigde Staten duikt geheel onverwacht op in Zweden. De man is formeel allang niet meer in leven, hoe is dit mogelijk? Scandinavisch hoogstandje, vooral vanwege de krachtige aanklacht tegen de doodstraf die onder de knappe en spannende plot hangt.

Rob Schouten is columnist en schrijft over literatuur

Geert Buelens: Het lijf in slijk geplant en: Europa! Europa!. Ambo/Manteau, Amsterdam/Antwerpen.

Dikke bloemlezing annex studie over Eerste Wereldoorlogpoëzie.

Vasili Grossman, Leven en lot. Balans, Amsterdam.

Groots oorlog-en-vrede epos over Rusland in de Tweede Wereldoorlog.

Jonathan Littells De welwillenden. Arbeiderspers, Amsterdam.

Het relaas van een ex-SS’er die zijn memoires schrijft om te zien of hij nog iets voelen kan, een verhaal zonder veel wroeging, maar daardoor ook dichtbij de gruwel en waanzin van de holocaust. Van alle oorlogsboeken maakte dit de meeste indruk op me, ik moest het zo nu en dan wegleggen.

Cees Fasseur: Juliana en Bernhard. Balans, Amsterdam.

Een heel ander oorlogje: hoe een charmante opportunist en een onzekere moeder (des vaderlands) elkaar het leven zuur maakten en toch doorgingen. Historici hadden er nogal wat op aan te merken maar het huwelijk als eeuwig-menselijk compromis komt in deze documentaire over het glazen huis voorbeeldig uit de verf.

Peter Sierksma recenseert Angelsaksische literatuur en non-fictie.

Pieter Oussoren en Renate Dekker, Buiten de vesting. Skandalon, Naarden.

Even adembenemend als luchtgevend, deze fijnzinnig uit het Grieks, Hebreeuws, Koptisch en Latijn vertaalde aanvulling van deuterocanonieke en apocriefe boeken op de bijbel. De grootste literaire prestatie van het jaar.

Robert McFarlane, De laatste wildernis. Vertaald uit het Engels door Nico Groen. De Bezige Bij, Amsterdam.

Zeldzaam geslaagde combinatie van essay en reisverslag over de oudste natuurgebieden van Groot-Brittannië en Ierland.

Herman Melville, Moby Dick. Vertaald uit het Engels door Barber van de Pol. Athenaeum - Polak & Van Gennep, Amsterdam.

Ondanks enkele kritische kanttekeningen dit voorjaar beschouw ik deze jongste vertaling als een hoogtepunt. Wat is er zo spannend aan dit boek? De gedachte dat je verhaal en symboliek nooit helemaal zult doorgronden en na afloop altijd opnieuw het gevoel dat je, één met de verteller, als enige de reis hebt overleefd.

Wim Slagter gespecialiseerd in Duitse en Nederlandse politieke geschiedenis.

Jan Willem Brouwer e.a. (red.): Regeren zonder rood. Boom, Amsterdam

Parlementaire geschiedschrijving (over het kabinet-De Quay) zoals zij behoort te zijn: beschrijven en uitleggen van wat er gebeurde en niet: hoe het had moeten zijn.

Johan van Merriënboer e.a.: Van Agt. Biografie. Boom, Amsterdam

Ook dit boek uit de Nijmeegse ‘CPG-stal’ mag er zijn. Iets meer distantie tot de nog onder ons zijnde held had niet misstaan, maar dat doet verder weinig af aan de boeiende levensbeschrijving van dit ‘exotische verschijnsel in de Nederlandse politiek’.

Theo Schwarzmüller: Hauenstein gegen Hitler. Institut für pfülzische Geschichte und Volkskunde, Kaiserslautern

In Darstein (Pfalz) kozen in 1933 álle stemgerechtigden Hitlers NSDAP. Tegelijkertijd was dat in buurdorp Hauenstein nog geen vier procent! Dat opvallende verschil wordt verklaard in dit boeiende stukje regionale geschiedenis.

Michel van Egmond e.a.: 100 jaar Feyenoord. De Buitenspelers, Kats/Rotterdam.

Vooral nu het (tijdelijk!) iets minder voorspoedig gaat met Fainoort, is het heerlijk wegdromen bij de verhalen en foto’s uit het roemrijke verleden van de club van Zuid.

Monica Soeting recenseert romans en biografieën

Helen Garner: De logeerkamer. De Bezige Bij, Amsterdam.

Lichtelijk bizarre, maar o zo herkenbare roman over een uitbehandelde kankerpatiënte, die slingert tussen verhevenheid en banaliteit, hilariteit en ontroering.

Catherine O’Flynn, Wat verloren is. Artemis & co, Amsterdam.

O’Flynns indrukwekkende debuutroman over een klein dapper meisje, dat de betonnen wijk waarin ze opgroeit omtovert tot een avonturenpark. Wat verloren is houdt het midden tussen een psychologische roman, een sociale aanklacht en een detective.

Marijke Huisman, Publieke

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden