De berging van de Koersk stap voor stap

,,Mutsen af en koppen dicht'', beval kapitein Piet Sinke van de Giant 4 zijn bemanning in de haven van het Russische Moermansk op 23 oktober 2001, 11.30 uur plaatselijke tijd. De Giant4 had daar zojuist zijn trieste lading in het dok afgeleverd: de onderzeeër Koersk met aan boord de lichamen van 118 omgekomen Russische zeelieden. Met een minuut stilte en een kranslegging werden de doden herdacht en kwam een spectaculaire bergingsoperatie ten einde. 'Mission completed' seinde Sinke aan zijn rederij.

In de nasleep van de terroristische aanslagen op 11september 2001 is de berging van de Koersk indertijd wat naar de achtergrond verdwenen. Stonden in de zomermaanden de kranten bol van berichten over de voorbereidingen voor deze operatie, het nieuws over de afloop viel in het niet bij de gebeurtenissen elders in de wereld. Wie alsnog een goed beeld wil krijgen van deze berging, waarmee het wat verbleekte blazoen van Hollands Glorie weer voor lange tijd is opgepoetst, zou dit museumweekeinde kunnen aangrijpen om naar Maassluis te gaan. In het Nationaal Sleepvaart Museum is een expositie ingericht met bijna honderd foto's van de berging van de Koersk, die op 12augustus 2000 na een reeks explosies naar de bodem van de Barentsz Zee zonk. De meeste foto's komen uit het privé-archief van kapitein Piet Sinke en waren niet eerder te zien. Er zitten aangrijpende beelden bij, zoals die van het totaal verwoeste interieur van de onderzeeër en de kranslegging door de Nederlandse bergers in het bijzijn van Igor Baranov, de ontwerper van de Koersk.

Vrijwel meteen na de belofte van de Russische premier Poetin aan de nabestaanden van de omgekomen zeelui, dat er alles aan gedaan zou worden om de Koersk boven water te halen, dienden de bergers zich aan, de Nederlanders voorop. In eerste instantie gooide de combinatie Heerema, Smit Internationale en het Amerikaanse Haliburton hoge ogen. Maar het hijs- en transportbedrijf Mammoet, dat veel ervaring heeft met het hijsen van bruggen en andere grote constructies, ging met de opdracht aan de haal. De directeuren Jan en Frans van Seumeren deden al vaker zaken met de Russen. Zo hees Mammoet het dak op het Olympisch stadion in Moskou. ,,Als we dat dak kunnen ophijsen, krijgen we ook een onderzeeër omhoog'', aldus de broers. Mammoet had weinig ervaring op het water en daarom werd Smit Internationale erbij gehaald voor het nautische deel.

Simpel gezegd kwam het bergingsplan erop neer dat met een hijsinstallatie op de ponton Giant 4 de 155 meter lange onderzeeër omhooggetakeld zou worden en vervolgens onder het ponton vastgesnoerd. Daarna zou de sleepboot SmitWijs Singapore de ponton naar Moermansk slepen om de onderzeeër daar in het dok af te leveren. Wat deze tentoonstelling zo aardig maakt is dat je de hele operatie als het ware 'meemaakt'. Van stap tot stap zie je hoe van zo'n gigantisch ponton een drijvende hijsfabriek wordt gemaakt. Op de stoep voor het museum illustreert een stuk 'oefenhuid' van de onderzeeër dat de bergers niets aan het toeval wilden overlaten, als ze de hijspluggen aanbrachten op de wanden van de Koersk. Bezoekers kunnen in het museum ook een origineel stukje 'huid' van de Koersk bekijken, bestaand uit een extreem hard soort staal en een rubberen afdeklaag. Een stuk afgesleten stalen zaagkabel laat zien hoeveel moeite het heeft gekost om door de huid van de Koersk heen te komen.

Er zijn ook modellen van alle vaartuigen die betrokken waren bij de berging, waaronder één van de ponton met de Koersk eronder vastgemaakt. De bergingsoperatie verliep mede door het mooie weer voorspoediger dan verwacht. Toen de Koersk eenmaal vastgeklonken zat tegen de onderkant van de Giant4, gaf Piet Sinke de kok opdracht een grote taart te bakken. Van de opwinding spoot deze de slagroomletters in de verkeerde volgorde: Koerks. Maar van een echte feeststemming aan boord was geen sprake, omdat de bergers zich realiseerden dat onder hen een enorme stalen doodskist hing.

Op de valreep, bij het afmeren in het dok in Moermansk, ging er nog het nodige mis. De Giant 4 moest een aantal meters worden 'opgetild' om de Koersk op de blokken in het dok te kunnen zetten. Voor deze operatie waren twee speciale pontons gemaakt, Mar en Gon, genoemd naar de echtgenotes van Jan en Frans van Seumeren. Gon zakte half naar de bodem van de haven en Mar bleek lek te zijn. Op de foto's van Piet Sinke ziet het er onheilspellend uit, maar voor de bergers waren deze 'hobbels' alleen maar een 'extra uitdaging'. Hollands Glorie op z'n best.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden