De beste boeken van 2016

Auteurs hielden zich schuil. Of ze waren te wit of te rijk. Kort jaaroverzicht. En: 66 tip

Schrijvers zonder gezicht zetten de toon in 2016, zowel in de bestsellerlijsten als in het literaire debat. Zo is daar de tot op heden buiten (televisie)beeld gebleven Astrid Holleeder die onaangekondigd een boek publiceerde over haar criminele broer Willem. In luttele weken gingen van 'Judas' 400.000 exemplaren over de toonbank, nu al meer dan Joris Luyendijk vorig jaar verkocht van zijn 'bankenboek', dat toen in zijn eentje de Nederlandse boekverkoop tot nieuwe hoogte bracht. De vertaalrechten van 'Judas' zijn verkocht aan Duitsland, Denemarken, Zweden en Amerika, zo maakte uitgever Lebowski deze week bekend.

Ook buiten beeld bleef en blijft Hendrik Groen, in november de winnaar van de NS publieksprijs 2016. De Volkskrant wees eind april Amsterdammer Peter de Smet aan als de schrijver; inmiddels gaat iedereen daarvan uit, maar uitgever noch auteur bevestigt dat. Die geheimzinnigheid heeft Groen geen windeieren gelegd, zijn ontmaskering ook al niet: sinds de onthulling van de Volkskrant lijkt Hendrik Groens laatste roman zich voor eeuwig in de top 10 te hebben genesteld.

Internationaal raakte men ondertussen niet uitgepraat over de al even mysterieuze Italiaanse schrijfster Elena Ferrante, wier vierluik over de levenslange vriendschap tussen twee vrouwen uit Napels, eerst een succes werd in Amerika en toen ook in Nederland. Ook Ferrante hield en houdt zich schuil voor de media. De Italiaanse onderzoeksjournalist Claudio Gatti 'volgde het geld' en kwam tot de conclusie dat de Romeinse vertaalster Anita Raja de romans schreef. Ook hier zorgde het rumoer vooral voor extra publiciteit en meer verkoopsucces.

Ironisch wel dat in een jaar waarin schrijvers uiterst succesvol bleken zonder voor de camera's te verschijnen, anderzijds de identiteitspolitiek oplaaide in het literaire debat. Kun je als schrijver wel schrijven over een (onderdrukte) groep waar je zelf geen deel van uitmaakt? 'Culturele toeëigening' werd de witte Lionel Shriver verweten toen zij in haar roman 'The Mandibles' een zwarte gehandicapte vrouw als bijfiguur opvoerde. Maar ook Ferrante kreeg na haar mogelijke ontmaskering als Romeinse uit de middenklasse het vreemde verwijt dat de achtergrond van haar hoofdpersonen (arm Napels) niet overeenkomt met de hare.

Literatuur en -kritiek zijn gebaat bij meer diversiteit, zo lezen we week na week in de leesrapporten van de sinds eind vorig jaar op Twitter actieve Lezeres des Vaderlands. En meer engagement graag, bepleitte columniste Aafke Romeijn onlangs - een pleidooi dat meer weerklank vond onder lezers dan dat voor een identiteitspolitiek die de verbeelding op slot zet.

De Nederlandse literatuur sloeg dit jaar zelf haar vleugels uit in Frankfurt op de Buchmesse waar Nederland het gastland was. Met succes, volgens coördinator het Letterenfonds. Alleen in de aanloop verschenen al meer dan driehonderd vertalingen van Nederlandse boeken op de Duitse markt. Vooral succesvol was Ernest van der Kwast, wiens 'Die Eismacher' 35.000 keer werd verkocht. Vertaalsucces was er ook postuum voor Gerard Reve. 'The Evenings' is bij de Pushkin Press in Engeland aan zijn vierde druk toe (goed voor 13.000 verkochte exemplaren).

Andersom beheersten sommige buitenlandse auteurs de Nederlandse markt, zo bewees het aanhoudende succes van 'Een klein leven' van Hanya Yanagihara en de zomerse hype rond de Amerikaanse Emma Cline. Nederlandstalig verkoopsucces was er voor de meest geliefde 'zomergast' Griet Op de Beeck, voor Connie Palmen (winnares van de Libris Literatuurprijs dit jaar), en Herman Koch (De greppel).

Hun boeken belandden níet op de favorietenlijstjes van onze recensenten - waarbij magworden aangetekend dat de in 2015 verschenen Yanagihara en Palmen er vorig jaar wel op stonden. Maar hun romans heeft u vast al gelezen en 2016 was al met al een rijk jaar. Met zijn een-en-twintigen bevelen onze recensenten op deze en de komende pagina's liefst 66 favorieten aan.

Rachel Cusk: Contouren & Transit De Bezige Bij

Een naamloze vertelster geeft een schrijfcursus in Griekenland ('Contouren') en verhuist na een scheiding naar Londen ('Transit'). De vrouw registreert de gesprekken die ze voert met de (helse) anderen. Vernieuwend, verhelderend, beklemmend.

Jenny Diski: In Gratitude Bloomsbury

Diski, die april dit jaar overleed, schrijft over de naderende dood en het voorbije leven, ook over haar ingewikkelde verhouding tot pleegmoeder Doris Lessing, de vrouw die haar als puber in huis nam. Een geestig, ontroerend boek van een zeer betreurde, 'lastige' vrouw en een geweldige schrijfster.

Marijke Schermer: Noodweer Van Oorschot

Intelligente karakterstudie van de niet nieuwe maar wel nog te onbekende Nederlandse schrijfster Schermer die (ook al!) schrijft over de onttakeling van een huwelijk. Spannend, verontrustend.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden