De belegger wordt volwassen

Hij was een van de eerste advocaten in Nederland die gedupeerde beleggers bijstond in rechtzaken. Bij vrijwel alle spraakmakende affaires, van DAF, Rabo Doetinchem tot Via Networks, was hij betrokken. Meestal met succes. De nestor van het effectenrecht, de 63-jarige Gilles Hooft Graafland, zet volgend jaar een punt achter zijn praktijk. Zijn opvolger en pupil staat al klaar, de 26-jarige William Schonewille.

Vandaag doet de Hoge Raad uitspraak in de inmiddels tien jaar Daf-zaak (zie kader), waarin benadeelde obligatiehouders procederen tegen onder meer ABN Amro. ,,Toen was het nog lastig om genoeg beleggers te vinden die geld over hadden voor langdurige procedure', zegt Hooft Graafland. Nu is dat anders.

In zijn laatste jaar heeft advocaat de vechtlust van particuliere beleggers een indrukwekkende vlucht zien nemen. En masse zijn ze naar de rechter gestapt na het fouten rond de beursgang van bij voorbeeld de internetbedrijven Via Networks en World Online. Affaires die kunnen rekenen op ruime aandacht van de media - beleggen is immers een volkssport geworden.

De advocatuur speelt hier graag op in. Ooit behoorde het effectenrecht tot de exclusieve bastion van de grotere, chiquere kantoren, de Stibbes en Houthoffs van deze wereld. Maar inmiddels hebben ook raadslieden als Moskowicz, Spong en Hammerstein de klagende belegger ontdekt als potentiële cliënt. ,,Ik heb hen nog nooit gezien bij de Vereniging van Effectenrecht', constateert Hooft Graafland droogjes. ,,Anders dan de meeste kantoren, heeft onze maatschap, Barents & Krans, geen grote banken als klant. Dat maakt dat we onafhankelijker kunnen opereren.'

Hooft Graafland en Schonewille hebben allebei iets met beleggen. ,,Ik beleg zelf vanaf mijn veertiende. Mijn eerste investering was in dollars', zegt Schonewille. Zijn mentor kwam wat later op gang. ,,Ik kocht op mijn achtiende voor het eerst een Robecofonds. In de jaren tachtig ben ik in opties gestapt. Ik heb intussen veel geleerd van mijn cliënten.'

De twee confrères kunnen ze zich identificeren met de 'slachtoffers' van beleggen. ,,Banken hebben lange tijd te veel macht gehad', zegt Hooft Graafland. Een gedupeerde belegger in Nederland die strijd aangaat met een bank, vindt doorgaans een grootmacht als ABN Amro of Rabobank tegenover zich. Partijen die graag hun tegenstanders 'uitroken', zo lang mogelijk doorprocederen. ,,Todat er procesmoeheid ontstaat. Iemand die net een hoop geld heeft verloren, is niet snel geneigd om aan een vaak langlopende en dus kostbare procedure te beginnen.'

In zijn eerste beleggerszaak, tegen ABN Amro, kon Hooft Graafland alleen dankzij de pers genoeg beleggers mobiliseren om een procedure te beginnen. In 1987 en 1988 verkocht de toenmalige Amro Bank twee series obligaties van elk 100 miljoen gulden van het Duitse detailhandelsconcern Co op. De schuldpapieren vonden bij beleggers gretig aftrek, op basis het prospectus van de bank.

Kort daarna ging het Duitse detailhandelsbedrijf over de kop. ,,We hebben toen een vereniging opgericht om te kunnen procederen. Anders is het niet mogelijk in Nederland om als collectief te opereren. De leden betalen contributie, waarmee de procedure wordt gefinancierd, en jaarlijks is er een ledenvergadering.'

In de Co op-zaak besliste de Hoge Raad uiteindelijk dat de begeleidende bank, naast het bedrijf zelf, mede verantwoordelijk was voor de inhoud van het prospectus. Negen jaar nadat affaire begonnen was, betaalde de bank alsnog een schadevergoeding aan de gedupeerde obligatiehouders.

Hoe anders gaat het anno 2000. Nieuwe economie, nieuwe tijden, ook voor boze beleggers. Schonewille: ,,De tumulteus verlopen beursgang van Via Networks leidde via het internet tot opstand van verontwaardigde beleggers.' Op de dag van de beursintroductie, vrijdag 11 februari, steeg Via Networks in Amsterdam van een emissiekoers van 21 euro naar een koers van 89 euro. Het fonds werd eveneens geïntroduceerd op de Amerikaanse schermenbeurs Nasdaq, maar die opende na de Amsterdamse beursintroductie van Via Networks. In New York kwam een koers tot stand van slechts 40 dollar, ruwweg de helft van de waarde in Amsterdam. De maandag erop vloog de koers in Amsterdam, als reactie op de koersontwikkeling in New York omlaag, waardoor beleggers de waarde van hun aandelen zagen verpieteren.

Ruim zevenhonderd gedupeerden stellen nu MeesPierson, de bank die de beursgang begeleidde, verantwoordelijk voor hun verliezen, in totaal zo'n 30 miljoen gulden. Volgens hen is de bank verantwoordelijk omdat in het prospectus stond dat het internetbedrijf gelijktijdig een notering kreeg op de de AEX en aan de schermenbeurs van Nasdaq. Als de introductie gelijktijdig had plaats gehad, dan hadden zij sneller kunnen reageren op de koersontwikkeling in New York, zo redeneren de beleggers. Zij laten zich bijstaan door Schonewille.

,,Ze vonden elkaar via het internet. Via de website www.emissies.com konden gedupeerden zich aanmelden voor de rechtzaak tegen MeesPierson', vertelt Schonewille. En dit keer hoefde er ook geen vereniging te worden opgericht, waarbij de leden contributie moeten betalen. Want een bedrijf, een zogeheten procedurehuis (Faxtor Securities, red.) financiert de procedure. ,,Zo wordt er toch indirect gewerkt met de no-cure-no-pay aanpak. Faxtor krijgt een percentage van de opbrengst als er gewonnen wordt en beleggers lopen geen enkel risico in geval van onverwacht verlies.'

De belegger begint volwassen te geworden, mondiger, zo conluderen Schonewille en Hooft Graafland. Een goede ontwikkeling, zegt Hooft Graafland. Hij vindt dat banken zich netjes moeten gedragen. Want het systeem van de kapitaalmarkt is in zijn ogen een goed systeem. Makkelijk voor het bedrijfsleven om tegen gunstige voorwaarden geld aan te trekken. ,,Maar als beleggers geld overmaken, het toevertrouwen aan een ander, dan moeten ze ervan uit kunnen gaan dat ze niet worden belazerd.'

Hij wijst op de affaire rond World Online. ,,De gevolgen van die mislukte beursgang zijn dramatisch geweest voor de hele markt.' Schonewille knikt instemmend. World Online ging op 17 maart naar de markt voor het onwaarschijnlijke bedrag van 43 euro. Vervolgens lekte uit dat oprichtster Nina Brink een deel van haar belang kort voor de beursgang voor een prikkie (6 dollar) van de hand had gedaan. Het bleek dodelijke informatie te zijn. Beleggers voelden zich bekocht, de koers van het fonds halveerde in korte tijd. Procedures staan op de rol.

Hooft Graafland: ,,Wie zou, met die informatie, zo gek zijn geweest om in te schrijven op die emissie? Niemand toch? Banken en bedrijven willen blijkbaar een zo hoog mogelijke introductiekoers forceren. Je kunt zeggen dat het vaststellen van een te hoge introductiekoers ook misleidend kan zijn. De toezichthouders zouden moeten controleren of de prijs reeël is. Je ziet te veel fondsen naar de beurs gaan tegen een bepaalde koers, om er vervolgens volledig onder te duiken.'

,,Er wordt wel eens geschamperd over Amerikaanse toestanden rond World Online. Maar, waren er maar Amerikaanse toestanden. Beleggers in de VS hebben veel meer mogelijkheden om de strijd aan te gaan als ze zijn benadeeld. Nederlanders zijn niet zo proceslustig. Maar men is wel claimbewuster geworden.'

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden