Commentaar

De ‘Benin Bronzes’ horen tot de Afrikaanse cultuurgeschiedenis en moeten ooit definitief terug

Beeld van een koning van het Beninrijk. Beeld Welt Museum Wien
Beeld van een koning van het Beninrijk.Beeld Welt Museum Wien

Hoeveel Nederlanders zouden weten dat het Museum Volkenkunde in Leiden zestig zogenaamde ‘Benin Bronzes’ uitstalt? Hoeveel mensen zijn daar zo aan verknocht dat ze hier niet gemist kunnen worden? En hoeveel zouden deze kunstvoorwerpen kunnen betekenen in Nigeria, het land van herkomst, waar Britse troepen ze in 1897 vandaan hebben geroofd?

Het is niet meer dan logisch dat westerse musea nu met Nigeria onderhandelen over het uitlenen van deze bijzondere kunstschatten. De metalen en ivoren voorwerpen beelden onder andere leden uit van de koninklijke familie van het Benin-rijk, dat nu in Nigeria ligt. Eeuwenlang sierden de beelden het koninklijk paleis. Tot de Britten dat vernielden en alles van waarde meenamen. Nu bezitten musea over de hele wereld, tot in Nieuw-Zeeland aan toe, exemplaren en moeten Nigerianen de halve wereld over reizen om hun eigen cultuurgeschiedenis te zien.

Smet

Lang werd aanvaard dat kunstvoorwerpen, die uit niet-westerse landen waren geroofd, in westerse musea te zien waren. Inmiddels groeit het besef dat deze roofkunst een smet op een museum is. Steeds vaker zetten musea op de bordjes dat een voorwerp is meegenomen of geroofd. Dan kan teruggave, of op zijn minst in bruikleen geven aan het land van herkomst, niet uitblijven.

Deze Benin Bronzes behoren overduidelijk tot de Afrikaanse cultuurgeschiedenis en zouden daarom ooit definitief terug moeten. Van Egyptische en Griekse geroofde kunst kun je nog zeggen dat ze de westerse kunst zodanig beïnvloed hebben dat het van belang is dat ze in westerse centra te zien zijn. Dat gaat niet op voor de Benin Bronzes, die in een heel andere cultuur tot stand kwamen.

Veilige plek

Dat westerse musea voorwaarden stellen aan het in bruikleen geven van de kostbare stukken, is begrijpelijk. De laatste jaren hebben terroristen veel kunstvoorwerpen in Irak, Syrië en Mali vernietigd of gestolen. Het nieuw te bouwen museum voor deze beelden in Benin City zal dan ook een veilige plek voor kunst moeten zijn. We mogen aannemen dat de Nigerianen dat zelf ook willen. Westerse musea zouden hun expertise beschikbaar kunnen stellen om de Nigerianen te helpen met beveiliging en klimatologische omstandigheden.

Uitlenen is een eerste stap, definitieve teruggave zou vanuit moreel oogpunt het uiteindelijke doel moeten zijn, net zoals we het nu normaal vinden dat in de oorlog geroofde kunst terug moet naar de Joodse eigenaren.

Zelfs als de mooiste stukken teruggaan naar Azië en Afrika, houden westerse musea voldoende over om hun publiek voor te lichten over niet-westerse culturen. Zolang teruggave onbespreekbaar is, is permanent uitlenen de beste optie. Het belangrijkste is ten slotte dat de voorwerpen toegankelijk zijn voor de oorspronkelijke bevolking, voor wie dit belangrijk erfgoed is.

Het commentaar is de mening van Trouw, verwoord door leden van de hoofdredactie en senior redacteuren. Lees meer op trouw.nl/commentaar.

Lees ook:

Nigeria krijgt geroofde kunst te leen van Europese musea

Tien Europese musea zullen binnen drie jaar delen van hun collectie uitlenen aan een nieuw te bouwen museum in de Nigeriaanse stad Benin City. Nigeria vraagt al decennia om teruggave.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden