De besparing die geld kost

De mensen in psychische nood die wegblijven bij de gespecialiseerde psychiater, zoeken vermoedelijk niet hun heil bij de psycholoog om de hoek. Behandelaars vrezen het effect van het kabinetsbeleid met hogere eigen bijdrages. 'Maar per saldo zal dit de samenleving alleen maar meer geld gaan kosten.'

Waar blijven de mensen met psychische problemen die zich nu niet aanmelden bij de psycholoog of psychiater? Deze week werden de eerste cijfers bekend sinds de invoering van eigen bijdragen voor zowel de specialistische geestelijke gezondheidszorg (GGZ) als de zogeheten eerstelijnspsycholoog voor mensen met lichtere problemen.

De GGZ-cijfers liegen er niet om. Bij de afdeling 'Aanmelding en advies' van de Amsterdamse GGZ-instelling Arkin meldden zich in januari vorig jaar 750 mensen met een verwijzing voor psychische hulp. Dit jaar, eveneens in januari, waren dat er 625. Van deze groep haakten nog 50 mensen af toen ze hoorden dat ze een eigen bijdrage van 200 euro moesten neertellen. Arkin-woordvoerster Nienke Sneller: "De reactie was in zo'n geval vooral: 'Dan denk ik er nog maar eens over na.'"

Arkin vermoedt daarom dat de eigen bijdrage een forse drempel is geworden. Verslavingskliniek Jellinek, dochter van Arkin, kreeg een kwart minder patiënten. PuntP, gespecialiseerd in de behandeling van onder andere angststoornissen en depressie, zag de hulpvraag over de eerste maand van dit jaar met 22 procent afnemen. Ook ouderen met psychische problemen blijken af te haken. Sneller: "Mentrum, ons onderdeel gespecialiseerd in ouderen, schat de daling tussen de 15 à 20 procent."

Ook andere grote GGZ-instellingen melden dat ze minder vragen om hulp krijgen. In Utrecht zijn dat bijvoorbeeld Centrum Maliebaan (-15 procent) en Altrecht. "Je moet een beetje voorzichtig zijn met het klakkeloos vergelijken van cijfers", zegt Altrecht-woordvoerder Wouter Langeveld. Zo zijn in de laatste maanden van vorig jaar meer mensen hun behandeling gestart, juist om aan de eigen bijdrage te kunnen ontsnappen. "Maar als we daar rekening mee houden, net als met het aantal vakantiedagen, komen we uit op tussen de 10 à 15 procent." Bij Centrum Maliebaan, gespecialiseerd in verslavingspsychiatrie, was van 'vroegstarters', mensen die snel begonnen, vorig jaar nauwelijks sprake. Woordvoerder Ilja Tersteeg. "Maar vorig jaar zeiden verschillende cliënten al dat ze hun behandeling zouden stoppen zodra ze een eigen bijdrage zouden moeten betalen."

Hetty d'Arnaud van GGNet wil de daling met 12 procent nog niet hanteren als definitief cijfer. Bij de Gelderse GGZ-instelling meldden zich in januari 1054 mensen, tegen 1204 in januari 2011. "De cijfers per maand kunnen sterk verschillen, dit kan ook toeval zijn. In de loop van het jaar weten we het definitief." D'Arnaud heeft wel gemerkt dat de invoering van de eigen bijdrage voor veel onzekerheid zorgde. "Ik heb meegeholpen bij een telefoonlijn die we hadden geopend voor patiënten, en daar sprak je bijvoorbeeld mensen die hier al in behandeling zijn maar die aankondigden dat ze per direct wilden stoppen vanwege de eigen bijdrage. Die moet je dan weer vertellen dat ze het jaar behandeling wel kunnen afmaken zonder extra kosten."

GGNet werkt aan de oprichting van een noodfonds voor mensen met psychische klachten die de eigen bijdrage echt niet kunnen betalen. Verschillende andere instellingen overwegen ook de oprichting van een dergelijk steunfonds.

Waar hun verloren 'klanten' nu dan blijven, weten de GGZ-instellingen eigenlijk niet. Gaan ze naar de eerstelijnspsycholoog? Dat was de wens van het kabinet en eerder onderzoek voedde die ook wel: er zitten vrij veel patiënten in die relatief dure GGZ met relatief lichte problemen. Die kunnen deels ook wel naar de goedkopere eerstelijns psycholoog, een wat meer generalistische hulpverlener.

Voorlopig lijkt die schone wens echter niet uit te komen. "Ik krijg eerder signalen van een terugloop van het aantal cliënten", zegt Dick Nieuwpoort van de Landelijke Vereniging van Eerstelijnspsychologen. Percentages kan hij nog niet geven. "Maar onze leden melden nogal eens dat het om een forse terugloop gaat." Ook hier vermoedt Nieuwpoort het effect van het kabinetsbeleid om minder te vergoeden. "Een deel van de mensen die vorig jaar nog wel kwamen, blijft nu bij de huisarts hangen. Op die manier wordt de huisarts het afvoerputje van de psychische zorg." Huisartsen kunnen veel betekenen, zegt Nieuwpoort, zeker nu ze steeds vaker een praktijkondersteuner voor de ggz in de praktijk hebben rondlopen. Maar deze hbo-opgeleide figuur heeft niet dezelfde kennis als de psycholoog. "Die is er om de huisarts te ondersteunen, niet voor aparte psychologische behandeling", zegt Nieuwpoort.

Nieuwpoort maakt zich ernstige zorgen om de wegblijvers. "Sommige mensen gaan misschien niet eens naar de huisarts. Die gaan zorg mijden. Of ze gaan behandeling uitstellen. Waardoor hun problemen in veel gevallen zullen verergeren. Daardoor zal het vaak gebeuren dat de eerstelijnshulp niet meer genoeg is, dat ze toch naar de GGZ moeten. Het blijft toch een raar fenomeen: het kabinet wil meer mensen naar die eerste lijn, en heeft er intussen fors op bezuinigd. Al met al denk ik dat binnen vier jaar zal blijken dat deze poging om de kosten te beheersen de maatschappij alleen maar meer geld heeft gekost."

Dat laatste kan Jan Derksen, hoogleraar klinische psychologie aan de Radboud Universiteit Nijmegen, alleen maar beamen. "We liepen in Nederland voorop met de eerstelijnszorg voor psychische problemen. De politiek let nu alleen op kostenbeheersing, en heeft daarbij ingegrepen in de organisatie van de zorg, terwijl men daar te weinig kennis en verstand van heeft. En nu gebeurt er precies wat veel mensen al hadden voorspeld: mensen laten zich niet behandelen in de GGZ, waardoor sommige stoornissen snel zullen verergeren. En het lijkt me evenmin waarschijnlijk dat deze patiënten zich dan wel zullen melden bij de eerstelijnspsycholoog, nu de drempel daar ook is verhoogd. Al met al verliezen we snel onze voorsprong. De huisarts kan veel, maar niet alles. Maar ach, de kans is groot dat na een paar jaar het inzicht doorbreekt dat dit niet verstandig is. Jammer alleen dat er dan wel een paar jaar verloren zijn gegaan."

Maatregelen
Vanaf het begin van dit jaar betaalt iedereen die zich meldt in de gespecialiseerde geestelijke gezondheidszorg een eigen bijdrage van 200 euro per jaar. Die eigen bijdrage was in eerdere kabinetsvoorstellen veel hoger, maar minister Schippers (volksgezondheid) heeft het bedrag tot twee keer toe verlaagd. Ook mensen die verblijven in instellingen betalen daarvoor een maandelijkse eigen bijdrage. Voor de zogeheten eerstelijnspsycholoog, waar mensen met lichtere klachten terecht kunnen, is de eigen bijdrage verhoogd van een tientje per sessie tot 20 euro. Bovendien worden niet langer acht sessies vergoed uit de basisverzekering, maar vijf. Veel aanvullende verzekeringen vergoeden overigens een hoger aantal sessies.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden