De beschaving van een samenleving valt af te meten aan de wijze waarop ze omgaat met dieren

Bekende en minder bekende Nederlanders kiezen hun persoonlijke motto, leefregel, of ultiem inspirerende zin.

’Deze uitspraak van Mahatma Gandhi (1869-1948) heeft me zes jaar geleden diep geraakt. Ik werkte toen nog voor de dierenbeschermingsorganisatie Bont voor Dieren en was op zoek naar denkers die mijn werk theoretisch ondersteunden.

Bij het lezen van Gandhi’s uitspraak kwam ik tot het inzicht dat hetgeen ik deed, eigenlijk een beschavingsoffensief was. Gandhi probeerde op geweldloze manier de rechten van de allerzwaksten te verzekeren. Dat is wat ik in mijn eigen werk ook probeer te doen.

Toen ik tien jaar was, werd ik voor het eerst geconfronteerd met tv-beelden over de gewelddadige zeehondenjacht. Dit was voor mij een nare verassing. Volwassenen probeerden me te leren hoe ik me in het leven moest gedragen. Ik dacht dat ze wel wisten wat goed zou zijn voor de wereld. Maar niets bleek minder waar: volwassenen lieten barbaarse jachtpartijen op zeehonden toe. Toen besefte ik dat er veel onrechtvaardigheid in de wereld is. Dieren hebben geen stem, maar wij wel.

Volgens Gandhi begint respect in een samenleving met het respectvol en humaan omgaan met dieren. Als je mededogen hebt voor de meest kwetsbaren op de wereld is de kans dat je ook mededogen hebt voor de medemens groter. Daarmee neemt de kans op een geweldloze samenleving toe.

Je zou deze uitspraken niet verwachten van iemand uit het Verre Oosten. Hoewel veel Indiërs destijds allerlei ellende aan hun hoofd hadden, zag Gandhi in de emancipatiestrijd van zijn volk het grotere verband: opkomen voor dieren is een kwestie van beschaving. Dieren humaan behandelen is daarom geen exclusieve westerse luxe.

Sommige critici beweren dat de Partij voor de Dieren een one issue partij is, maar onze idealen komen uit drijfveren voort om de maatschappij aangenamer te maken.

Ook andere denkers als Albert Schweitzer (1875-1965) en Leo Tolstoj (1828-1910) beschrijven het verband tussen de wijze waarop mensen met dieren omgaan en het geweld dat mensen elkaar aandoen. ’Zolang er slachthuizen zijn, zullen er slagvelden zijn’ is een beroemde uitspraak van Tolstoj. Wanneer mensen geweld toepassen op de meest kwetsbaren, begeven we ons op een hellend vlak. Het is dan slechts een kleine stap om een oorlog te beginnen en de medemens te doden uit triviale, geopolitieke belangen.

Ook wanneer het humaan behandelen van dieren géén menselijk voordeel zou opleveren, vind ik nog dat de mens moreel verantwoordelijk is voor dieren. Dieren hebben een intrinsieke waarde, onafhankelijk van de waarde die ze voor mensen vertegenwoordigen. Dieren hebben bestaansrecht en hebben bescherming nodig, omdat ze anders door mensen worden uitgebuit.

Dit betekent volgens de Partij voor de Dieren niet per definitie dat dieren niet gedood mogen worden. De maatschappelijke discussie over dierlijke consumptie is nog niet uitgekristalliseerd. Zolang het eten van dieren maatschappelijk wordt geaccepteerd, dienen dieren zo humaan mogelijk behandeld te worden. Wij nemen op dit punt een pragmatisch standpunt in.

In sommige gevallen accepteert de maatschappij het doden van dieren niet meer. Mensen vinden het doden van dieren voor bontkleding, het houden van dierproeven voor cosmeticadoeleinden, het doden van in het wil levende dieren voor de lol van een handjevol hobbyjagers niet gerechtvaardigd. Ik kan me voorstellen dat er een ethisch reveil komt waardoor mensen op termijn steeds minder dieren gaan ’gebruiken’ en er uiteindelijk helemaal mee ophouden. Daarover zegt Gandhi: ’Eerst zullen ze je negeren, dan belachelijk maken, dan bevechten en daarna... win je!’

Gandhi’s stelling geeft voor mij invulling aan de normen- en waardendiscussie waar het kabinet Balkenende zo mee worstelt. Wij geven een concrete invulling aan die normen en waarden en dat begint bij een humane behandeling van dieren. In de huidige politiek gaat het alleen over mensen en dan vooral over hun geld. Wij zijn geen partij die geld, maar levens centraal stelt. Dát is het grote verschil tussen ons en de andere partijen. Ik denk dat daar heel veel mensen op zitten te wachten.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden