De Berlijnse genen van Sven Ratzke

De spiegelzaal van Clürchens Ballhaus in Berlijn is geknipt voor ’Gigolos and Germans’. De show van Sven Ratzke ging er woensdag in première. Hij zal dat decor missen wanneer hij maandag in de Amsterdamse Kleine Komedie staat.

Alles is er verweerd. De spiegels zijn aangetast, de sierlijsten aan het plafond kapot, het stucwerk bladdert, hier en daar zitten vochtplekken. De ruimte ademt vergane glorie. Hier rook het in de jaren twintig overvloedig naar parfum en pommade. In de jaren dertig naar het laarzenvet van SS-officieren. In de jaren vijftig naar goedkope DDRlotions.

De spiegelzaal van het beroemde Clürchens Ballhaus in het oude centrum van Berlijn staat al tientallen jaren leeg. Slechts bij hoge uitzondering vinden er uitvoeringen plaats. Afgelopen woensdagavond was het weer zo ver. Een solo-optreden van een jongeman die in het Ballhaus geboren lijkt. ’Gigolos and Germans’ heet de show.

Zijn ijle gestalte snelt door de zaal, gehuld in een wijd wit of strak zwart pak. Met zijn lange armen en beweeglijke handen brengt hij het publiek in zijn ban. Hij zingt over een slangenmens, een pedofiele gigolo, een vrouw van 250 kilo, een meisje met een varkenshoofd. Hij fluit, gorgelt, schreeuwt. Hij tergt het publiek met schrille conferences, spreekt mensen aan, raakt ze aan, gaat met ze in gesprek.

Hij is decadent, pervers, hysterisch, vals, grof-erotisch en hondsbrutaal. Hij beschikt met andere woorden over alle eigenschappen die in het Berlijnse nachtleven in zijn verschillende gloriedagen tot de goede toon behoorden. Hij heeft Berlijn in zijn genen, zijn bloed, zijn taal en zijn omgangsvormen. En hij spreekt perfect Nederlands.

Sven Ratzke deed zijn eerste showtjes in een hippieklooster nabij Nijmegen. Zijn Duitse ouders woonden vlak over de grens. Na hun scheiding verhuisde hij met zijn moeder naar Nederland. De kunstenaars in commune De Refter vonden alles prachtig wat hij deed. Hij liet zijn nog ongebroken falsetstem galmen in de kloosterkerk. Hij deed talkshows voor Refter-tv. Met een pruik op. Toen al openbaarde zich zijn Berlijnse hang naar vermommingen.

Maar Berlijn was toen nog ver weg. Zijn eerste show deed hij in Nijmegen. ’Lieder von Huren und armen Müdchen’, heette die, ’Liederen over hoeren en arme meisjes’. Hij greep meteen heel hoog. Op het programma stonden liederen van Bertolt Brecht en Rainer Werner Fassbinder. En mooie songs van Friedrich Hollünder, de beroemde joods-Berlijnse liederenschrijver die voor Hitler naar Amerika vluchtte.

Sven Ratzke, bijna dertig, woont nu ruim vijf jaar in Berlijn. Na een aantal omzwervingen heeft hij zich gevestigd in het gebouw van een noodlijdende kerkgemeente in de dynamische wijk Friedrichshain. Op zijn laptop klikt hij een nummer aan uit die eerste show. Met een hoge, dunne stem zingt hij een prachtige tekst van Hollünder: ’Wenn ick mal tot bin...’, ’Als ik ooit dood ben...’ Het Berlijnse accent is zo goed als perfect. Het was onvermijdelijk dat hij in Berlijn terechtkwam, de stad van zijn voorouders. Zijn grootvader handelde er in opgelapte sportauto’s. „Een volkse man, gek op grappen”, vertelt Ratzke. Hij maakte er zijn tweede show, met nostalgische liederen over matrozen en de zee. „Ik zong toen heel netjes”, hij tuit zijn lippen, „zoals Duitse cabaretiers die geen zangles hebben gehad”.

Inmiddels schrikt Ratzke voor geen enkel lied meer terug. „Ik pak alles aan waarmee ik op mijn bek kan gaan.” Dat ongebreidelde zelfvertrouwen dankt hij mede aan collega Cora Frost. Toen Ratzke naar Berlijn kwam, was die dwarse showvrouw zijn grote voorbeeld. „Zij combineerde theater en chanson. Dat sprak tot mijn verbeelding.”

Cora Frost, die ooit als stripper begon, is een instituut in Berlijn. Beroemd zijn haar shows waarin ze ook daklozen en ex-verlaafden laat optreden, zoals afgelopen kerst in de spiegelzaal van Clürchens Ballhaus. Ratzke verzamelde al zijn moed en vroeg haar zijn show ’I shot the DJ’ te regisseren. Inmiddels werken Ratzke en Frost regelmatig samen.

Met ’I shot the DJ’ brak Ratzke door in Berlijn. De show ging in première in Bar jeder Vernunft, het Mekka van het Berlijnse cabaret. „Deze man is een sensatie”, liet de directeur van het theater de pers weten. De pers bevestigde het. ’De beste show in de stad’, schreef de Berliner Morgenpost.

In die show vond hij de formule die hem momenteel het beste past en die hij ook in ’Gigolos & Germans’ hanteert. Hij zingt eigen teksten op nieuwe muziek. Maar ook hits van vroeger, vertaald en haast onherkenbaar vervormd. Hits van Michael Jackson, Prince, Falco, Lou Reed. Begeleid door de geweldige Uwe Matschke, die een heel orkest uit zijn vleugel tovert.

Op de vraag wat zijn lievelingslied is in ’Gigolos & Germans’, antwoordt Ratzke spontaan: ’Eveline’. Hij vliegt naar de cd-speler en laat het horen. Een door en door melancholieke song over een Amsterdams meisje dat het met een nazi-jongen deed. Na de Bevrijding werd ze kaalgeschoren. Van verdriet verdronk ze zich in de gracht. Als je nu op die plek een gulden in het water gooit, kun je haar horen zingen.

Live in de oude spiegelzaal krijgt hij het publiek muisstil met ’Eveline’. Maar dan breekt het spektakel weer los. Een goor lied over een vieze Duitser in een sportwagen die op kleine Hollandse jongetjes jaagt. Ratzke graait diep in zijn goed gevulde trommel met stemmen: kleine kinderstemmetjes, diepe orgastische uithalen, smerige schlagertonen. Meteen daarop geeft hij een gevoelige vertolking van ’I will survive’: ’Ich überleb’s’.

Vooral bij dat nummer werkt de in een vloed van kaarslicht gehulde spiegelzaal optimaal mee. „Zo’n decor als het Ballhaus zou ik het liefst overal mee naartoe willen nemen”, zegt Ratzke. „Die combinatie van glamour en verval is precies de sfeer die ik nodig heb.” Het is de sfeer van heel Berlijn. Hoewel hij zich er soms tegen verzet, is die stad zijn Heimat. „Er is niets mooiers dan met de trein in Berlijn aankomen.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden