de beste boeken van het jaar 2006

De onbetwiste topper van dit jaar. Een groot werk in omvang, diepte en betekenis. Israel heeft nieuw licht geworpen op onbekende denkers die eerder in de schaduw van de Verlichting stonden.

Wellicht het mooiste boek dat ik dit jaar onder ogen kreeg. Een stijlvol boek over de schrijverskunst van Johan Huizinga dat je laat genieten van diens letterkundige bekwaamheid.

Over Leibniz en Spinoza. Een vermetele analyse van de onverwachte overeenkomsten tussen twee filosofen die eigenlijk heel ver uiteen liggen.

In een adembenemende stijl doordenkt Coen Simon het breken en opvolgen van gedragsregels. Vol verrassende ideeën: ,,Omdat de vloek een erkenning is van de nietige aard van de mens, dient vloeken met respect te gebeuren.''

Heeresma stapt in traditie van Orwell, Huxley en Kafka. Absurd als vanouds, met briljante droomscènes.

Het beste van de vitale dichter Pieter Boskma, verzameld door Joost Zwagerman, die er ook een kristalhelder essay bij schreef.

Meeslepende tour de force van een Franse romancier: een lange proloog van Yechoua (Jezus), gevolgd door brieven van Pilatus. De een blikt terug op een leven waarin hij er nooit zeker van was de messias te zijn. In een thrillerachtig vervolg poogt de ander tevergeefs het mysterie van Yechoua’s leven en opstanding rationeel te ontraadselen.

Glasheldere geschiedenis van de filosofie, bedoeld voor wie daarvan levensoriëntatie verwacht. Geschreven door een filosoof die op straat te horen kreeg dat zijn boeken te moeilijk waren. Verdient een vertaling.

Zoiets bestond bij mijn weten nog nergens: een taalgeschiedenis in jaartallen. Genereuze selectie van feiten, feitjes en ontwikkelingen, heel toegankelijk gepresenteerd.

Fascinerend en leerrijk verslag van een taalkundige wier vader na een herseninfarct niet meer bij machte was te spreken.

Ik voel aan mijn poëtische water dat weinigen dit prachtwerk van Pessoa’s meest invoelbare heteroniem hebben gelezen. Daarmee doen zij zichzelf zeer tekort.

Alweer een buitenlander, daar kan ik ook niets aan doen. Zelden heb ik een dichteres gelezen die zo hekserig openhartig durft te zijn en zonder enig gezeur overeind blijft.

Het met stip meest originele, dus ook veelbelovende Nederlandse debuut van dit jaar. Ik verheug me op nieuwe bundels van haar hand.

Een terroristische gijzeling tijdens een tv-debat over de Tsjetsjeens kwestie. Het Noorse publiek ziet live executies en de bedreiging van hun favoriete presentatrice. Een goede mix van interessante politieke achtergrond, psychologie, een op ingenieuze manier in elkaar gezet plot, en een sobere, soepele stijl.

Wie verraadde operatie Market Garden in 1944 aan de Duitsers? Prins Bernhard niet; hij stond tijdens de oorlog niet per se aan de kant van de geallieerden, het vaderland of de Duitsers. Hij stond vooral aan de kant van zichzelf. Thomas Ross schreef er een trilogie over, waarvan ’King Kong’ het laatste deel is. Het is lijvig, iets te gedetailleerd, feiten en verzinsels zijn onlosmakelijk met elkaar verweven, maar onmiskenbaar knap werk.

Ijzingwekkende roman over het Libië van Kadafi, gezien door de ogen van een jongen wiens vader wordt opgepakt. Overtuigt volkomen als portret van een negenjarige én als beeld van het leven in een dictatuur - om het even welke.

Boeiende analyse van de nihilistische ’jeugd van tegenwoordig’, maar vooral onvergetelijk door de stevige, agressieve, onmogelijke, hyperintelligente heldin, die liefde vindt bij een zachtmoedige Poolse leraar.

De verrassing van het jaar. Het cliché meeslepend is op zijn plaats voor deze Nederlandse roman over een naïeve aanhangster van Stalin en de jongen met wie ze zal trouwen nadat hij de rampzalige Stalin-jaren overleefd heeft. Ontroerende personages.

De Bommel-verhalen van Toonder spraken altijd al tot mijn verbeelding. Met zijn schets van de denkwereld van Toonder heeft Van Hartingsveld er voor gezorgd dat ik weer jaren vooruit kan.

In deze meesterlijke 'denk'-biografie bewijst Rawls-specialist Lehning dat zijn held met het schrijven van 'Een theorie van rechtvaardigheid' (1971) nog altijd toonaangevend is in het debat over de inrichting van een zowel vreedzame als rechtvaardige samenleving. Daar kunnen doorgeschoten neo-liberalen en marktdenkers nog heel wat van opsteken.

Tegenwoordig zijn velen democraat, maar hebben slechts weinigen vertrouwen in de wijsheid van democratische besluiten. Van Gunsteren ziet kans deze paradox zorgvuldig te ontrafelen en in het wervende perspectief te plaatsen dat democratie een vooralsnog onovertroffen intelligente orde vertegenwoordigt zonder baas.

Klassiek werk paart wetenschappelijke helderheid aan de esprit van de Franse salons en een niet-aflatende nieuwsgierigheid naar de menselijke samenleving.

Fraai geschreven verhandelingen, sommige voor het eerst sinds vijf eeuwen vertaald, over een immer actueel onderwerp,

Een nuttig en informatief product van de hedendaagse canon-mode.

Onlangs herontdekte bildungsroman uit 1959. Hoe een doodgewone jongen zich een weg zoekt in nazi-Duitsland. Uiterst meeslepend, juist vanwege de nuchtere toon.

Beste Nederlandse debuut sinds jaren. Oer-Hollandse roman over een boerenzoon in gevecht met zijn vader. Prachtig opgeschreven.

Nieuwe, kraakheldere vertaling van een meesterwerk. Maakt herlezing des te meer tot een spinnend genoegen.

Prikkelende essays van een Amerikaanse immigrant over de islamisering van een continent. Ook behartenswaardig in dit verband: ’Theo is dood’ (Mets en Schilt, Amsterdam), aangrijpende kroniek van Theodor Holman over de absurde gebeurtenissen na de moord op zijn vriend.

Dit boek bevat lezingen en rapporten met betrekking tot de Duitse bezetting van Nederland van de hand van A.E. Cohen, de laatste promovendus van Huizinga. Na drie jaar ondergedoken te hebben gezeten werd hij in 1945 medewerker van het Rijksinstituut voor Oorlogsdocumentatie en vervolgens in 1960 hoogleraar Middeleeuwse geschiedenis in Leiden. Ronduit adembenemend is Cohens interview uit 1947 met Wimmer, de rechterhand van Seyss-Inquart.

Vanuit een rise-and-fall-perspectief wordt de tragische geschiedenis van de Dienst Esthetische Vormgeving (1945-2002) van de PTT beschreven. Met zijn vooruitstrevende postzegelontwerpen wist deze dienst voor de PTT bij een breed publiek een modern imago te creëren, terwijl het draagvlak van de dienst binnen diezelfde PTT langzaam maar zeker verdween. Ook wordt aangetoond dat het Duitse cultuurbeleid uit de bezettingsjaren bij de totstandkoming van de DEV een cruciale rol gespeeld heeft.

Het ontluisterende verhaal van iemand die zich, handelend vanuit nationalistische motieven, volledig wist te vervreemden van zijn doelgroep, de Nederlanders. Anders gezegd: Musserts in 1945 in de gevangenis geschreven ‘verantwoording’ overtuigt niet.

Typisch IJslandse saga’s: historische informatie, vermengd met fantastische elementen en sprookjesmotieven. De Vikingen waren de eersten die Amerika ontdekten: ,,Hij noemde het Groenland, want hij zei dat men eerder ertoe zou worden aangetrokken als het land een mooie naam had.''

Solstad (1941), een van de beste Noorse schrijvers van dit moment, laat de onontkoombare wendingen in het leven van een onopvallende bibliothecaris zien, gekruid met filosofische bespiegelingen en de nodige humor. Een ijzersterk portret van een vriendelijke, maar verlegen man die verstrikt raakt in de tegenstrijdigheden van zijn bestaan.

Het werk van Koch geeft een indringend beeld van de werkkracht en veelzijdigheid van Kuyper, wiens visies in deze tijd weer actueel zijn. Ontbreken maatschappelijke achtergrond in boek wekt soms de indruk dat er in Kuypers dagen nog maar één ander mens in Nederland woonde, zijn politieke tegenstrever en correspondentievriend De Savornin Lohman.

Een bundel essays die de kennis over de verhouding tussen God, staat en samenleving weer opfrissen. Niet onhandig in een Nederland waar tegen alle verwachtingen in God weer terug is en Allah zijn intrede heeft gedaan.

Essays van deze socioloog zijn nuttige en misschien ook wel noodzakelijke handleiding voor burgerschap in onze multiculturele samenleving: 'Tolerantie is altijd het afwegen van twee kwaden, en kiezen voor het kleinste kwaad'.

Schitterende thriller over een journalist die in het broeierige zuiden van Amerika zijn lethargie van zich afschudt om de waarheid in een moordzaak te achterhalen. Zes jaar na verschijnen nu gelukkig vertaald in het Nederlands.

Ook zijn latere boeken stijgen uit boven de middelmaat door de zeldzame combinatie van elegante stijl, subtiele spanning en groot engagement met het onrecht in deze wereld.

Originele roman over een van terrorisme beschuldigde teddybeer die in het gevang wordt gegooid. Chase weet zowaar medelijden voor de beer op te wekken, en dat in een boek voor volwassenen!

Na een paar tegenvallende thrillers leek de angst dat Rendell te oud voor het schrijversvak is geworden gegrond. Maar opeens is daar weer een subtiel psychologisch meesterwerk. Guy wordt dood in bad gevonden, zijn dertienjarige stiefdochter Heather staat ernaast. Ongeluk of moord? Heathers moeder en zus komen overeen haar nooit iets vragen, uit angst voor het antwoord.

Geweldige biografie over de intellectuele, surrealistische fotografe die zich na de dood van Picasso, haar minnaar, voorgoed van de buitenwereld afsloot.

Klein maar fijn: een beschrijving van het Engelse landleven, gezien door de ogen van Timothy, een schilpad die vijftig jaar lang in de tuin van de familie White woonde.

Breed uitwaaierende beschouwingen in prachtige volzinnen over de minder mooie kantjes van de liefde.

Hilarisch boek in sappig Vlaams over ouderliefde en nestwarmte, gedrenkt in bier, kots en tranen.

Uitstekende biografie over de Spaanse koning Juan Carlos en zijn cruciale rol in de vreedzame overgang van dictatuur naar democratie in zijn land.

Vier korte, intieme en erg aangrijpende (fictieve) getuigenissen over de Spaanse Burgeroorlog.

Geschreven uit een begeesterende combinatie van liefde en kennis rond het onderwerp van onze vroegste literatuur.

Wat Grass allemaal nog weet, maar ook wat hij niet wist, en tenslotte veel van wat hij had moeten weten over de oorlog. Verschijnt komend voorjaar in het Nederlands.

Frayn haalt de mens van een gedroomd voetstuk af en biedt een keukenstoel in de plaats. Scherp, onderhoudend en volstrekt relevant.

Briljant en eigenzinnig wroeten in kennissenkring, geslachtsleven, cultuurlandschap, literaire strategieën en drugsgebruik van Marcel Proust.

Uit de boekenproductie van 2006 in de geschiedschrijving zal zeker Jeroen Kochs onorthodoxe beschrijving van Abraham Kuypers ideeënwereld en de manier waarop hij met zijn tijdgenoten omging beklijven. Een prachtboek.

Dit boek over onder andere de Greet Hofmans-affaire trok wat minder aandacht, volkomen ten onrechte. Een weergave van de jaren 1948 tot 1958, toen koningin Juliana het koninkrijk op zijn fundamenten deed schudden; iets wat Drees kundig wist te managen en te maskeren. Eigenlijk een heel optimistisch boek.

Al in 2005 verschenen, maar tot op heden niet in het Nederlands. De ondertitel ’roof, rassenoorlog en nationaal-socialisme’ verraadt de wending die de schrijver aan de gebruikelijke diagnose geeft: niet het nationalisme van de nazi’s was de hoofdzaak, nee, het socialisme maakte de nazi’s zo populair. Door royaal uit te delen van de buit die het regime bij de Joden en uit de bezette gebieden had weggesleept, won Hitler hart, hoofd en hand van Otto Normalverbraucher. De Duitsers geloofden in Hitler zolang hij Sinterklaas speelde. De verzorgingsstaat als verleider.

Een oude schuld werd ingelost afgelopen jaar met de Nederlandse vertaling dit klassieke werk. Vaak is gewag gemaakt van het uitzonderlijk Spaanse karakter van deze broederkrijg. Het is Thomas’ niet geringe verdienste dat hij de strijd over en weer in een breed perspectief heeft geplaatst en heeft laten zien hoe Europees het conflict was.

Binnen het bestek van een lezing heeft De Swaan een licht geworpen op het conflict tussen het westen en de islam. De bebaarde jongemannen zijn niet zo boos op ons omdat de profeet dat voorschrijft, maar omdat hun zusters en vrouwen steeds ongezeglijker worden van het (westers) onderwijs. De alfabetisering van de vrouw heeft overal en altijd voor gefrustreerde mannen gezorgd, en altijd hebben die voor hun gekwetste mannelijkheid in de godsdienst een toevlucht gezocht. De Swaan verandert Hirsi Ali’s kritiek op de islamitische hemel in een kritiek op de islamistische aarde.

Een dagboek waarin kunst en leven een meeslepend huwelijk aangaan.

Sobere en subtiele autobiografische roman, waarin de schrijver stukje bij beetje het geheim achter het leven van zijn ouders, en achter zijn eigen leven, op het spoor komt.

Elegante, onafhankelijke en bij vlagen onweerstaanbaar geestige memoires van een 18de-eeuwse edelman, militair, diplomaat en minnaar.

Zorgvuldige en soms zelfs geestige studie naar het ontstaan en de betekenis van een tekst van één bladzijde van de Frans-Roemeense schrijver Cioran. Tegelijk spannend als een superieure detectiveroman.

Een zelfingenomen porseleinen speelgoedkonijn leert lief te hebben, gedurende een reis langs verschillende eigenaren. Een prachtig episch verhaal, treurig én hoopgevend, kortom: een potentiële klassieker die in geen kinderboekenkast mag ontbreken.

In hartveroverende briefjes aan zijn juf, doet Jack verslag van zijn ontdekkingstocht naar de essentie van poëzie. Een inspirerende poëtische gids én een warm verhaal over vriendschap.

Jo-Jo wil voetballen, maar hij heeft reuma en krijgt dagelijks bezoek van Mister Pijn, die zijn lichaam binnendringt en gemeen tegen hem fluistert. Dit is een uitzonderlijk krachtig boek over wat fysieke en psychische pijn met een jong mens doet.

Bijna onverdraaglijk droevig verhaal over de vriendschap tussen de twee negenjarige jongens Schmuel en Bruno in vernietigingskamp Auschwitz. De één is Joods, de ander zoon van een nazi-commandant.

,,Wij geloven dat zij naar de hemel zijn gegaan en in witte gewaden zijn gehuld en de martelaarskroon hebben ontvangen.'' In dit boek van de Engelse historicus Asbridge zijn tal van citaten te vinden die een geestesgesteldheid verraden die ons akelig bekend voorkomt. Het verheven christelijk ideaal trok in Frankische-barbaarse vellen richting Jeruzalem. Eerst dit fascinerende boek lezen en dan naar de kinderkruistocht-film.

Een ander boek over ogenschijnlijk vaststaande geschiedenis is dit relaas van openbare-ruimte-historicus Van der Woud over het ontstaan van het moderne Nederland. De nieuwe infrastructuur, opgevat als een ‘organisme’, sleept Nederland in de tweede helft van de 19e eeuw uit zijn zogenoemde achterlijkheid. Overtuigende mentaliteitsgeschiedenis van technologische vooruitgang.

Meest verrassende boek. Zagen communistische en anti-communistische geschiedschrijvers vooral een cesuur in de Russische Revolutie, de Engelse historicus Orlando Figes ziet vooral continuïteit. Hoe het ene, bolsjewistische rotte centrum het andere, tsaristische rotte centrum vervangt in een land van anonieme pariagelijke boeren. Dat is zijn ontluisterende verhaal.

Onthutsend, smeuïg geschreven boek over the making of het nieuws. Dat heeft helaas veel trekjes van showbusiness, aldus Luyendijk. Leerzaam voor iedereen die nieuws maakt of volgt.

Mooie, ietwat losjes gecomponeerde familiekroniek, deels gesitueerd in een verbijsterende werkelijkheid: die van Russische strafkampen na de Tweede Wereldoorlog.

Heruitgegeven vanwege de actie ’Nederland leest’ en in 575.000-voud gratis verspreid door bibliotheken. Dit is een beetje vals spel, want Arions roman is uit 1973. Maar ik herlas het dit jaar en was weer onder de indruk van Boeboe Fiel en zijn dominomaatjes, van de broeierige sfeer onder die tamarindeboom en van de krachtige vrouwen van Curaçao. Arion wordt wel ’schrijver van één boek’ genoemd, maar dat ene boek is dan ook prachtig.

Analyse van de 'trouwe vijandschap' tussen de scepticus Ter Braak en de gelovige Van Duinkerken laat ook zien dat Nederland tijdens het interbellum in intellectueel opzicht geenszins het voortkabbelende beekje was waarvoor het lang is gehouden.

Monumentale maar toegankelijke studie geeft een evenwichtig beeld van bevolking en bestuur tijdens de oorlogsjaren. Over NSB-burgemeester Müller velt de auteur een genuanceerd oordeel.

Verslag van een leestocht door de literatuur over de concentratiekampen in nazi-Duitsland en de Sovjet-Unie. Niet de extreme ervaring van het kampleven zelf staat centraal, maar vooral de wijze waarop daarover is geschreven door tal van bekende en minder bekende schrijvers als Primo Levi, Robert Antelme, Tadeusz Borowski en Elinor Lipper.

Tragikomisch debuut met enkele onvergetelijke personages en een originele thematiek: de worsteling van de vaderjood met zijn identiteit in een onduidelijk niemandsland tussen de botsende culturen van zijn ouders.

Nostalgische roman die speelt in de roerige decennia tussen Italië’s Eenwording en de Tweede Wereldoorlog. De families van twee geheel verschillende stamvaders worden meegevoerd door de Geschiedenis en onverwacht door liefde aan elkaar gesmeed.

Groots vervolg op 'In de ban van mijn vader' (2000). Een topmanager die alles heeft, wordt op bizarre manier weduwnaar, maar hij voelt niets. Hij klampt zich vast aan zijn dochtertje van tien, zet zichzelf als het ware in stand-by en gaat heel anders tegen het leven aankijken.

Een zwaar verslaafd plastisch chirurg laat tijdens een operatie een kilo cocaïne verdwijnen omdat de politie voor de deur van de operatiekamer staat. Na twee jaar in de gevangenis raakt hij volledig geobsedeerd door zijn verborgen schat. Weergaloos verhaal.

’Zo God wil’ is zeker geen voortzetting van de bestseller ’Ik ben niet bang’. Ammaniti keert terug naar het licht absurdistische, bij vlagen komische, maar uiteindelijk toch vooral wrede en tragische universum waarmee hij furore maakte in vroegere romans en verhalen.

Opzienbarende reportages van een doorgewinterde journalist van de Financial Times over het effect van de opkomst van China. Kynge brengt de dynamiek van globalisering prachtig in beeld door te gaan kijken naar wat er in het Westen allemaal verdwijnt en in China wordt opgebouwd. Van complete staalfabrieken tot Italiaanse mode-ontwerpstudio’s.

Nederlands beroemdste asielzoekster is een uitmuntende tolk tussen verschillende culturen. Ze kan haar Somalische jeugd, de verstikkende clancultuur en de aantrekkingskracht van het islamitisch fundamentalisme intelligent en invoelbaar overbrengen. Ik heb het boek in een adem uitgelezen.

Al tijdens de vorige jaarwisseling verschenen en daarom al bijna vergeten, deze briljante studie over de eerste levenshelft van de grote Oostenrijker Robert Musil. Hopelijk laat het tweede deel niet lang op zich wachten.

Een oer-Duitse roman uit 1802, tevens de bijbel van de Europese romantiek. Prachtig vertaald en schitterend toegelicht, kortom een voorbeeldige editie.

Sceptische levensherinneringen van de Roemeens-Joodse auteur die de grote dictaturen van de voorbije eeuw aan den lijve heeft ervaren.

Aanstekelijk dagboek vol weifels en wanhoop dat verrast door zijn lichte toon. Dompelt je heerlijk onder in 1976: de tijd van Schilperoort, Menten én Mensje van Keulen.

Een huisvrouw in de jaren vijftig probeert te ontsnappen aan haar gezin. De schrijver biedt een subtiel (en prachtig verwoord) inzicht in zowel het verlangen van de moeder als de ontreddering van de zoon.

Spannende verhalen die hun directe betekenis niet prijsgeven, en je toch het gevoel geven dat je iets intiems te weten bent gekomen.

Het zijn net mensen, de Windsors, maar gewoon kun je ze niet echt noemen. Een lekker smakelijk boek voor republikeinen met een hang naar de monarchie.

Magistraal essay over onze vroegste letterkunde. Een studieboek dat ik in één keer uitlas en dat mijn literaire horizon met een jaar of driehonderd verlegde.

Melancholische poëzie met een sterk filosofisch karakter. Strand lijkt een beetje op Kopland maar mij zette hij meer aan het denken, ook een taak van de poëzie.

Prachtige verhalen over zwart Amerika in vroeger dagen. Schijnbaar rechttoe rechtaan verteld, maar rustend op subtiele verteltechnieken.

Beste Nederlandse debuut van het jaar met een schelmenroman over porno en pianistiek. Had ik zelf wel willen schrijven.

De Nederlandse parlementaire geschiedenis werd verrijkt met deze knap geschreven en bijna allesomvattende biografie van Kuyper.

Biografie van Kuypers antirevolutionaire partijgenoot én tegenpool Theo Heemskerk, die door Arno Bornebroek volkomen terecht uit het vergeetboek is gehaald.

Monumentale biografie van de eerste Duitse rijkspresident.

De jonge historicus Meyer schreef over een politieke nazaat van Ebert. Het is vooral een eerlijk boek.

Een mooie, gedegen en prettig leesbare studie naar hoe een dagelijks speldenknopje aan hormonen een samenleving ingrijpend beïnvloedt.

Niet omdat het het beste boek is van het jaar, maar omdat er nu eindelijk een handboek in wording is (dit is deel 1) dat in onze eigen taal de ontwikkelingsgeschiedenis van de Nederlandse schilderkunst vertelt. Dit boek vult een leemte.

Het tweede deel van Sjalamovs bloedstollende berichten uit de Goelag. Wereldliteratuur!

Intelligente, fijnzinnige roman over twee scholieren in Bonn die een nihilistisch pact sluiten. De jonge schrijfster is een supertalent.

Bruisende debuutroman over een jeugd in Bosnië. Sensatie van het jaar in Duitsland. Vertaling is in de maak.

Een groots boek dat in heldere lijnen uiteenzet hoe de Europeanen de verwoestingen van de Tweede Wereldoorlog en de deling van het continent wisten te overwinnen.

Nuchtere kijk van halve buitenstaander (auteur vertrok dertig jaar geleden uit Nederland) maar scherp waarnemer op land dat in korte tijd twee politieke moorden beleefde.

Zo ziet het ideale geschiedenisboek eruit: uitstekend geschreven, met interessante uitstapjes als toelichting op de hoofdtekst, boordevol verrassende observaties, en schitterend geïllustreerd.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden