De Berlijnse muur staat 25 jaar na zijn val voor sommigen mentaal nog steeds overeind

De Maranathakerk in Den Haag hield gisteren een speciale kerkdienst rond het thema 'muren slechten'. De aanleiding: het was gisteren 25 jaar geleden dat de Berlijnse muur viel. De Haagse predikant Axel Wicke was er als 17-jarige getuige van - hij groeide op in West-Berlijn. In Kerk in Den Haag vertelt hij over zijn jeugd en hoe de Muur hem heeft beïnvloed.

Wicke: "De Muur is hier vooral bekend als bouwwerk tussen Oost- en West-Berlijn, maar hij stond om heel West-Berlijn heen, compleet met uitkijktorens voor de grenswachten. Wij woonden er zo'n vijfhonderd meter vandaan en ik reed er iedere dag langs in de bus naar school. Er stonden automatisch schietende wapens. Ik kan me herinneren dat er 's ochtends meermalen een lichaam lag.

"Bijna mijn gehele familie leefde in Oost-Duitsland en wij gingen daar regelmatig op bezoek. Vanaf 1983 werd het soepeler, maar aanvankelijk moest je weken van tevoren een visum aanvragen. Dat was enorm veel papierwerk. Onderbroeken vol westerse tijdschriften en muziekcassettes hebben we meegesmokkeld voor onze neven. Dat mochten onze ouders absoluut niet weten, daar stond gevangenisstraf op. Telefonisch over politieke onderwerpen spreken ging alleen maar in een soort geheimtaal met codewoorden, er werd afgeluisterd. Het hoorde erbij, de Muur was deel van ons dagelijkse leven."

Maar, zegt Wicke, "de Muur was een gehaat bouwwerk. Iedereen wilde meehelpen hem af te breken. Dus pakten we hamers en beitels. Mauerspechten werden we genoemd. Het werd een hobby voor de hele stad."

Tot op vandaag is de Berlijnse muur voor hem een metafoor voor mentale muren, zegt Wicke: "Vooroordelen over bepaalde groepen, scheidslijnen, pesterijen, uitsluiting. Daarvoor ben ik door mijn ervaring gevoelig geworden. Ik behoor nu ook tot een minderheidsgroep: expat, migrant in Nederland. Dat draagt bij aan die gevoeligheid, maar zeker ook mijn opgroeien vlakbij de Berlijnse muur."

In het tweemaandelijkse 'intens magazine' Onkruid overpeinst boer Frank van der Hulst de omwenteling in Oost-Duitsland. "Wanneer je niet zoveel ambities had, en geen politieke belangstelling, zeker in de landbouw, dan hadden de mensen het toen goed. Er was voor de boeren in de DDR misschien niet zoveel welvaart maar mensen hadden het goed."

Met zijn vrouw Marjolein heeft Van der Hulst sinds enkele jaren een biologisch-dynamische boerderij in het hart van de oude socialistische staat, in de deelstaat Brandenburg, honderd kilometer ten noorden van Berlijn. Het bedrijf van zijn buurman, vertelt Van der Hulst, is 6000 hectare. (Ter vergelijking: 97 procent van de Nederlandse boerenbedrijven heeft minder dan 100 hectare landbouwgrond). Waarom die Duitse bedrijven zo groot zijn? Het zijn voormalige LPG's: Landwirtschaftlichen Produktions Genossenschaften - collectieve boerderijen die grotendeels produceerden voor de staat.

Na de Wende stapte de voormalige eigenaar van Van der Hulsts boerderij subiet weer uit het collectief. Maar toen zijn kinderen geen animo bleken te hebben om boer te worden, verkocht hij zijn bedrijf aan de Nederlander. Die teelt er nu frambozen. Voor zijn personeel, zegt hij, bestaat er nog steeds een mentale Berlijnse muur. "Ik denk dat de helft nooit buiten het grondgebied van de voormalige DDR is geweest."

Ook Kontekstueel, 'tijdschrift voor gereformeerd belijden nú', heeft aandacht voor Duitsland. De Nederlandse theoloog Jan Bart Alblas beschrijft zijn ervaringen in Berlijn - als een soort spiegelbeeld van Axel Wicke uit Den Haag. Alblas: "Nederland en Duitsland lijken cultureel op elkaar, maar de rol van kerk en geloof in de publieke ruimte is verschillend. In vergelijking met Nederland merk ik in Berlijn veel meer van de kerk, maar hoor ik minder over geloven. Bij de opvoeding van kinderen speelt de kerk een grote rol. Dopen is erg belangrijk. In de gemeente die ik bezoek, worden iedere twee weken drie of meer kinderen gedoopt."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden