Medische hulpverleners vieren de sluiting van de tijdelijke ziekenhuizen in Wuhan, het epicentrum van de corona-uitbraak. Dinsdag werden de laatste twee gesloten.

Covid-19

De besmette Wan Du werd zo snel gecremeerd dat er geen tijd was voor afscheid

Medische hulpverleners vieren de sluiting van de tijdelijke ziekenhuizen in Wuhan, het epicentrum van de corona-uitbraak. Dinsdag werden de laatste twee gesloten.Beeld Hollandse Hoogte

Nabestaanden van de duizenden doden door het coronavirus in Wuhan krijgen geen tijd om afscheid te nemen. De noodmaatregel wordt bekritiseerd. ‘Het is geen ebola.’

Wan Du (70) heeft een paar jaar geleden een hartoperatie gehad, maar voelt zich prima. Met Chinees Nieuwjaar kookt hij een uitgebreide familiemaaltijd, een feestmaal. Op de ochtend vlak erna begint hij te hoesten. In de middag krijgt hij geen lucht meer, en ’s avonds bellen zijn zoon en schoondochter een ambulance voor de Wan Du. Onderweg naar het ziekenhuis overlijdt hij.

Het coronavirus kostte in China tot nu toe aan bijna 3200 mensen het leven, het merendeel in Wuhan. Mogelijk zijn het er meer, want in de chaos die eind januari ontstond, zijn slachtoffers zoals Wan Du, bij wie geen virusinfectie is vastgesteld, niet meegenomen in de officiële cijfers.

Wan Du wordt meteen na zijn overlijden gecremeerd door het crematorium dat speciaal is aangewezen voor slachtoffers van de epidemie, vertelt familielid Xie Hanlin over de telefoon vanuit Wuhan. Dat is precies volgens de richtlijn die de nationale gezondheidscommissie een paar dagen na Wans overlijden, op 2 februari publiceert. Het is een uitgebreid stappenplan voor ziekenhuizen, mortuaria en crematoria.

Uitvaart niet toegestaan

De richtlijn schrijft voor dat familie moet worden ingelicht, en dat nabestaanden de as van hun geliefde kunnen ophalen – maar dat is vrijwel onmogelijk zolang niemand de straat op mag. In de chaos door het grote aantal dodelijke slachtoffers, gaat alle aandacht uit naar het voorkomen van meer besmettingen. Een uitvaart is niet toegestaan, en in de haast komt er zelfs geen overlijdensakte voor Wan Du. De rouwende familie is aan haar lot overgelaten.

Xie Hanlins dochter is getrouwd met de zoon van Wan Du. De emoties van haar familieleden hebben haar hard geraakt. “Wan Du’s vrouw huilde onafgebroken, de dag na zijn dood. Ze kon het nieuws niet alleen aan”, zegt Xie aan de telefoon.

Wan Du’s zoon blijft na het overlijden van zijn vader bij zijn moeder, tot de twee zelf ook beginnen te hoesten. Inmiddels liggen ze al bijna een maand in het ziekenhuis.

Dan maakt het nieuwe coronavirus een tweede slachtoffer in de familie. Wan Du zorgde decennialang lang voor zijn zus, een zestigjarige vrouw met het verstandelijke vermogen van een jong kind. Drie dagen na Wans dood begint ze te hoesten. Ze moet in quarantaine en het buurtcomité stuurt haar naar een hotel.

Maar de vrouw weigert eten en drinken aan te nemen van mensen die ze niet kent. Na een aantal dagen overlijdt ze. “Ik durf het mijn schoonzoon nog niet te vertellen”, zegt Xie Hanlin. “Hij was heel hecht met zijn tante. Ik kan hem niet ook nog eens dit nieuws laten verwerken, terwijl hij zelf nog in het ziekenhuis ligt.”

Kritiek

De afgekondigde noodmaatregel om zo snel mogelijk te cremeren wordt bekritiseerd. Het nieuwe coronavirus is geen ebola, zeggen WHO-deskundigen. Lichamen van overledenen zijn niet zo gevaarlijk dat ze meteen verbrand moeten worden. De autoriteiten moeten ervoor zorgen dat vóór de crematie de juiste diagnoses zijn gesteld, benadrukt Frances Eve van de mensenrechtenorganisatie Chinese Human Rights Defenders. “Ook met het oog op het recht op compensatie en verzekerings­claims.”

Eve is op haar hoede voor politieke motieven. “Snelle crematies mogen niet worden gebruikt om de dood van slachtoffers van de uitbraak te verhullen. Familieleden moeten kunnen rouwen om hun geliefden op de manier waarop zij dat wensen.”

Onderzoekster Maya Wang van Human Rights Watch plaatst de situatie in Wuhan in de context van omstreden sterfgevallen zoals Nobelprijswinnaar Liu Xiaobo en Tibetaanse monnik Tenzin Delek. Is er geen lichaam, dan ook geen onderzoek of lastige vragen. “Zo houdt de Partij de macht over hoe mensen en gebeurtenissen worden begrepen en herinnerd – macht over het verleden is een belangrijk deel van macht over de toekomst.”

Het zal nooit duidelijk worden of het haastig cremeren van virusslachtoffers een poging is tot sociale controle. Het kan goed dat ziekenhuizen, mortuaria en het crematoria in de chaos van Wuhan – met veel slachtoffers en te weinig faciliteiten – belangrijke stappen overslaan terwijl ze zich door de handleiding van de gezondheidscommissie haastten.

Vader Wang

Zo probeert een andere inwoner van Wuhan, Wang Xin, nog altijd te achterhalen hoe het met zijn vader Wang Huihua (66) is afgelopen. Vader Wang hoort op 23 januari, de dag dat de stad op slot ging, dat hij besmet is met het nieuwe coronavirus. Het ziekenhuis waar hij op de intensive care ligt, wordt eind januari onder noodbestuur gesteld. Het lukt Wang Xin vanaf dat moment niet meer om contact met zijn vader te maken. Op een noodkreet aan de lokale autoriteiten komt geen hulp.

Pas weken later krijgt Wang een telefoontje van het ziekenhuis: zijn vader is overleden en het lichaam is al gecremeerd. “Ik heb mijn vader niet meer gezien – levend of dood. Het ziekenhuis zei dat zijn as en persoonlijke spullen daar nog zijn, maar ze zeggen niet wanneer ik ze kan komen ophalen.”

Net als Wan Du’s familie krijgt ook Wang geen overlijdensakte, noch een akte van crematie, terwijl dat wel zou moeten. Wang Xin wacht nog altijd op de as van zijn vader.

Xie Hanlins schoonzoon is in diepe rouw, een gemoed dat gevaarlijk is voor zijn nog maar net herstelde lichaam. Xie heeft hem aangespoord om sterk te zijn. “Zijn moeder leeft nog, ze is nu alleen. Hij moet sterk genoeg zijn om voor de hele familie te zorgen.”

Het zijn al met al emotionele tijden voor families in Wuhan. Over een paar weken is het Qingming festival, het feest waarop Chinezen hun voorouders herdenken. Een mooi moment om, als de stad haar wonden likt, de overledenen een laatste eer te betuigen.

Xie: “Ik hoop dat we dan, als de stad weer open is, een uitvaart kunnen regelen.”

Lees ook:

Is de lof voor China’s aanpak terecht?

China heeft het coronavirus met harde maatregelen weten in te dammen, als we de cijfers mogen geloven. Andere landen moeten daar een voorbeeld aan nemen, aldus de Chinese propaganda. Zou de strategie elders werken?

Wat afsluiting van de buitenwereld met je doet

De angst voor het nieuwe coronavirus houdt Chinezen al wekenlang in haar greep. Psychologen bieden hulp.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden