'De belastingbetalende tv-kijker heeft mijn leven gered'

Redmond O'HanlonBeeld Fotografie: Maartje Geels. Illustraties: Gemma Pauwels.

Wie Redmond O'Hanlon gaat ontmoeten, wordt gewaarschuwd. Zijn anekdotes zijn ijzersterk, maar welke verhalen verzwijgt hij? Hoe houd je zo'n man bij de les? Misschien door hem aan de hand van een paar objecten te laten vertellen. En dan later alle vragen wegpoetsen zodat de essentie, hopelijk, overblijft.

Voor de sfeer zijn deze beelden wellicht bruikbaar: een rommelige etagewoning in de Amsterdamse binnenstad, de bulderlach én de verlegen stiltes van Redmond O'Hanlon (66), plus de flessen wijn die eng snel leeg zijn.

Een bundel van T.S. Eliot
"Ah! Ik houd van zijn gedicht 'The Waste Land' (Het barre land, red), heb een hekel aan de rest, maar waarom geef je mij dit? Is het vanwege mijn moeder? Dat is werkelijk spot on, extra ordinary! Dus je weet dat mijn moeder in het koor van 'Murder in the Cathedral' heeft gestaan. Eliot kwam naar elke voorstelling kijken en veranderde, op mijn moeders verzoek, regels in haar script. Ik heb haar tekstboek - een ding van niks - bewaard en later, toen zij al dood was, vanwege die krabbels van Eliot kunnen verkopen voor 8000 pond. Wraak, ja. In elk geval voor het verbranden van mijn boeken...

"Ik woonde al op kamers, was een fervent lezer van Charles Darwin, Alfred Russel Wallace en andere atheïsten. Mijn ouders - streng gelovig, mijn vader was priester - konden het niet verdragen dat ik zulke boeken las. Op een dag nam mijn vader mij mee uit eten. Dat deed hij anders nooit. We deden er lang over. Ik moest ook nog een dessert gebruiken. 'Neem je tijd!' Toen we eindelijk weer voor mijn huis stonden, claxonneerde mijn vader en kwam tot mijn verbazing mijn moeder met een lege jerrycan naar buiten hollen. Ze stapte in en de auto reed weg. Eenmaal boven zag ik dat mijn boekenplank leeg was. Er lag alleen nog een dichtbundel van William Wordsworth. Ik keek naar buiten en zag in de achtertuin een enorm vuur. Ik holde naar beneden, maar er was niets meer te redden: al mijn boeken waren verbrand."

Fossielen uit Dorset
"Voor mijn vader waren fossielen het bewijs dat God een kunstenaar was. Ontevreden over Zijn schepping, vernietigde Hij alles en begon opnieuw. Wat overbleef, waren die fossielen. Ze dienden ook als waarschuwing: pas maar op jullie, miezerige wezentjes met je sodomitische praktijken, als je je blijft misdragen heb ik dit voor jullie in petto! Voor mij zijn die fossielen niets anders dan het verhaal van een duizelingwekkende, beangstigende, oneindige hoeveelheid geologische tijd, evolutie door natuurlijke selectie, onderbroken door inkomende meteorieten - hm, stenen van God misschien, vooruit - die voor de ene na de andere catastrofe hebben gezorgd."

Het paspoort
"Ik ben op plaatsen geweest waar ik niet van had durven dromen, maar het gekke is dat ik nog meer dáár was als ik er 's nachts, in alle stilte, over schreef. Tijdens die uren voelde ik me gewichtsloos, in rechtstreeks contact met hoe het was, daar, toen. Alleen met mijn gedachten en met de wereld die ik, met pen en inkt, schiep op het papier."

Wat er niet is
"Er is niets hier in huis wat mij aan mijn moeder doet denken. Mocht jij iets vinden waarvan je vermoedt dat het met haar te maken kan hebben, waarschuw mij dan. Dan gooi ik het meteen op straat. Ghastly woman. Nu zou je zeggen dat ze aan een bipolaire stoornis leed, maar wat had ik daaraan, als jongetje van vijf, zes? Als ik huilde, of zelfs maar een beetje snotterde, greep ze mij bij mijn pols en trok me omhoog, de trap op, naar een kamer aan het einde van de gang. Daar duwde ze met één hand mijn hoofd op een stoel - die bekleed was met een vreselijk soort tapijt - en sloeg me dan, heel hard, waar ze me ook raken kon, met de achterkant van haar haarborstel. 'You horrible, hateful, hurtful boy! But for you my name could be in lights!' Want dat was haar grootste frustratie: ze was ervan overtuigd dat ze een glansrijke toneelcarrière zou hebben gehad als ze geen kinderen had gekregen.

"Soms viel ik flauw, van de pijn. Ik herinner me dat ik een keer bijkwam van zo'n afstraffing en het vreselijk koud had. Ik wankelde naar beneden, naar de studeerkamer van mijn vader, de enige kamer met een kachel. Ik duwde mijn vaders oude hond opzij en kroop heel dicht bij het vuur. Ineens vatte mijn sweater vlam, ik sprong op, wist niet wat ik moest doen. Mijn vader keek op van zijn werk, riep: 'Kate! The boy is on fire' en schreef verder aan zijn preek. Waarop mijn moeder naarbinnen kwam stormen, het vuur met een kussen doofde en mij op schoot nam. 'O, my darling, darling boy...'

"Zo groeide ik op, in de wetenschap dat ze je het ene moment bewusteloos kunnen slaan en je het volgende moment komen troosten. De beste manier om te overleven is jezelf uit te schakelen... Ik voel een soort misselijkheid opkomen als ik over mijn moeder praat, maar dit is de enige manier waarop ik die pijn de baas kan blijven: door het vorm te geven en die verhalen te vertellen, keer op keer."

Een leger van Dinky Toys
"Zelfs toen ik al lang geen jongen meer was, is mijn leger nog gegroeid. Als je alles achter elkaar zet, kun je er de hele straat mee vullen. Ik heb zelfs een bijpassend veldkeukentje. Om oorlog te kunnen voeren, had ik ook een vijand nodig, dus kocht ik ook een paar Duitse tanks, niet meer dan vier, die ik keer op keer met een enorme overmacht versloeg. Controle, daar ging het natuurlijk om. Tijdens die uren met mijn leger was ik degene die bepaalde wat er zou gebeuren."

Pillen, overal
"Je bent nerveus, maar je weet niet waarom. Alles maakt je bang. Zelfs de wind die door de bomen waait, kan beangstigend zijn. Je weet dat het idioot is, maar er is niets tegen te beginnen. Zonder die pillen zou elke dag voor mij een marteling zijn. Mijn vader wilde geen medicijnen slikken tegen zijn depressiviteit. Als hij moest preken, zweette hij als een otter. Zijn toga was werkelijk doorwéékt. En zijn laatste jaren moeten echt verschrikkelijk zijn geweest, omdat hij in de gaten kreeg dat God een verzinsel was. Ik moest me echt inhouden om niet te zeggen: dat had ik je jaren geleden al kunnen vertellen! Zijn vader, mijn opa, had dezelfde kwaal en heeft de laatste dertien jaar van zijn leven in een krankzinnigengesticht doorgebracht. Niemand zocht hem daar op, zelfs zijn eigen vrouw niet. En wij, de kinderen, wisten helemaal niet dat hij daar zat. Tegen ons hadden ze gezegd dat opa dood was."

In de spiegel
"Ik zie een vreselijke, oude man met een dikke buik. Wel een vrolijk gezicht, ondanks alles. Ik heb ook veel geluk gehad. Voor de VPRO in 2009 langskwam om te vragen of ik wilde meewerken aan het tv-programma 'Beagle, in het kielzog van Darwin' lag ik met een writersblock in bed. Het klinkt flauw, maar ik meen het echt: de belastingbetalende Nederlandse televisiekijker heeft mijn leven gered.

"Ik word overal herkend, ik krijg voortdurend complimenten, er is zelfs een roos naar mij vernoemd! De 'Rosa Redsie', can you believe that? Ik weet heus wel dat de liefde van het grote publiek, hoe heerlijk ook, buitenkant is. De intieme liefde van één persoon zou genoeg moeten zijn. Die heb ik een tijd gehad, van Belinda, mijn vrouw. Van mijn prachtige dochter Puffin. Van Galen, mijn lieve zoon. Maar... hoe moet ik je dit vertellen? Puffin - ze is nu goddank een gezonde volwassen vrouw - kreeg rond haar twaalfde anorexia. De avond waarop we haar uit bad tilden, omdat ze onwel geworden was, en naar de kinderafdeling van het ziekenhuis brachten, woog ze amper 30 kilo. Haar huid was bedekt met een dunne, blonde vacht; de laatste poging van het lichaam om zichzelf, bij gebrek aan voedsel, brandstof, warm te houden. Mijn lieve meisje. Ze leek wel een aapje.

"Haar ziekte heeft ons gezin in zekere zin verwoest. Er ontstonden vreselijke spanningen in huis. Verwijten, onbegrip. We zeiden dingen tegen elkaar die we beter niet hadden kunnen zeggen. Belinda heeft zich op haar werk gestort. Als geliefden groeiden we uit elkaar. Ik denk dat ze geen seks meer met mij wilde, omdat in haar onderbewustzijn de gedachte speelde dat ik al eerder een kind bij haar had verwekt dat niet wilde leven. Zoiets vreselijks mocht ze niet nog een keer laten gebeuren. Ik houd van haar, ik bel haar elke dag, maar ik blijf liever hier in Nederland wonen. Ik zou in Oxford weer doodongelukkig worden."

Vogels kijken
"Vlak voordat mijn ouders mij, op mijn zevende, naar kostschool stuurden, gaf mijn vader mij het vogelboek én de verrekijker van de schrijver T.A. Coward. Hij wist toen al wat ik nog moest ontdekken; dat ik nog maar vijftien weken per jaar thuis zou zijn. Als ik een vogel zie, voel ik nog altijd een golf van plezier door mijn lijf trekken. Ik ben dan even terug in gelukkiger tijden, toen ik als kleine jongen werd gegrepen door alles wat zich in de natuur rond de pastorie afspeelde. Vogels waren vrij. Ze verdwenen op mysterieuze wijze, maar verschenen een jaar later plotseling weer in onze tuin.

"Ik kan enorm genieten van het gezang van de vogels, hier in de stad. Ze fluiten zo hard omdat ze, door de straatverlichting, denken dat het overdag is. Vanwaar die mooie muziek? Om de liefde van vrouwen te winnen. 'Dit is mijn territorium, darling, kom maar bij mij!' Wij mannen doen niet anders. Laatst gaf ik een interview aan een prachtige vrouw die krankzinnig veel interesse voor mij had, en ik, ik vergat de tijd en probeerde met mijn gezang zoveel mogelijk indruk op haar te maken. Misschien heb ik wel gekke dingen gezegd, geen idee... Onnadenkend, natuurlijk!

"Wij mannen zijn dom. Dat is maar beter ook, anders zouden we niet kunnen paren. Een man die op zo'n moment bedenkt waar hij in godsnaam mee bezig is, krijgt nooit meer een erectie. En wat de mooie interviewster betreft: kennelijk heb ik mij laten ontvallen dat mijn leven zinloos is als ik geen nieuwe programma's meer zou kunnen maken. In zekere zin is dat waar - en de gedachte aan de eeuwige slaap, goodbye to everything, is af en toe verleidelijk - maar dat een stel borsten kennelijk mijn hoofd nog op hol kunnen brengen, is een goed teken. Als die aanblik mij niets meer doet, is het einde pas echt nabij."

Lege flessen
"Alcohol is, op hasj na misschien - maar daar val ik van in slaap - al sinds mensenheugenis de vriendelijkste manier om je bewustzijn te veranderen. En voor mijn gezondheid hoef ik het niet meer te laten, want mijn lever is al lang aan gort, dus ja, inderdaad, wat is het probleem? Zo heb ik er nog nooit over nagedacht. Je hebt absoluut gelijk: misschien is het helemaal geen probleem. Dank je wel! Kom, ik zie dat jóuw fles nog niet leeg is. Zal ik nog eens inschenken?"

Redmond O'Hanlon (66) Reiziger, schrijver en tv-maker. Zijn reisboek 'Congo' (1996) wordt als een klassieker gezien. In 2009 brak hij op tv door met de VPRO-serie 'Beagle, in het kielzog van Darwin', daarna volgde 'O'Hanlons helden' dat met de Zilveren Nipkowschijf werd bekroond. Het tweede seizoen is tot half januari te zien, een boek over grote ontdekkers is in de maak.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden