De Belgen moeten hun compartimenten uit

België zou een open samenleving moeten worden. Het is de hoogste tijd voor grote dingen: de Belgitude, Brussel en Europa.

België heeft vijf staatshervormingen achter de rug. Het land werd omgebouwd tot een federale staat met drie gewesten. Nog één staatshervorming is dringend nodig – de definitieve. Het was een knap compromis, zeker, maar snel bleek dat het een rotten compromise was. In de nieuwe staatsvorm sloop rottigheid. De gewesten betrokken egelstellingen. Speciaal het rijke Vlaanderen kreeg moeite met het helpen van het verpauperde Wallonië. Het helpt liever zichzelf..

Ook Brussel is uit de koers geraakt. De stad moest een baken in zee zijn, een cultureel, economisch en financieel centrum met een voorbeeldfunctie voor de gewesten. Maar de golven van de europeanisering beukten zo heftig tegen de stad dat ze lossloeg van haar ankers. De Belgen herkennen hun hoofdstad niet meer. Vlamingen en Walen verdienen de kost in Brussel, maar hun hart is op ’de buiten’. Daar staat hun huis, woont hun familie en is het leven knus en gezellig. Zij zijn, op z’n Vlaams gezegd, ’uitwijkelingen’.

Ook de Belgische politiek lijdt aan een treurig in zichzelf gekeerd zijn. Ze vertoont oligarchische trekken. Zo vader, zo zoon. Vader zit in het parlement; de zoon volgt, soms de dochter. Vader De Croo en zoon De Croo, Vader Dehaene en zoon Dehaene, Vader Tobback en zoon Tobback. Dat doet baronieën en dynastieën ontstaan, en dat is niet bevorderlijk voor een transparant beleid en een gezonde bestuursstructuur.

Illustratief is het optreden van de jonge Alexander De Croo van de Open VLD, de Vlaamse liberalen. Hij is de zoon van Herman De Croo, die sinds 1968 zonder onderbreking lid van het parlement is geweest. Junior was ondernemer, kwam uit de lucht vallen en is sinds oktober 2009 voorzitter van de Open VLD. Hij bracht in jeugdige onbezonnenheid de regering-Leterme ten val en liet België op de rand van de afgrond jongleren.

De oude Griekse wijsgeer Aristoteles stelde eens dat iedereen slechts datgene correct beoordeelt wat hij kent. Hij vond een jong mens geen geschikte persoon voor de politieke arena. Die is onervaren in de praktijk van het leven, jong van jaren, onrijp van karakter en geneigd zijn hartstochten te volgen. Aristoteles’ waarnemingen zijn zo toe te passen op de Belgische politieke mores. Deze ontregelen de bestuurbaarheid, terwijl het toch al lastig is om voldoende bekwame personen voor de regeringen en de parlementen te vinden.

Het land moet voor het te laat is, radicaal worden ontsloten. De Belgen moeten tevoorschijn komen uit de gescheiden en ontkoppelde compartimenten. De wissel moet om. De Belg moet zich etaleren en in beweging komen – ’horizontale mobiliteit’ noemen sociologen dat. Dat vraagt niet veel van betrokkenen, alleen een beetje lef. De onderlinge relaties zijn bekoeld. Een klein stapje kan wonderen doen. Neem de Vlaamse politica en zangeres Margriet Hermans. Zij merkte bij ’Pauw & Witteman’ glimlachend op dat zij best in Wallonië wil gaan wonen.

Allicht moet er een nieuwe regering aantreden. De man en de vrouw in de straat zullen met tegenzin naar de stembus gaan. Ze zijn ontgoocheld en niet gemotiveerd; ze zijn de ruzies van de politici beu en willen op adem komen. Maar er moet worden geregeerd, want dat is vooruitzien. De enige strategie waar België baat bij heeft, is dat het niet omziet in wrok naar wat in het verleden is misgegaan, maar vooruitziet naar kansen in de toekomst.

Het land heeft veel energie gestoken in de kleine dingen in de buurt, het dorp, de streek, de stad. Het is de hoogste tijd voor de grote dingen: de Belgitude, Brussel, Europa. België moet over zijn schaduwen heen springen en een open samenleving worden. Die klus zou een extraparlementair of zakenkabinet (met vertegenwoordigers van het bedrijfsleven, de sport en vooral de kunst- en cultuursector) kunnen klaren. Een gemeenschappelijk gedragen project kan het land weer op de rails zetten. Per aspera ad astra – door het moeras naar de sterren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden